Dar bir Levant kıyı şeridinde yaşayan Fenikeliler, üstün denizcilik becerilerini iyi kullanarak antik Akdeniz boyunca koloniler ve ticaret merkezlerinden oluşan bir ağ kurdular. Ana ticaret yolları deniz yoluyla Yunan adalarına, Güney Avrupa’ya, Afrika’nın Atlantik kıyısına ve antik Britanya’ya uzanıyordu. Ayrıca Arabistan ve Hindistan’a Kızıldeniz üzerinden ulaşılmış ve Batı Asya’nın geniş alanları, malların kervanlarla taşındığı kara yolları aracılığıyla anavatanla bağlanmıştı. MÖ 9. yüzyıla gelindiğinde, Fenikeliler antik dünyadaki en büyük ticaret güçlerinden biri olarak kendilerini kanıtlamışlardı.
Coğrafi Yayılım
Ticaret ve değerli malların aranması, kalıcı ticaret merkezlerinin kurulmasını gerektiriyordu; ayrıca Fenike gemileri genellikle kıyıya yakın ve sadece gündüzleri seyrettiği için, düzenli mola noktalarına da ihtiyaç vardı. Bu dış karakollar, belirli bir yerde mevcut olan belirli malların ticaretini kontrol etmek amacıyla daha sağlam şekilde kurulmuştu. Zamanla bu yerleşimler tam kolonilere dönüşerek, kalıcı Fenike etkisi sonunda antik Akdeniz ve Kızıldeniz’in tüm kıyı şeridini kapsayacak şekilde yayıldı. Geniş tabanlı, tek yelkenli kargo gemileri, Lübnan’dan Afrika’nın Atlantik kıyısına, Britanya’ya ve hatta Kanarya Adaları’na mallar taşıyor, geri dönüşte ise bu güzergâh üzerindeki diğer ticaret merkezlerinde duruyorlardı. Ticaret sadece deniz yollarıyla sınırlı değildi; Fenike kervanları Batı Asya boyunca da faaliyet gösteriyor, Mezopotamya ve Hindistan gibi yerleşik ticaret bölgelerine ulaşıyordu.
Bu nedenle, Fenike deniz ticareti, kolonileri için yapılan ticaret ve diğer ticaret uygarlıklarıyla yapılan ticaret olarak ikiye ayrılabilir. Sonuç olarak, Fenikeliler yalnızca ihtiyaçlarını ithal etmek ve kendi ürettiklerini ihraç etmekle kalmıyor, aynı zamanda papirus, tekstil, metaller ve baharat gibi malları temas kurdukları birçok uygarlık arasında taşıyan aracılar olarak da hareket edebiliyorlardı. Böylece, üreticisi tarafından değer görmeyen bir malı, örneğin yağ veya çömlek, başka bir yerde büyük fiyatlara satılabilecek kalay veya gümüş gibi bir mal ile değiştirerek büyük kazanç sağlayabiliyorlardı. Fenikeli tüccarlar, Mezopotamya rölyeflerinden Homeros ve Herodot’un eserlerine, Mısır mezar sanatından Kutsal Kitap’taki Hezekiel Kitabı’na kadar her türlü antik kaynağa konu olmuştur. Fenikeliler, günümüzün uluslararası nakliye kamyonlarına eşdeğerdi ve tıpkı onlar gibi her yerde bulunuyordu.
Takas Yöntemleri
Diğer birçok antik uygarlıkta olduğu gibi, Fenikeliler de mallarını çeşitli yöntemlerle takas ediyordu. Prestijli mallar, karşılıklı hediyeler olarak değiş tokuş edilebilirdi; ancak bunlar sadece iyi niyet göstergesi olmanın ötesinde, alıcıya bir yükümlülük vererek ticaret ortaklıklarını başlatmanın bir yolu olarak da kullanılabiliyordu. Hediyeler olarak verilen lüks eşyalar, Fenikelilerin daha fazla talep yaratma ve arzuladıkları yerel kaynakları elde etme amacıyla bilinçli olarak yaptıkları bir girişim de olabilir.
Mallar, askeri koruma karşılığında ya da zor kullanılarak bir tür vergi veya haraç olarak toplanabilirdi. Bu mallar daha sonra büyük miktarlarda depolanır ve ya yerel olarak yeniden dağıtılır ya da başka yerlere ticareti yapılırdı. Mallar yerinde takas edilerek de değiştirilebilirdi. Alternatif olarak, ve muhtemelen Fenikeliler tarafından en yaygın kullanılan yöntem olarak, mallar nispeten kontrollü bir şekilde alınıp satılabilir, miktar ve fiyatlar önceden devlet tarafından düzenlenen ticaret anlaşmaları ve sözleşmelerle belirlenebilirdi. Bu nedenle malların değişim değeri sabitlenmiş olurdu ve bu da madeni paraya ihtiyaç olmadığı anlamına geliyordu; ancak bu, yazılı keyfi değerler ve kredi düzenlemeleri sisteminin olmadığı anlamına gelmez. Fenikeliler, muhtemelen madeni para üretmemiştir; çünkü ticaretleri gerçekten uluslararasıydı ve kendi darphanelerinden uzakta geçerli olmayan paralara ihtiyaç duymuyorlardı.
Tamamen serbest ticaret, yani fiyatların arz ve talebe bağlı olarak dalgalandığı sistemin MÖ 4. yüzyıldan önce işlemediği düşüncesi bazı tarihçiler tarafından öne sürülse de, bu görüş akademisyenler arasında hâlâ tartışmalıdır. Fenike ticareti muhtemelen hem komisyon karşılığı çalışan devlet görevlileri hem de kraliyet aileleriyle yakın ilişkili tüccar konsorsiyumları aracılığıyla yürütülüyordu. Bu son gruptakiler yüksek rütbeli soylular olmalıydı; İşaya 23:8’de şöyle geçer: “Sur, tacın şehri, tüccarları prensler, ticaret erbabı yeryüzünün saygınlarıdır.” Muhtemelen MÖ 8. yüzyıldan itibaren özel tüccarlar tarafından yapılan ticaretin miktarı artmış ve devletin doğrudan müdahalesi azalmıştır; ancak bu konu hâlâ akademik tartışmaya açıktır. Malların ticareti çoğunlukla devlet onaylı ticaret merkezlerinde gerçekleşirdi ve bu merkezler farklı bölgesel devletler tarafından genellikle tarafsız kabul edilirdi. Fenike şehri Sur, bunun klasik bir örneğidir.
İhraç Edilen Mallar – Ahşap
Fenike, arkasında dağlarla çevrili dar bir kıyı şeridinden ibaretti. Kullanılabilir toprak az olmasına rağmen, işlenebilir arazilerin sulanmasıyla tahıl üretmeyi başardılar ve sınırlı ölçüde zeytin, incir, hurma, ceviz, badem, nar, erik, kayısı, kavun, kabak, salatalık ve şarap gibi gıda maddelerini yetiştirdiler. Ancak Fenikeliler, en çok ahşap ihracatçısı olarak tanındı. Bu mal, bol bulunan sedir ve köknar ormanlarından geliyordu ve yazılı tarihin başlangıcından beri ticareti yapılıyordu. Sedir, kalın gövdesi ve uzun boyu ile kereste için ideal bir ağaçtır. Ayrıca hoş bir aromatik kokuya sahip olma avantajı da vardır. Mezopotamya ve Mısır en önemli müşterilerdi; Mezopotamya, ağaç gövdelerini kervanlarla Fırat Nehri’ne kadar taşırken, gemiler ahşabı Afrika kıyısına götürüyordu. Ticaret, II. Sargon’un rölyeflerinde ve Nebukadnezar’ın bir yazıtında kaydedilmiştir. Tarihçi George Rawlinson’a göre, Fenike sedir ağacı I. Süleyman tarafından ünlü tapınağı için, Herod tarafından Zerubbabel Tapınağı’nda ve Efesliler tarafından Efes’teki Artemis Tapınağı’nın çatısı için kullanılmıştır; bu tapınak Antik Dünyanın Yedi Harikası’ndan biridir.
Tekstil
Fenikelilerin bir diğer ünlü ihracatı tekstil ürünleriydi, bunlar yün, keten ipliği, pamuk ve daha sonra ipekten üretiliyordu. Muhtemelen yün (koyun ve keçi) ön plandaydı ve Şam ile Arabistan’dan geliyordu. Keten ipliği Mısır’dan, ipek ise Persler’den ithal ediliyordu. Bu ham maddeleri alan Fenikeliler, onları özellikle giysi ve halılarda benzersiz ve renkli ürünlere dönüştürdü. Fenike’den gelen ince çok renkli giysiler, hem Homeros’ta - Paris, Helen’i Truva’ya götürmeden önce ona giysi armağan ettiğinde - hem de Sidonlu Fenikelileri tasvir eden Mısır sanatında referans olarak geçmektedir. Boyanmış kumaşlar daha sonra tekrar ihraç edildi; örneğin Fenikelilerin Memphis’te kendi mahallesi bile bulunan şehirde satıldığı bilinmektedir.
Fenikelileri antik dünyada üne kavuşturan şey, Murex trunculus, Purpura lapillus, Helix ianthina ve özellikle Murex brandaris salyangozlarından elde edilen sıvıyla mor renge boyadıkları kumaşlardı (aslında pembe ile menekşe arasında değişen tonlar). Bu kabuklu deniz hayvanları nispeten derin sularda yaşadığından, yemli tuzaklarla ve yüzeydeki şamandıralardan yakalanırlardı. Boya, güneşte bırakılan binlerce çürümüş kabukludan çıkarılıyordu. Bu tekstiller o kadar popülerdi ki, Sidon ve Sur’un eteklerinde geniş kabuk birikintileri kazılmış ve tür neredeyse Fenike kıyılarında soyları tükenme noktasına gelmişti. En yüksek kaliteli kumaşa Dibapha denirdi; anlamı, “mor boya ile iki kez batırılmış” demektir. Fenikeliler sadece boyanmış kumaşı ihraç etmekle kalmamış, aynı zamanda boyayı çıkarma sürecini de yaymışlardı; bu, Akdeniz’deki Fenike kolonilerinde bulunan kabuk birikintileriyle kanıtlanmaktadır. Canlı renklerinin yanı sıra, Fenike tekstilleri ince nakışları ile de ünlüydü. Popüler desenler arasında tekrarlanan motifler olarak scarab böcekleri, rozetler, kanatlı küreler, lotus çiçekleri ve mitolojik canavarlar yer alıyordu.
Cam
Fenikeliler ayrıca cam ürünleri de ticaretini yapıyordu. Mısırlılar uzun süredir cam üreticisi olmasına rağmen, MÖ 7. yüzyıldan itibaren Fenikeliler sadece opak değil, şeffaf cam üretmeye başlamışlardı. Cam üretiminin önemli merkezleri Sidon, Sur ve Sarepta’ydı. Şeffaf cam, aynalar, tabaklar ve içki bardakları yapmak için kullanılırken, Fenikeliler daha karmaşık üretimlerinde ve takılar ile giysilere dikilen küçük plakalar için yarı şeffaf renkli camları (mavi, sarı, yeşil ve kahverengi) tercih etmiş gibi görünmektedir. Fenike cam ürünleri, özellikle küçük parfüm şişeleri şeklinde, Kıbrıs, Sardinya ve Rodos gibi uzak bölgelerde bile bulunmuştur.
İthal Ürünler
Fenikeliler özellikle Kıbrıs’tan bakır, İspanya’dan gümüş ve demir, Etiyopya’dan (ve muhtemelen Anadolu’dan) altın ithal ediyorlardı. Bu hammaddeler Fenike atölyelerinde süs eşyaları ve sanat objelerine dönüştürülüp sonra ihraç ediliyordu. Ayrıca kalay (Britanya’dan), kurşun (Scilly Adaları ve İspanya) ve pirinç eşyalar da ticareti yapılan ürünler arasındaydı; pirinç eşyaların çoğu İspanya’dan geliyordu. Fildişi ve abanoz ya Punt’tan ya da Hindistan’dan ithal ediliyor ve her ikisi de Arabistan üzerinden Fenike’ye ulaşıyordu. Kehribar ya Baltık ya da Adriyatik kıyılarından geliyordu ve Fenike takılarında kullanılıyordu. Nakışlı keten ve tahıl Mısır’dan, işlenmiş kaliteli kumaş ise Mezopotamya’dan ithal ediliyordu. Tahıl, arpa, bal ve Fenike gemilerinde kürek yapmak için kullanılan meşe ağacı Filistin’den geliyordu.
Fenike pazarlarında ayrıca köleler (Kilikya ve Frigya’dan, ayrıca Fenikeliler tarafından ele geçirilenler), koyunlar (Arabistan), atlar ve katırlar (Ermenistan), keçiler, yün (Şam ve Arabistan), mercandan, parfümler (Yahuda ve İsrail), agate ve değerli taşlar (zümrütler, Suriye ve Seba’dan) da ticareti yapılan ürünler arasındaydı. Baharatlar Arabistan Yarımadası’ndan (bazıları uzak Hindistan’dan) geliyordu ve bunlar arasında tarçın, kamış otu, kassia, ladanum, tütsü ve mür bulunuyordu.
Miras
MÖ 7. yüzyıldan itibaren Fenikelilerin ticaret ağı, en başarılı kolonilerinden biri olan Kartaca, ardından Yunanlılar ve son olarak Romalıların çabalarıyla gölgede kaldı. Ancak Fenikeliler, Akdeniz’in ilk ticaret süper gücü olmuştu ve erken dönem egemenlikleri, ardından gelen imparatorlukların benzer ticaret uygulamalarını benimsemesine ve uzak ülkelerden getirilen bazı egzotik ürünler için Fenike isimlerini kullanmasına yol açtı. Fenikeliler, ufkun ötesine yelken açmayı ve malları en çok değer gördüğü yerlere taşımayı cesaretle denemişti. Peygamber İşaya’nın (23:2) belirttiği gibi: "Sidon’un tüccarları, mallarınız denizleri, engin okyanusları aşarak yol aldı."
