Caratacus (ya da Caractacus), MS 1. yüzyılda Britanya’nın Roma tarafından fethine karşı direnişi yöneten bir Britanyalı kabile lideriydi. MS 43 yılında Roma İmparatoru Claudius (hükümdarlık dönemi MS 41-54) işgal ettiğinde, Caratacus ve kardeşi Togodumnus, Britanya’nın güneyinin büyük bir bölümünü kontrol eden Catuvellauni kabile krallığını yönetiyorlardı.Kuvvetleri, Roma'nın Camulodunum'u ele geçirmesini engelleyemedi ve Togodumnus öldürüldü. Caratacus kaçarak mücadelesine Galler'deki Silures kabilesi arasında devam etti. Yetenekli bir gerilla komutanı olan Caratacus, MS 50 yılında kesin bir yenilgiye uğramadan önce birden fazla zafer kazandı. Brigantes kabilesinden Cartimandua tarafından Romalılara ihbar edilen Caratacus, Roma'ya götürüldü. Claudius'un huzurunda yaptığı vakur konuşma imparatoru etkiledi. İmparator, kalan yıllarını İtalya'da geçirmesine izin verdi. Caratacus, daha sonra Britanya vatanseverliğinin bir simgesi haline geldi.
Britanya Kabile Hanedanlığında Doğuş
Caratacus, MS 1. yüzyılın büyük Catuvellauni kralı Cunobelinus'un oğluydu. Cunobelinus, kutsal başkent Camulodunum'dan Britanya'nın güneyinin büyük bir kısmına hükmediyordu. Caratacus'un babası —veya muhtemelen amcası— MÖ 54 yılında Jül Sezar'a karşı savaşan Cassivellaunus idi. Sezar adayı işgalinde galip gelmiş olsa da Galya'da devam eden savaş Roma'nın geri çekilmesini zorunlu kılmıştı. Cassivellaunus, Romalılar tarafından kendisine dayatılan her türlü tavizi bir kenara iterek Catuvellauni kabile hegemonyası emellerine kaldığı yerden devam etti.
Cunobelinus, kırk yıl süren hükümdarlığı boyunca Roma dünyasıyla büyüyen ticaretten kazanç sağladı. Buna karşın Romalılara asla güvenmedi. Yaşlı Catuvellauni kralı, oğulları Caratacus ve Togodumnus'un da aynı Roma karşıtı tutumu sergilemesinden memnundu. Üçüncü oğul Adminius ise dostane ilişkilerden yanaydı. Sonunda İmparator Caligula'nın (MS 37-41) sarayına sürgüne gönderildi. Cunobelinus'un MS 41 veya 42'deki ölümü üzerine Caratacus ve Togodumnus babalarının krallığını ortaklaşa devraldılar. Caratacus Thames Nehri'nin kuzeyindeki Catuvellauni topraklarına hükmederken, Togodumnus güneydeki toprakların efendisiydi.
Claudius'un Britanya'yı Feth Edişi
Cunobelinus bilgece hüküm sürmüş ve hiçbir ayaklanmayla karşılaşmamış olsa da rakip şefler arasında doğal olarak düşmanlar edinmişti. Bunların arasında güney Hampshire bölgesinde Catuvellauni'den bağımsızlığını koruyan Atrebatesli Verica da vardı. Ancak MS 43 yılında Verica, görünüşe göre Caratacus ve Togodumnus tarafından topraklarından sürüldü. Topraklarını geri kazanmak için Roma'dan yardım istedi. Verica'nın yardım talepleri İmparator Claudius'a Britanya'yı işgal etmek için gereken bahaneyi verdi. Claudius, Sezar veya Augustus ile eş değer bir mirasın özlemini çekiyordu. Sadece Britanya gibi büyük bir fetih bunu mümkün kılabilirdi.
Manş Denizi'nde yelken açan Galyalı tüccarlar, Caratacus ve Togodumnus'u Gesoriacum'da toplanan büyük bir Roma ordusu hakkında bilgilendirdi. İki kraliyet kardeşi, Britanya kıyılarına yapılacak herhangi bir çıkarmaya karşı koymak için kabile krallıklarının şeflerini çağırdı. Catuvellauni, Trinovantes, Cantii, Dobunni ve kuzey Atrebates temsilcileri, tören arabalarıyla kutsal başkent Camulodunum'da bir araya geldi. Ordularını toplamak ve işgalciye karşı birleşmek için yemin ettiler.
Britanya ordusu, Roma filosunu Cantii kıyısında beklemeye koyuldu. Aradan uzun zaman geçmesine rağmen ufukta tek bir Roma gemisi bile belirmedi. Bu gecikmenin sebebi, lejyonların en başta sefere katılmayı reddetmesi ve ardından çıkan ters rüzgarların filoyu Galya kıyılarına geri püskürtmesiydi. Roma ordusu nihayet Cantii kıyılarına ayak bastığında, karşılarında direnecek tek bir kişi bile bulamadı. Herhangi bir işgalin gerçekleşmeyeceğine kanaat getiren Britanya ordusu çoktan dağılmıştı.
Caratacus ve Togodumnus kuvvetlerini yeniden toplayana kadar, tahkim edilmiş işgalciyi denize dökmek için artık çok geç kalınmıştı. Caratacus ile kardeşi birliklerini bataklıklara ve ormanlara çekmiş olsalar da Roma komutanı Aulus Plautius onları bulup her ikisini de mağlup etmeyi başardı. Caratacus ve kardeşi kaçmayı başarsa da bu Roma zaferi Dobunni kabilesini teslim olmaya mecbur bıraktı.
Plautius ilerleyişini sürdürdü. Buna karşın Britanya direnişi, muhtemelen Medway olan bir nehir geçişinde ve Thames Deltası'nın bataklık alanlarında sertleşti. Pusular ve çatışmalar Romalıları Thames Nehri'nin güneyinde durdurdu. Çatışmalarda Togodumnus öldürüldü. Onun ölümü, kardeşi Caratacus liderliğindeki Britanya direnişini daha da ateşledi.
MS 43 yılının yaz sonlarında İmparator Claudius, ordusunu Thames Nehri’nin ötesine bizzat taşımak amacıyla bölgeye intikal etti. Britanyalılar bu sırada kutsal şehirleri Camulodunum’u korumak için savunma hatlarını geriye çekmişlerdi. Kendi inanışlarına göre bu şehri elinde tutan güç, savaş tanrısı Camulos’un kudretini ve hayır duasını arkasına alıyordu. Savaşın sonunda zafer bayrağını dalgalandıran taraf, Mars’ın mitolojik evlatları olarak anılan Romalılar oldu. Bu yenilginin ardından on bir kabile kralı Claudius’a bağlılıklarını bildirerek teslimiyetlerini sundular. Daha önce Catuvellauni hakimiyeti altında bulunan Regni Kralı Cogidubnus, bu süreçten sonra güneydoğu Britanya’nın en güçlü ismi ve Roma’nın en sarsılmaz müttefiki konumuna yükseldi. Tüm bu kayıplara rağmen Caratacus bir kez daha izini kaybettirmeyi başardı. Roma’ya karşı yürüteceği amansız mücadelesi aslında daha yeni başlıyordu.
Silures Arasındaki Direniş
Caratacus, direniş savaşını sürdürdüğü güney Galler’deki Silures kabilesinin yanına sığındı. MS 47 yılında Vali Publius Ostorius Scapula, Plautius'un yerine göreve geldi. Ostorius, hem Galler sınır hattı boyunca devam eden çatışmalarla hem de Pennines bölgesindeki Brigantes kabilesiyle mücadele etmek zorunda kaldı.
Caratacus liderliğindeki Silures kabilesi, sayıca azlıklarını ve ekipman eksikliklerini kurnazlıkları ve arazi bilgilerini kullanarak telafi etti. Caratacus, pusular ve gerilla taktikleri sayesinde çok sayıda çatışmadan zaferle ayrıldı. Britanyalılar arasındaki şöhreti arttıkça, orta-kuzeybatı Galler'de yaşayan Ordovices kabilesi de Roma'ya karşı yürütülen direnişe katıldı. MS 49 yılında Ostorius, Yirminci Lejyon'u Silures sınır hattına konuşlandırmak zorunda kaldı.
MS 50 yılında Caratacus ve Britanyalı savaşçıları, Roma ordusunu taştan bir savunma duvarının arkasında beklemeye koyuldular. Bu mevzinin her iki yanı dik tepelerle çevriliydi. Ön kısımda ise nehre doğru inen hafif bir eğim uzanıyordu. Silures topraklarında bulunan bu yerdeki nehrin muhtemelen Severn olduğu düşünülmektedir. Nehrin karşı kıyısında Ostorius'un ordusu saldırı için hazır bekliyordu. Caratacus, adamlarını cesaretlendirmek için "Bugün o gündür, bu savaş ya özgürlüğümüzü geri kazandıracak ya da bizi sonsuza dek köle yapacaktır" diyerek yemin etti (Tacitus, Yıllıklar, 12. 33). Britanyalıların savaş şarkıları ve haykırışları nehrin öte yanına kadar yankılanıyordu. Roma askerleri ise cesaretin her şeyin üstesinden gelebileceğini haykırarak savaş naralarıyla karşılık verdiler (Tacitus, Yıllıklar, 12. 35).
Romalılar nehri kolayca geçtiler; ancak mızrak, sapan ve taş yağmuruyla karşılaştılar. Romalılar kendi mızraklarıyla karşılık verdiler. Buna rağmen bu mızraklar çoğunlukla savunma duvarının taşlarına çarparak etkisiz kaldı. Lejyonlar, kilitli kalkanlardan oluşan bir çatı kurarak ilerleyişlerini sürdürdüler. Duvara ulaştıklarında burayı çıplak elleriyle ve kazı aletleriyle yerle bir ettiler. Britanyalıların gedikleri kapatmak için yaptıkları saldırılar, ağır zırhlı lejyonerlerin oluşturduğu kalkan duvarları tarafından püskürtüldü. Bu birlikler, geniş kılıçlar ve mızraklarla kuşanmış yardımcı kuvvetler tarafından destekleniyordu. Yardımcı kuvvetlerin fırlattığı mızrak yağmuru Britanya saflarını darmadağın etti. Çoğu Britanyalının vücut zırhı bulunmazken, lejyonerler lorica hamata (zincir zırh) veya lorica segmentata (bir tür plakalı zırh) avantajına sahipti. Ölü sayıları arttıkça hayatta kalanlar tepelere doğru kaçmaya başladı.
Caratacus'un Ele Geçirilmesi
Roma zaferi, oldukça zorlu koşullara rağmen kazanıldı. Esirler arasında Caratacus'un eşi ve kızı da bulunuyordu. Kardeşi ise teslim oldu. Caratacus bir kez daha kaçmayı başararak Brigantes kraliçesi Cartimandua’ya sığındı. Brigantes halkı büyük oranda Roma karşıtı olsa da Cartimandua, işgalcilere yaranmak amacıyla Caratacus'u Romalılara teslim etti.
Esir düşen Caratacus, MS 51 yılında Manş Denizi üzerinden Roma'ya nakledildi. Ostorius Scapula zafer nişanlarıyla ödüllendirilse de o günlerin asıl konuşulan ismi Caratacus oldu. Onun şöhreti Britanya sınırlarını aşarak İtalya'ya kadar ulaşmıştı. Tacitus, "Roma'da bile adı bir anlam ifade ediyordu," diyerek bu durumu kayda geçirdi (Yıllıklar, 12. 37).
Praetor Muhafızları geçit töreni için saf tutmuştu. Genç eşi Genç Agrippina ile yan taraftaki bir kürsüde oturan İmparator Claudius, mağlupları yargılamak üzere mahkeme heyetinin başındaydı. Zincire vurulmuş alt düzey Britanyalı soylular kürsünün önünden geçirildi. Onları ele geçirilen ganimetler ve düşman sancaklarının sergilenmesi izledi. Sonrasında Caratacus'un kardeşi, eşi ve kızı getirildi. Nihayetinde Caratacus imparatorun huzuruna çıkarıldı. Diğer esirler yere bakan gözlerle ve korku içinde merhamet dileyerek yaklaşmışlardı. Caratacus ise öyle yapmadı. Gururla ayağa kalktı ve şu sözleri söyledi:
Eğer dünyayı yönetmek istiyorsanız, herkesin köleliği memnuniyetle karşılayacağı sonucu mu çıkıyor? Huzurunuza getirilmeden önce tek bir darbe bile almadan teslim olsaydım, ne benim çöküşüm ne de sizin zaferiniz bu kadar ün kazanırdı. Şayet beni idam ederseniz, tüm bunlar unutulup gidecektir. Beni bağışlayın, böylece sizin merhametinizin sonsuza dek sürecek bir simgesi olayım! (Tacitus, Yıllıklar, 12. 37)
Mağlup kralın bu cesaretinden etkilenen Claudius, onu ve ailesini bağışladı. Zincirlerinden kurtulan Caratacus ile ailesi, imparatora sundukları saygının aynısını Agrippina'ya da sundular. Senatörler, Caratacus'u onurlandıran konuşmalar yaparak onun şanının, "geçmişteki herhangi bir Roma generalinin sergilediği tutsak kralların şanına denk olduğunu" ilan ettiler (Tacitus, Yıllıklar, 12. 38). Caratacus'un hayatının geri kalanını eşi ve çocuklarıyla birlikte İtalya'da geçirmesine izin verildi. Roma'nın zenginliği ve görkemi karşısında hayrete düşen Caratacus şu dikkat çekici soruyu sordu: "Siz ki bu kadar çok ve değerli mülke sahipken, neden bizim yoksul çadırlarımıza göz diktiniz?" (Dio, 61. Kitap, 33, not 1).
Caratacus'un Mirası
Caratacus, Viktorya ve Kral Edward dönemlerinde ulusal gurur ile kimliğin simgesi olarak propaganda malzemesi yapıldı. Aynı zamanda Britanya'nın Roma tarafından fethi, barbar kabilelere medeniyet ve sonrasında Hristiyanlık getirdiği gerekçesiyle olumlu bir bakış açısıyla değerlendiriliyordu. Bu bariz zıtlığı açıklamak adına Caratacus figürü, kudretli Roma İmparatorluğu'nun bile en üst düzeyde saygı duyduğu hayranlık uyandırıcı ve soylu bir lider olarak resmedildi. Bu imaj, İngilizlerin üstün bir halk olduğu ve kendi imparatorluklarını yönetmeyi hak ettikleri düşüncesini pekiştirdi. Neticede imparatorluk boyunduruğuna bu denli sert biçimde direnen bir kabile şefi, kendisini ulusal miraslarının bir parçası olarak görenlerin yayılmacı tutkularını haklı çıkarmak için kullanılarak çelişkili bir duruma dönüştü.
