Lir

Tanım

Mark Cartwright
Yazar: , Tercüme Eden: Sümeyye Coşkun
tarihinde yayınlandı 16 Aralık 2012
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce
Apollo with Lyre (by Dennis Jarvis, CC BY-SA)
Lir çalan Apollon
Dennis Jarvis (CC BY-SA)

Lir, antik Yunanlılar tarafından çalınan telli bir müzik aletidir ve muhtemelen Yunan dünyasının en önemli ve en iyi bilinen enstrümanıdır. Kaplumbağa kabuğundan yapılan chelys, dört telli phorminx ve yedi telli kithara gibi diğer telli çalgılarla yakından ilişkilidir.

Mitolojide Yunan Liri

Bu dört enstrüman Yunan mitolojisinde, farklı mitlerde aynı şeyi ifade edebilir ve enstrümanları Hermes'in icat ettiği söylenmektedir. Belagat tanrısı (Hermes), Apollo'nun kutsal sürüsünden 50 büyükbaş hayvan çalmasına yardımcı olmak için bir kaplumbağa kabuğu, bağırsak ve sazdan bu enstrümanı yapar. Apollo yapılan hırsızlığı öğrenir ve sadece Hermes'in lir teklifiyle yatıştırılır. Bu noktadan itibaren Apollo, mükemmel arpist olarak nitelendirildi. Apollo ayrıca diğer büyük efsanevi müzisyen Orpheus'a, onun amblemi olacak enstrümanı nasıl çalacağını öğretmiştir. Orpheus'un Trakyalı olduğuna inanılıyordu, bu da lirin kökeninin orada olduğu inancını güçlendirdi. Lirlerin yedi telli versiyonunun icadı ise Lesbos'lu Terpander'e atfedilir. Lir ile anılan diğer efsanevi figürler arasında Eros ve Müzler (İlham Perileri) bulunmaktadır.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Lir Materyal ve Tasarımı

ANTİK BİR ÇALGI OLAN LİR TEK BAŞINA, YA DA ŞARKI VEYA ŞİİR EŞLİĞİNDE ÇALINIR.

Telli çalgının genelde iki sabit dik kol (pecheis), boynuzlar (kerata) ve bronz, ahşap, fildişi ya da kemikten akort mandalları (kollopes), bir de zigos adı verilen çapraz çubuğu vardır. Çapraz çubuk ile sabit olan kuyruğu (kordoton) arasında uzanan eşit uzunlukta ancak farklı kalınlıklarda (genellikle koyun bağırsağından yapılan) yedi tel (neurai veya chordai) vardır. Genellikle ahşap, fildişi veya metalden yapılmış bir mızrap kullanılarak tıngırdatma veya el yardımıyla çalınır. Oturarak veya ayakta çalınabilir, alet elde tutulur ve bazen arpistin omzuna takılan bir taşıma kayışıyla desteklenir. Önceden Lir çalan müzisyenlerin çoğunun erkek olduğu biliniyordu, ancak özellikle Minos uygarlığı (MÖ 1420 -1300) dansçı tasvirleri, kadın lir virtüözlerinin olduğunu işaret ediyor. Müzisyenler Yunan sanat gösterilerinde giyilen ayırt edici uzun elbise ile özel bir statüye de sahiptiler. Buna ek olarak, Minos hiyeroglifleri müzisyenler için eşsiz bir semboldür. Thebes'te bulunan (MÖ 1250 -1200) Lineer B (çizgi yazısı) tablette, lir çalarlardan Miken sarayı üyeleri olarak bahseder.

Lir, özel şölenler, sempozyumlar (özel içki şölenleri), dini törenler, cenazeler ve büyük Panathanaia, Pythiave Karneia festivallerinde düzenlenen müzik yarışmaları gibi her türlü etkinlikte tek başına, şarkı söylemek için veya lirik şiire eşlik etmek amacıyla çalınırdı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Antik Yunan Sanatında Lir

Yunan lirleri, Yunan sanatının her formunda sıklıkla tasvir edilir. En eski örnekler, Kiklad ve Minos uygarlıklarında orta Tunç Çağı'ndan (M.Ö. 2000) günümüze kadar uzanmaktadır. Thera'da mavi bir maymunun lir çaldığı bir fresko vardır. Girit Knossos'ta küçük bir alabaster lir, her kolunda bir kuğu başı ile dekore edilmiştir.Daha sonra, Ege'de MÖ 14. yüzyıl boyunca lirler S şeklinde kollar ve su kuşları ile dekore edilirler. Ayrıca lirler daha sonra Minos çanak çömleklerinde dekoratif motif olarak da kullanılmışlardır. Ayasofya Triada'da bir lahit yedi telli, Miken Pilos'ta duvar resmi beş telli ve Tiryns'de krater üç telli bir versiyonu tasvir eder. Lirlerin süslenmiş fildişi parçaları Miken uygarlığından kalmıştır. Lirler, M.Ö. sekizinci yüzyıla ait geometrik, kırmızı ve siyah figürlü çanak çömlekler gibi daha sonraki Yunan sanatında sıkça görülür.İlginç bir şekilde, Yunan sanatında tasvir edilen tüm lir sanatçıları sağ ile kullanılanlardandır.

Calymna Silver Stater
Gümüş Calymna Sikkesi
Mark Cartwright (CC BY-NC-SA)

MÖ 5. yüzyıldan kalma kaplumbağadan bir gövde ve MÖ 6. yüzyıldan kalma akort mandalları günümüze ulaşmıştır. Ayrıca Lirlerin kollarından oyulmuş birkaç figür günümüze ulaşabilmiştir. Bunlar Samos'ta (M.Ö. 7. yüzyıl) işlenmiş bir fildişi ve M.Ö. 600 yılına ait sfenks ve kuğuya sahip olan bir kadındır. Lirler Helenistik dönemden günümüze ulaşmıştır, bu da Antikythera gemi enkazındaki bronz lirlerin dikkate değer bir örneğidir.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Yunan Kültüründe Lir

Müzik, özellikle lir çalmak Yunan eğitiminin ayrılmaz bir parçasıydı. Efsanevi figürler bile müzik eğitiminin faydalarından yararlandı; örneğin, bilge Kentaur Aşil'e Cheiron çalmayı öğretti. Platon, müzik eğitimi için sadece lir ve kithara'yı uygun enstrümanlar olarak gördü.

Birkaç Yunan şehir devleti (poleis) de madeni paralarında lir enstrümanını sembol olarak kullandı. Örneğin, Karia'daki gümüş Calymna (MÖ 600 -550) sikkesinin arka tarafında bir kaplumbağa kabuğu liri vardı. Apollo ile olan ilişkisi göz önüne alındığında pek de şaşırtıcı değildir ki MÖ 6. yüzyılda Delos'un gümüş drahmisinin üzerinde ters lir tasviri vardı. MÖ 2. yüzyıldan 1. yüzyıla kadar uzanan Kos sikkelerinin ön yüzünde Apollon'un başı, arka yüzünde ise beş telli bir lir bulunuyordu. Aynı dönemde, Apollon'a ve Müzlere adanmış bir tapınağın bulunduğu Thespiai sikkelerinin arka yüzlerinde üç telli bir lir tasviri vardı.

Kaynakça

  • Andrikou, E. (et al). Gifts from the Muses. Hellenic Ministry of Culture, Athens, 2004
  • Boardman, J. Greek Sculpture. Thames & Hudson, 1985.
  • Kotsanas, K. The Musical Instruments of the Ancient Greeks. Kotsanas, Pyrgos, 2012
  • Tsangari, D. Coins in the Ancient Greek World. Alpha Bank, Athens, 2012

Çevirmen Hakkında

Sümeyye Coşkun
Merhaba! Ben Sümeyye. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nde mütercim tercümanlık okuyorum. Burada bulunma sebebim sadece çeviri becerilerimi geliştirmek istemem değil, aynı zamanda tarihe de büyük hayranlık duyuyor olmam.

Yazar Hakkında

Mark Cartwright
Mark İtalya'da yaşayan bir tarih yazarıdır. Özel ilgi sahaları çömlekçilik, mimarlık, dünya mitolojileri ve bütün medeniyetlerin paylaştığı ortak fikirleri keşfetmektir. Siyaset Felsefesi üzerine yüksek lisans yapmıştır ve WHE'de Yayın Direktörüdür.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Cartwright, M. (2012, Aralık 16). Lir [Lyre]. (S. Coşkun, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11294/lir/

Chicago Style

Cartwright, Mark. "Lir." Çeviren Sümeyye Coşkun. World History Encyclopedia. Son düzenleme Aralık 16, 2012. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11294/lir/.

MLA Stili

Cartwright, Mark. "Lir." Çeviren Sümeyye Coşkun. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 16 Ara 2012. Web. 11 Ağu 2022.