Antik Yunan Tiyatrosu

Tanım

Mark Cartwright
Yazar: , Tercüme Eden: Sena Berra Çalışkan
tarihinde yayınlandı 14 Temmuz 2016
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce, Farsça, İspanyolca, Fransızca
Greek Tragedy Mask (by Mark Cartwright, CC BY-NC-SA)
Yunan Trajedi Maskesi
Mark Cartwright (CC BY-NC-SA)

Yunan tiyatrosu, MÖ 6. yüzyılda Atina'da dini festivallerde trajedi oyunlarının sahnelenmesiyle başlamıştır. Buna karşılık olarak, Yunan komedi oyunlarının türüne ilham vermiştir. İki tür Yunan draması oldukça popüler olmuş, performanslar Akdeniz'e yayılmış ve Helenistik ve Roma tiyatrosunu etkilemiştir.

Uzun süren popülerliklerinin bir sonucu olarak Sophocles, Euripides ve Aristophanes gibi büyük oyun yazarlarının eserleri, tüm modern tiyatronun dayandığı temeli oluşturdu. Benzer şekilde, antik Yunan tiyatrosunun mimarisi de günümüzde tiyatroların tasarımına ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Trajedinin Kökeni

Trajedinin asıl kökeni (tragōida) bilim insanları arasında tartışmasını sürdürmektedir. Bazıları, türün yükselişini daha önceki bir sanat formuna, epik şiirin lirik performansına bağlamaktadır. Diğerleri, trag-ōdia adı verilen bir şarkı ritüeli olan keçi kurban etme ve maske takma gibi Dionysos'a tapınmada gerçekleştirilen ritüellerle güçlü bir bağlantı olduğunu öne sürmektedir. Gerçekten de, Dionysos tiyatronun tanrısı olarak tanındı ve belki de başka bir bağlantı daha vardı ki o da, tapanların duygularının tüm kontrolünü kaybetmelerine ve aslında aktörlerin (hupokritai) performans gösterirken yapmayı umdukları gibi başka bir kişi olmalarına neden olan içme ayinleriydi. Dionysos ritüelinin müziği ve dansı, en çok koro rolünde ve bir aulos çalan kişi tarafından sağlanan müzikte belirgindi ancak konuşulan sözcüklerin iletilmesinde önce, trokaik tetrametre ve ardından iambik trimetre kullanımında ritmik unsurlar da korundu.

Bir Trajedi Oyunu

Oyunlar, harika akustiği olan ve görünürde tüm erkek nüfusa açık (kadınların varlığı tartışmalıdır) bir açık hava tiyatrosunda (theatron) gerçekleştirilirdi. MÖ 5. yüzyılın ortalarından itibaren giriş serbestti. Bir trajedinin konusu neredeyse çoğu zaman Yunan mitolojisi bölümlerinden esinlenmiştir, ki bu da bize çoğu zaman, bunun Yunan dininin bir parçası olduğunu hatırlatır. Ahlaki doğru ve yanlışlarla, trajik kazanmama ikilemleriyle sık sık ilgili olan bu ciddi konunun bir sonucu olarak, sahnede şiddete izin verilmezdi ve bir karakterin ölümünün sahneden duyulması ve görülmemesi gerekirdi. Benzer şekilde, en azından türün ilk aşamalarında şair oyununa dair yorum veya politik açıklamalar yapamazdı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

SINIRLI SAYIDA OYUNCU NEDENİYLE HER SANATÇI MASKE, KOSTÜM, SES VE JEST KULLANIMININ SON DERECE ÖNEMLİ HALE GELDİĞİ BİRDEN FAZLA ROL ALMAK ZORUNDA KALmıştı.

İlk trajedilerde, kostüm giyip maske takan ve tanrıları taklit etmesine olanak veren tek bir aktör olurdu. Burada, belki de bir rahip tarafından yargılamanın gerçekleştirilebileceği ilk dini ritüellerle olan bağlantıyı görebiliriz. Daha sonra, oyuncu sık sık şarkı söyleyen ve dans eden ancak konuşmayan 15 aktörden (hepsi erkek) oluşan bir grup olan koro lideriyle konuşurdu. Bu yenilik, MÖ 520 Thespian'a (thespian kelimesinin kökeni) atfedilir. Oyuncu ayrıca performans sırasında kostümleri değiştirirdi (sahnenin arkasındaki skēne adı verilen küçük bir çadırı kullanarak, daha sonra anıtsal bir cepheye dönüşecek olan) ve böylece oyunu farklı bölümlere ayırırdı. Daha sonra, bunlar müzikal ara oyunlara dönüşürdü. En sonunda, şairler arasında rekabette eşitliğe izin veren bir sınırlama olduğu için sahnede üç aktöre izin verilirdi. Fakat, bir oyunda gerektiği kadar konuşmayan oyuncu olabilirdi. Böylece daha fazla finansal destekli oyunlarla daha muhteşem bir prodüksiyon ortaya koyulabilirdi. O zamanlarda sınırlı sayıda oyuncu nedeniyle her sanatçı maske, kostüm, ses ve jest kullanımının son derece önemli hale geldiği birden fazla rol almak zorunda kalırdı.

Yarışma ve Ünlü Oyun Yazarları

Trajedinin performansı için en ünlü müsabaka, Dionysos Eleuthereus bahar festivali'nin veya Atina'daki Dionysia kentinin bir parçasıydı. Şehrin üst düzey bir yetkilisi olan archon, hangi oyunların yarışmada oynanacağına ve hangi vatandaşların chorēgoi olarak yer alacağına ve devlet, şaire ve başrol oyuncularına ödeme yaparken üretimlerini finanse etme onuruna sahip olacağına karar verirdi. Seçilen her şair, Dionysos'un vahşi takipçileri olan bir satir korosuyla mitolojiden bir tema üzerine bir tür kısa parodi performansı olan üç trajedi ve bir satir oyunu sunardı. Oyunlar o gün bir panel tarafından değerlendirilirdi ve onur ve prestijin yanı sıra bu tür yarışmaların galibi genellikle bronz bir tripod ödülü alırdı. MÖ 449'dan beri başrol oyuncuları (prōtagōnistēs) için de ödüller vardı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Theatre of Dionysos Eleuthereus, Athens
Dionysos Eleuthereus Tiyatrosu, Atina
Mark Cartwright (CC BY-NC-SA)

Yarışmada düzenli olarak oyun yazan oyun yazarları ünlendi ve bunlardan en başarılı üçü Aeschylus (MÖ 525 - 456), Sophocles (MÖ 496-406) ve Euripides (MÖ 484-407) idi. Aeschylus yenilikçiliğiyle tanındı. İkinci bir aktör ve daha fazla diyalog ekledi ve hatta devam filmleri üretti. Eserini 'Homeros bayramından lokmalar' (Burn 206) olarak tanımladı. Sophocles son derece popülerdi ve performansa boyalı sahnenin yanı sıra üçüncü bir oyuncu ekledi. Euripides, zekice diyalogları, gerçekçiliği ve ortak temaların düşündürücü işleyişiyle izleyicilere garip sorular yöneltme alışkanlığı ile tanındı. Bu üçünün oyunları yeniden sahnelendi ve hatta her çocuğun bir eğitim parçası olarak 'kitle' yayın ve çalışma için senaryo olarak kopyalandı.

Yunan Komedisi - Kökenleri

Yunan komedi oyunlarının belirli kökeni tarih öncesinin derinliklerinde kaybolmuştur ancak başkaları gibi giyinen ve başkalarını taklit eden erkeklerin faaliyeti, kesinlikle yazılı kayıtlardan çok daha öncesine kadar dayanmaktadır. Yunan dünyasındaki bu tür faaliyetlerin ilk belirtileri, MÖ 6. yüzyılda dekorasyonun sıklıkla abartılı kostümler olan atlar, satirler ve dansçılar gibi giyinmiş aktörleri temsil ettiği çömlekçilikten gelmektedir. Bir başka erken komedi kaynağı, kaba ve açık cinsel mizah içeren Archilochus (MÖ 7. yy.) ve Hipponax'ın (MÖ 6. yy.) şiirleridir. Aristoteles tarafından bu şekilde anılan üçüncü bir köken, Dionysiac festivalleri sırasında söylenen fallik şarkılarda yatmaktadır.

Bir Komedi Oyunu

Yenilikler meydana gelmesine rağmen, komedi oyunu geleneksel bir yapıyı takip etmiştir. İlk bölüm, 24 kadar sanatçıdan oluşan koronun girdiği ve bir dizi şarkı ve dans rutinin gerçekleştiği parados idi. Etkilemek için giyindikleri tuhaf kostümleri, devasa iğneli dev arılardan, bir atı taklit eden başka bir adama binen şövalyelere, hatta çeşitli mutfak gereçlerine kadar her şeyi temsil edebilirdi. Çoğu durumda oyun aslında Koro'nun adını almıştır, örneğin Aristophanes'in Eşek Arıları.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Greek Marble Comedy Mask
Yunan Mermer Komedi Maskesi
Mark Cartwright (CC BY-NC-SA)

Gösterinin ikinci aşaması, genellikle fantastik konu unsurlarına sahip ana aktörler ile bazı doğaçlamaları içerebilecek sahnelerin hızla değişmesi arasında esprili bir sözlü yarışma ya da tartışma olan agon idi. Oyunun üçüncü kısmı, Koronun doğrudan izleyiciyle ve hatta doğrudan şaire konuştuğu parabasis idi. Bir komedi oyununun hayranlık uyandıran finali, Koro'nun başka bir heyecan verici şarkı ve dans rutinine sahip olduğu exodos idi.

Trajedi oyunlarında olduğu gibi, tüm sanatçılar erkek aktörler, şarkıcılar ve dansçılardı. Bir yıldız sanatçı ve diğer iki oyuncu tüm konuşma bölümlerini gerçekleştirirdi. Zaman zaman, konu içerisinde araçsal değilse dördüncü bir aktöre izin verilirdi. Komedi oyunları, oyun yazarının anın olaylarını resmi trajedi türünden daha doğrudan ele almasına imkan verirdi. En ünlü komedi oyun yazarları, tıpkı büyük trajediler gibi festival yarışmalarını kazanan Aristophanes (MÖ 460 - 380) ve Menander (MÖ 342 - 291) idi. Eserleri çoğu zaman politikacılarla, filozoflarla ve kimi zaman seyircilerde bile olan diğer sanatçılarla alay ederdi. Menander ayrıca Yeni Komedi olarak bilinen komedi oyunlarının farklı bir versiyonunu bulmaya yardım etmekle de atfedildi (böylece önceki oyunlar Eski Komedi olarak bilinir hale geldi). Bir aşçı ve kurnaz bir köle gibi diğer birçok standart tip ile birlikte popüler bir temel karakter haline gelen oyunlara genç bir romantik başrolü getirdi. Yeni Komedi ayrıca daha fazla olay örgüsü, gerilim ve sıradan insanların ve onların günlük sorunlarının işleyişini gördü.

Miras

Sürekli olarak yeni oyunlar yazılmakta ve oynanmakta olup, MÖ 3. yüzyılda oyuncu esnaflarının oluşumu ve profesyonel toplulukların hareketliliği ile Yunan tiyatrosu, tiyatroların Magna Graecia'dan Küçük Asya'ya kadar kentsel peyzajın ortak bir özelliği haline gelmesiyle Akdeniz'de yayılmaya devam etti. Roma dünyasında oyunlar Latince tercüme edilir ve taklit edilirdi ve tür, MÖ 1. yüzyıldan kalma yeni bir sanat formu olan Yunan trajedisinin sunumundan ve konusundan ilham alan pandomim'i meydana getirdi. Tiyatro artık popüler bir eğlence biçimi olarak sağlam bir şekilde kurulmuş ve günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. MÖ 5. yüzyıldan kalma orijinal oyunlar bile antik Yunan'ın orijinal tiyatrolarında, bazen Epidaurus'ta olduğu gibi dünya çapında düzenli olarak yeniden sahnelendikleri için evrensel temaları zamansız incelemeleriyle modern tiyatro izleyicilerine ilham vermeye devam etmiştir.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Sorular & Cevaplar

Yunan tiyatrosu nedir?

Yunan tiyatrosu, sınırlı sayıda aktörün ve bir koronun eski oyun yazarlarının eserlerine dayanan bir trajedi ya da komedinin yürütüldüğü bir performans sanatı biçimidir. Yunan tiyatrosu tipik olarak, Yunan mitolojisinden ya da gerçek antik Yunan politikacılarının ve diğerlerinin dalga geçtiği komedi durumlarından tema hikayelerine sahiptir.

Yunan tiyatrosunu kim buldu?

Yunan tiyatrosu, katılımcıların maske taktığı ve Dionysos gibi tanrıların onuruna şarkılar söylediği dini törenlerden evrimleşmiştir. Aktör Thespis (MÖ 520), seyirciyle konuşan ve performans sırasında kostüm değiştiren ilk aktör olarak tanınır. Oyunculara bugün bile bazen 'tespistler' denmesinin nedeni budur.

Yunan oyunlarının iki türü nelerdir?

Yunan tiyatrosu ya trajedi ya da komediydi. Trajedi oyunlarında üç aktör ve 15 kişilik bir koro, Yunan mitolojisi ve dininden hikayeler canlandırırdı. Yunan komedi oyunları, Yunan kültürü ve kişilikleriyle dalga geçerdi; abartılı ve komik kostümler giyen aktörleri ve koroyu içerirdi.

Yunan tiyatrosu modern eğlenceyi nasıl etkiledi?

Yunan tiyatrosu birçok alanda modern eğlenceyi etkilemiştir. Kostümlü oyuncular, özel efektler, hiciv kullanımı ve hatta tiyatronun kendi şekli bile kalıcı etkilerdir.

Çevirmen Hakkında

Sena Berra Çalışkan
Dumlupınar Üniversitesi'nde mütercim tercümanlık okuyorum. Türkçe ve İngilizcenin yanı sıra Fransızca öğreniyorum. Zamanımı yeni şeyler araştırarak geçirmeyi seviyorum. Bu yüzden buraya dünya tarihi hakkında daha fazla şey görmek ve öğrenmek için geldim.

Yazar Hakkında

Mark Cartwright
Mark İtalya'da yaşayan bir tarih yazarıdır. Özel ilgi sahaları çömlekçilik, mimarlık, dünya mitolojileri ve bütün medeniyetlerin paylaştığı ortak fikirleri keşfetmektir. Siyaset Felsefesi üzerine yüksek lisans yapmıştır ve WHE'de Yayın Direktörüdür.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Cartwright, M. (2016, Temmuz 14). Antik Yunan Tiyatrosu [Ancient Greek Theatre]. (S. B. Çalışkan, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14956/antik-yunan-tiyatrosu/

Chicago Style

Cartwright, Mark. "Antik Yunan Tiyatrosu." Çeviren Sena Berra Çalışkan. World History Encyclopedia. Son düzenleme Temmuz 14, 2016. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14956/antik-yunan-tiyatrosu/.

MLA Stili

Cartwright, Mark. "Antik Yunan Tiyatrosu." Çeviren Sena Berra Çalışkan. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 14 Tem 2016. Web. 16 Ağu 2022.