Herkül, antik Yunan mitolojisinin en popüler figürü olan Yunan kahramanı Herakles'in Roma adıdır. Herkül, tanrıların kralı Zeus'un ve ölümlü bir kadın olan Alcmene'nin oğluydu. Daima bir kadının peşinde koşan Zeus, Alcmene'nin kocası Amphitryon'un kılığına girerek bir gece Alcmene'nin yatağını ziyaret etti ve böylece Herkül, inanılmaz güç ve dayanıklılığa sahip bir yarı tanrı olarak dünyaya geldi. Ölümle güreşmek ve yeraltı dünyasına iki kez seyahat etmek de dahil olmak üzere şaşırtıcı kahramanlıklar gerçekleştirdi ve hikayeleri önce Yunanistan'da, sonra da Roma'da anlatıldı. Ancak yaşamı doğduğu andan itibaren hiç de kolay olmadı ve başkalarıyla ilişkileri çoğu zaman felaket ile sonuçlandı. Bunun nedeni, Zeus'un karısı Hera'nın Herkül'ün kocasının gayrimeşru oğlu olduğunu bilmesi ve onu yok etmeye çalışmasıydı. Aslında Alcaeus adıyla doğdu ve daha sonra "Hera'nın İhtişamı" anlamına gelen Herakles adını aldı; bu da tanrıçayla yaşadığı zorluklarla ünlü olacağının işaretiydi.
Ölümlüler gibi acı çeken, hayatta her erkek veya kadın kadar kolayca işleri berbat edebilen ama hiçbir ölümlünün yapamayacağı işleri başaran bu yarı tanrı, Yunan ve Roma halkı için büyük bir çekiciliğe sahipti. Herkül, hayal kırıklıkları yaşayan, kötü günler -hatta kötü yıllar- geçiren ve sonunda bir başkasının düzenbazlığı yüzünden ölen, aşırı güçlü sıradan bir insandı. Bu hikayeler, eğlendirmesinin yanı sıra, antik çağ izleyicisine şunu anlatıyordu ki, eğer Herkül gibi bir kahramanın başına kötü şeyler gelebiliyorsa, kendi hayatlarındaki hayal kırıklıkları ve trajediler hakkında şikayet edemezlerdi. Herkül, Hemingway'in deyişiyle "bir insan yok edilebilir ama yenilmez" ifadesinin somutlaştığı insan durumunun bir sembolü olarak hizmet etti. Herkül'ün karakterinin ilginç bir yönü de, ilahi gücü ve yetenekleri sayesinde, kendisine dayatılan hiçbir göreve veya cezaya gönüllü olarak boyun eğmek zorunda olmamasıydı. Ünlü On İki Görevi veya Kraliçe Omphale'ye kulluk etmek gibi aşağılanmaları kendi isteğiyle seçti ve bunları gönüllü olarak yaptı. İç gücü ve zorlukları göğüsleme yeteneği, onu halk için ilham verici bir figür ve kendi yarattığı bir kaos olsa bile bu kaosun ortasında ki istikrarın bir simgesi haline getirdi. Tarihçi Thomas R. Martin şöyle yazar:
Tüm Yunan dünyasında, uluslararası düzeyde kültler kurulmuş tek kahraman, güçlü adam Herakles'ti (Herkül). Canavarları alt etme ve genellikle imkansızı başarma konusundaki insanüstü başarıları, ona birçok şehir devletinde bir koruyucu olarak çekicilik kazandırdı (129).
Erken Yaşamı
Zayıfların şampiyonu ve büyük bir koruyucu olarak görülmesine rağmen, Herkül'ün kişisel sorunları tam anlamıyla doğumunda başladı. Hera, doğumu engellemek için iki cadı gönderdi ama onlar Alcmene'nin hizmetçilerinden biri tarafından kandırılarak başka bir odaya gönderildi. Hera daha sonra beşiğindeyken onu öldürmesi için yılanlar gönderdi ama Herkül ikisini de boğdu. Mitin bir versiyonunda Alcmene, bebeğini Hera'nın gazabından korumak için ormanda terk etti, ancak bebek tanrıça Athena tarafından bulundu ve Hera'ya götürüldü. Athena, bebeğin beslenmesi gereken ormanda terk edilmiş bir yetim çocuk olduğunu iddia etti. Hera, Herkül'ü kendi göğsünden emzirdi, ta ki bebek meme ucunu ısırana kadar. O noktada bebeği itti ve sütü gece gökyüzüne saçıldı, böylece Samanyolu oluştu. Daha sonra bebeği Athena'ya geri verdi ve ona bebekle kendisinin ilgilenmesini söyledi. Çocuğu kendi göğsünden besleyerek, tanrıça farkında olmadan ona daha fazla güç ve kudret verdi.
Sözde babası Amphitryon'un sarayında büyütüldü ve burada güreş, at binicilik, eskrim, okçuluk, savaş arabası sürme, lir çalma ve şarkı söyleme konularında ülkenin en iyi öğretmenleri tarafından eğitildi. Ancak Herkül kendi gücünün farkında değildi ve bir gün tartışma sırasında müzik öğretmeni Linus'u lir ile vurarak öldürdü. Daha sonra başını beladan uzak tutmak için, sürüleri otlatmaya gönderildi. Ancak bu, Herkül için imkansız bir şey gibi görünüyordu, çünkü Thebes ordusunun bir grup Minyan tarafından yenildiğini duydu ve bunun adaletsiz olduğunu düşünerek bir grup Thebes savaşçısına liderlik etti, Minyanları yendi ve Thebes'e düzeni geri getirdi. Thebes Kralı Kreon, minnettarlığının bir işareti olarak kızı Megara'yı Herkül ile evlendirdi.
Hera'nın Deliliği ve On İki Görev
Hikayenin bu noktasında Herkül genç, başarılı bir kahramandı, evliydi ve zamanla üç güçlü oğlu oldu. Hera bu duruma tahammül edemedi ve üzerine bir delilik göndererek çocuklarını öldürmesine neden oldu. Bazı versiyonlarda Megara'yı da öldürmüştür. Öfkesine Athena onu bir taşla bayıltana kadar devam etti ve kendine geldiğinde, yaptıklarından dolayı büyük bir kederle boğuldu. Kendini öldürecekti ama kuzeni Theseus bunun korkakça olacağını ve günahlarını telafi etmenin bir yolunu bulması gerektiğine onu ikna etti. Herkül, Delphi Kahini'ne danıştı ve kahin ona, günahlarını bağışlatmak için görevler verecek olan kuzeni, Tiryns ve Mycenae Kralı Eurystheus'a bağlanması gerektiğini söyledi. Bu görevler başlangıçta sadece on taneydi ama daha sonra on ikiye çıktı. Delphi'den sonra artık Alcaeus olarak bilinmedi ve Herakles (Herkül) adını aldı.
Herkül'ün On İki Görevi şunlardı:
1. Tüm silahlara karşı bağışıklığı olan Nemea Aslanı'nı öldürmek. Aslanı bir mağaraya sıkıştırdı ve çıplak elleriyle boğdu. Daha sonra derisini yüzdü ve sonsuza dek bu deriyi pelerini olarak giydi.
2. Dokuz zehirli başı olan ve birisi kesildiğinde yerine ikisi çıkan Hydra canavarını öldürmek. Yeğeni Iolaus ile birlikte başları kesti ve Iolaus boyunları bir meşaleyle dağladı böylece tekrar büyümeyi önledi. Herkül daha sonra oklarını gelecekte kullanmak üzere Hydra'nın kanına batırdı; son derece zehirli olduğundan hızla öldürüyordu. Bu görevde yardım aldığı için Eurystheus bunu on görevden biri olarak saymadı ve başka bir görev verdi.
3. Tanrıça Artemis'e kutsal olan Cerynitian Dişi Geyiği'ni yakalamak. Herkül altın boynuzlu geyiği canlı yakalamak için bir yıldan fazla çabaladı ve sonunda ayağına bir ok atarak onu düşürdü. Yine de Artemis, geyiği götürmesine izin vermedi. Onu, avladığı için öldürecekti ta ki görevlerinin hikayesini duyana ve gitmesine izin verene kadar.
4. Erymanthian Domuzunu yakalamak. Bu görev Herkül'ü Kentaurların topraklarına götürdü ve domuzu çekmek için verilen şarap kentaurlarını ona çekti. Saldırıya geçtiler ve birçoğunu öldürmek zorunda kaldı ama domuzu canlı olarak Eurystheus'a geri getirdi. Bu görev sırasında kahraman Jason ve Argonautları ile maceraya katıldı.
5. Augeius'un Ahırlarını bir günde temizlemek. Eurystheus, Herkül'ün Argonautlarla yaptığı bu yan macerayı gereksiz bir lüks olarak gördü ve bir sonraki görevi için imkansız bir görev tasarladı. Kral Augeius'un ahırları çok büyüktü ve sürüsü devasaydı. Bırak bir günü bir ayda bile temizlemeleri mümkün görünmüyordu. Herkül bunu yapacağını söyledi ama Augeius'tan başarılı olursa sürünün onda birini vereceğine dair söz vermesini istedi. Augeius kaybetmeyeceğini bildiği için kabul etti ama Herkül iki nehri ahırlardan akıtarak onları tamamen temizledi. Augeius daha sonra yaptığı anlaşmaya uymayı reddetti. Herkül aldatıldığını hissetti ve Eurystheus için görevlerini tamamladıktan sonra geri dönüp Augeius'u öldüreceğine yemin etti. Ancak Eurystheus ona görevleri için ödeme alamayacağını ve kar etmeye çalışarak bu görevi geçersiz kıldığını, bu yüzden bunu telafi etmek için başka bir görev yapması gerektiğini söyledi.
6. Kırsal kesimi harap eden Stymphalian Kuşlarını kovmak. Bunu Athena'nın verdiği bir çıngırakla başardı. Çıngırak kuşları korkuttu, kaçtılar ve Herkül oklarıyla onları uçarken vurdu.
7. Knossos'tan Girit Boğasını geri getirmek. Boğa, Girit Kralı Minos'a aitti ve denizlerin tanrısı Poseidon'a kutsaldı; bu nedenle su üzerinde yürüyebiliyordu. Minos artık boğayı istemiyordu çünkü karısı boğaya aşık olmuş ve aslında ondan hamile kalmıştı ve Minotauros'u doğurmuştu. Bu yüzden Minos boğayı memnuniyetle Herkül'e verdi. Herkül boğaya Girit'ten Atina'ya binip denizden geçti ve Eurystheus'a getirdi. Boğa daha sonra serbest bırakıldı ve sonunda Theseus tarafından öldürülene kadar Attika'da daha fazla sorun yaratmaya devam etti.
8. Diomedes'in Kısraklarını geri getirmek. Diomedes, atlarını sürekli insan etiyle besleyen bir Trakya kralıydı, böylece kimse onlara yaklaşamazdı. Herkül, Diomedes'i atlara yedirdi ve atlar doyunca onları Eurystheus'a geri getirdi. Bu görev sırasında, Diomedes'in sarayına giderken ya da dönerken, yakın zamanda karısı Alcestis'i kaybetmiş olan eski dostu Admetus'u ziyarete uğradı. Herkül, Alcestis'in ruhu için ölümle güreşti ve onu kocasına geri getirdi.
9. Hippolyte'nin Kemerini geri getirmek. Hippolyte Amazonların kraliçesiydi ve kemeri (kuşağı) onun hükmetme hakkının bir simgesiydi. Amazonlar başlangıçta Herkül'ü iyi karşıladılar ama Hera, onlardan biri kılığına girerek Herkül'ün kraliçeyi kaçırmaya ve onları köleleştirmeye geldiği yönünde bir söylenti yaydı. Kadınlar Herkül'e saldırdı ve Hippolyte savaşta öldürüldü. Herkül daha sonra kemerini aldı ve ayrıldı. Bu görevin başka bir versiyonunda ise kimse ölmemiştir. Herkül Hippolyte'nin kız kardeşini kaçırmış ve kemer karşılığında fidye istemiş, sonra barışçıl bir şekilde ayrılmıştır. Dönüş yolculuğunda başka yan maceralar yaşamış ve bunlar Eurystheus'u daha da öfkelendirmiştir ama kemeri meşru bir görev olarak kabul etti.
10. Kadiz kralı Geryon'un sığırlarını geri getirmek. Herkül bu görevde birçok yan macera yaşadı ve bunlar arasında yanlışlıkla Cebelitarık'ta Herkül'ün Sütunlarını inşa etmesi ve çok sıcak olduğu için güneşi oklarıyla vurmakla tehdit etmesi vardı. Sonunda Kadiz'e (İspanya) ulaştığında sığırları toplamakta birçok sorun yaşadı. Bir boğayı kovalaması da buna dahildi ama görevin kabul edilmesi için sürünün eksiksiz olması gerekiyordu. Sığırları Yunanistan'a getirirken Hera, hayvanları sokmak için at sinekleri gönderdi ve onları dağıttı, bu yüzden Herkül onları tekrar toplamak zorunda kaldı. Sonra prenses Celtine, Herkül'ü gördü ve ona aşık oldu. Sığırları sakladı ve onunla cinsel ilişkiye girmedikçe yerlerini açıklamayacağını söyledi. Bunu yaptı ve böylece Keltlerin atasası Celtus'un babası oldu. Sonunda sığırları Eurystheus'a geri getirdi ve o görevi meşru olarak kabul etti.
11. Hesperides'in Altın Elmalarını geri getirme. Elmaların yetiştiği kutsal koruya giderken Herkül, Prometheus'u kayasına bağlı buldu ve onu kurtardı. Prometheus minnettar kaldı ve ona elmaların yenilemez bir ejderha olan Ladon tarafından korunduğunu, bu nedenle dünyayı ve gökleri omuzlarında taşıyan titan Atlas'ın elmaları onun için almasını sağlaması gerektiğini söyledi. Herkül koruya ulaştığında Atlas yardım etmeyi kabul etti ama Atlas elmaları almaya giderken Herkül'ün dünyanın ağırlığını omuzlaması gerekecekti. Herkül yükü kabul etti ve Atlas elmaları aldı. Ancak döndüğünde Atlas yükü geri almak istemedi ve Herkül'ü yerinde bırakmaya gidiyordu. Herkül evreni tutmaya neşeyle razı oldu ama Atlas'tan sadece bir an için yükü tekrar alıp almamasını istedi, böylece pelerinini omuzlarını yastıklamak için ayarlayabilirdi. Atlas evreni geri aldı ve Herkül elmaları alıp ayrıldı.
12. Yeraltı dünyasının bekçi köpeği Cerberus'u geri getirmek. Son görev için Eurystheus imkansız olduğunu bildiği bir şey belirledi. Hades'in girişini koruyan üç başlı köpeği canlı getirmek. Yeraltı dünyasına girmeden önce Herkül'ün kutsal Eleusis şehrinde Eleusis Gizemlerine katılması gerekiyordu. Daha sonra Hades'e seyahat etti ve orada yeraltı dünyasında başka maceralar yaşadı. Kuzeni Theseus'u, bağlı olduğu Unutuş Sandalyesi'nden kurtarması gibi. Argonautlarla birlikte yolculuk ettiği kahraman Meleager ile de konuştu ve o da yeryüzüne döndüğünde Meleager'in kız kardeşi Deianira ile evlenmesi gerektiğini söyledi. Hades, köpeğe zarar vermemesi koşuluyla Herkül'ün Cerberus'u almasına izin verdi. Cerberus'u güreşerek teslim aldı ve Eurystheus'a geri getirdi; Eurystheus hayvandan o kadar korkmuştu ki Herkül'e tüm görevlerin tamamlandığını ve köpeği bulduğu yere geri götürmesini söyledi.
Diğer Maceralar ve Kölelik
Herkül artık hayatıyla istediği şeyi yapmakta özgürdü ve başardığı tüm bunlardan sonra, artık günlerini huzur içinde geçirebileceği düşünülebilirdi, ancak öyle olmayacaktı. İster Hera'nın hile oyunları ister kendi öfkesi ve kısıtlama eksikliği yüzünden olsun, Herkül daha fazla sıkıntıya katlanacaktı. Hera tarafından tekrar delilikle vurularak Oechalia prensi Iphitus'u öldürdü ve kahin tarafından günahını telafi etmek için kendini köle olarak satması gerektiği söylendi. Lydia Kraliçesi Omphale'nin malı oldu ve kraliçe kahramanı kadın kıyafetleri giydirip sarayın diğer hanımlarıyla iğne işi yaptırdı. Omphale sonunda onu sevgilisi olarak aldı ve ardından onu serbest bıraktı.
Daha sonra Truva'ya sefere gitti ve diğer kahramanların yardımıyla, Truva Savaşından çok önce şehri fethetti. Ardından Sicilya Titanları ile bir savaşa dahil oldu. Titanlar yüzyıllar önce Zeus tarafından yenilmişti ama tekrar yükselmişlerdi ve kehanete göre tanrılar bu kez ancak bir ölümlü kahramanın yardımıyla kazanabilirdi. Herkül Titanları yenmeye yardım etti ve dünyayı kaostan, tanrıları ise hapisten kurtardı. Daha sonra ahırları temizlediğinde anlaşmasına uymayı reddeden Augeius'tan intikam almak için Yunanistan'a geri döndü. Herkül bu savaşta yenildi çünkü Titanlarla olan savaştan dolayı hala zayıftı. Augeius'un topraklarını terk etti ve başka maceralardan sonra Calydon'a ulaştı. Burada Meleager'in kız kardeşi prenses Deianira ile tanıştı ve aşık oldu. Onun eli için nehir tanrısı Achelous ile güreşmek zorunda kaldı ve kazandı, böylece onunla evlendi.
Deianira ve Evlilik
Deianira ve Herkül, yanlışlıkla kayınpederinin sakisini öldürene kadar Calydon'da bir süre mutlu yaşadılar. Bu bir kaza olmasına ve kral tarafından affedilmesine rağmen, Herkül kendini affetmedi ve Deianira ile şehri terk etmeye karar verdi. Evenus nehrine ulaştılar ve orada kentaur Nessus ile karşılaştılar. Nessus Deianira'yı sırtında karşıya taşımayı teklif etti. Ancak karşıya ulaştığında ona tecavüz etmeye çalıştı ve Herkül onu oklarından biriyle vurdu. Bunlar Herkül'ün Hydra'nın kanına batırdığı aynı oklardan olduğundan kentaur hızla ölüyordu ve bu sırada Deianira'ya kanının bir aşk iksiri olarak özel bir niteliğe sahip olduğunu ve biraz alması gerektiğini söyledi. Eğer Herkül'ün ona olan ilgisini kaybettiğini hissederse, kanı gömleğine serpmesi gerektiğini, o zaman sonsuza dek ona aşık olacağını söyledi. Nessus elbette kanın herhangi bir ölümlü için öldürücü olacağını anlıyordu ve bu onun Herkül'ün oku için intikamıydı.
Herkül ve Deianira, Trachis şehrinde yerleştiler, bir aile kurdular ve tekrar bir süre mutlu oldular, ta ki Herkül hayatında daha önce kendisine hakaret eden Eurytus'a karşı savaşa girene kadar. Eurytus'u öldürdü ve kızı Iole'yi (daha önce bir okçuluk yarışmasında kazanmış ama reddedilmişti) metres olarak aldı. Mitin başka bir versiyonu, Artemis'in krallığı harap eden bir domuzu öldürmesine nasıl yardım ettiğini ve hediye olarak Iole'yi aldığını anlatır. Herkül daha sonra bir zafer şöleni hazırladı ve Deianira'ya festivalde giymesi için en iyi gömleğini göndermesini istedi. Deianira, Herkül'ün artık kendisinden çok Iole'ye düşkün olduğundan korkarak gömleği Nessus'un kanına batırdı ve sonra sadece zehri bırakarak lekeleri yıkadı. Herkül gömleği giyer giymez acıyla sarsıldı ve yanmaya başladı. Gömleği vücudundan söktü ama zehir zaten derisine yapışmıştı. Yarı tanrı olduğu için hızla ölemedi ve zehir vücuduna işledikçe ve gittikçe zayıfladıkça acı çekti. Deianira, Nessus tarafından kandırıldığını ve kocasını öldürdüğünü fark ederek kendini astı.
Herkül'ün Ölümü
Herkül Etna Dağı'na tırmandı ve orada bir açıklıkta kendi cenaze ateşini inşa etti, eşyalarını dağıttı ve sonra başını sopasına yaslayıp üzerini Nemea aslanının derisiyle örtüp uzandı; sonra meşaleler yakıldı ve ateş alevlendi. Ünlü mitolog Thomas Bullfinch şöyle yazar:
Tanrıların kendileri bile dünyanın şampiyonunu böyle bir sona geldiğini görmekten rahatsız oldular. Ancak Zeus neşeli bir yüz ifadesiyle onlara şöyle seslendi: 'Endişenizi görmekten memnunum, prenslerim, ve sadık bir halkın hükümdarı olduğumu anlamaktan mutluluk duyuyorum ve oğlumun lütfunuzu kazandığını görüyorum. Ona olan ilginiz onun asil eylemlerinden kaynaklanıyor olsa da, bu benim için daha az hoş değil. Ama şimdi size söylüyorum, korkmayın. Her şeyi fetheden, Etna Dağı'nda alevlendiğini gördüğünüz o alevlerle fethedilmeyecek. Sadece annesinden aldığı parçası yok olabilir; benden aldığı şey ölümsüzdür. Onu yeryüzü için ölü olarak göksel kıyılara alacağım ve hepinizden onu nazikçe karşılamanızı talep ediyorum. Herhangi biriniz onun bu şerefe ulaşmasından üzüntü duyuyorsanız, yine de hiç kimse bunu hak ettiğini inkar edemez.' Tüm tanrılar onay verdiler, yalnızca Hera son sözleri kendisine özellikle işaret edildiği için bir miktar hoşnutsuzlukla duydu. Ancak kocasının kararından pişmanlık duymasına yetecek kadar değil. Böylece alevler Herkül'ün annesinden gelen kısmını tükettiğinde, ilahi kısım zarar görmek yerine yeni bir güçle ortaya çıktı, daha yüce bir duruş ve daha heybetli bir onur kazandı. Zeus onu bir buluta sardı ve yıldızlar arasında yaşaması için dört atlı bir arabada götürdü (143).
Miras
Ve böylece Herkül dünyayı terk ederek tanrılar arasında sonsuzca yaşamak için gitti ve maceralarının hikayeleri aracılığıyla çağlar boyunca ölümsüzlükten keyif aldı. Babası bir tanrı olmasına rağmen yaşamı her zaman mutlu değildi ve günlük mücadeleleri, ilişkileri ve gücü sayesinde daha kolay hale gelmedi. Büyük işler başarabilmesine rağmen, bu onu insan deneyiminin bir parçası olan hayal kırıklıklarına ve karanlık zamanlara karşı bağışık kılmadı. Tarihçi Sir R.W. Livingstone şöyle yazar: "Yunanlılar insan ve dünya manzarasından büyülenmişlerdi ve onların büyülenmesi sadece resmi felsefelerinde görülmez. Şairlerinden de şu söylenebilir: Dünyayı ve insan yaşamını görmek için doğmuşlardır - ahlak vaaz etmek, duyguya kapılmak, retorik veya mistisizm yapmak için değil, onu görmek için." (270)
Herkül'ün mitleri dünyayı olduğu gibi gösterir: herkesin yenmesi gereken canavarları, karşı karşıya kaldığı, görünüşte imkansız görevleri ve dayanması çok zor görünen trajedileri vardır. Antik Yunanistan'da insanların oturup kahramanın hikayelerini dinlediği gibi, o zamandan beri de böyle olmuştur ve modern çağda bile Herkül'ü içeren çizgi romanlar, grafik romanlar, kitaplar, televizyon programları ve Hollywood filmleri popüler olmaya devam etmektedir. Hayatı mükemmelden çok uzak ve karakteri idealden daha az olduğu için herkesin kendini ilişkilendirebileceği bir kahraman olmaya devam eder. Hayatta zor bir durumla karşılaşıldığında, Herkül acılarına katlanabilmişse, insanın da kendi acılarından kurtulabileceği düşüncesinden teselli alınabilir.
