Frédéric Chopin (1810-1849), solo piyano müziği ile tanınan virtüöz bir Polonyalı bestecidir. Chopin'in eserleri, piyanoyu 19. yüzyılın en popüler enstrümanı haline gelmesinde yardımcı oldu. Romantik müziğin en büyük bestecilerinden biri olarak Chopin'in tek notalara güçlü vurgu ve hızdaki çeşitli varyasyonlarıyla ortaya çıkan piyano sitili, geleneksek çalma tarzından bir kopuştu.
Chopin'in çoğunlukla deyimsel ve tamamen model tarzda olan eserleri -hem tuşlar hem de pedallar bakımından- dinleyicinin duygularıyla oynuyordu ve daha sonra gelecek Franz Liszt'ten (1811-1886) Sergey Rahmaninov'a (1873-1943) dek birçok besteciyi etkilemişti. Chopin, meşhur 20. yüzyıl piyano sanatçısı Artur Rubinstein (1887-1982) tarafından "piyanoya şarkı söylettiren ilk besteci" olarak tanımlanmıştı ve muhtemelen bu onun müzik tarihine olan en büyük katkısıydı. Yani eski gelenekleri arkada bırakıp piyanonun çok yönlü bir enstrüman olduğu potansiyelini ortaya çıkarmak.
Erken Yaşam & Etkiler
Frédéric Chopin, Polonya Varşova'nın yakınlarında bulunan Żelazowa Wola adlı köyde 1 Mart 1810 tarihinde dünyaya geldi. Annesi Justyna Krzyżanowska bir Polonyalı, babası Nicholas Chopin ise geçimini özel öğretmen olarak sağlayan Fransız bir göçmendi; önündeki bu iki örnekten, oğul Chopin babasının yolunu takip edecekti. Frédéric (ya da o zamanlar yazıldığı şekliyle Fryderyk) bir ablası ve iki de kız kardeşi vardı. 1811'de aile Varşova'ya taşındı. Frédéric yedi yaşından itibaren müzik bestelemeye ve sekiz yaşından itibaren halk arasında sahneye çıkmaya başladı. Adalbert Zywny (1756-1842) altında eğitim gördü ancak bir yere kadar piyano çalma yaklaşımı bakımından kendi kendini eğitti. Bu yaklaşım siyah tuşlara başparmağıyla basmak gibi alışılmadık teknikleri de içeriyordu. 1825 yılında Chopin, resmi olarak Polonya parlamentosunu açtığı vakit Rus Çarı I. Aleksander'ın (h. 1801-1825) önünde çaldı. Rus çarı ona performansından sonra elmas bir yüzük takdim etti.
16 yaşındayken Chopin, Józef Elsner (1769-1854) altında besteler üzerine çalışacağı ve ilk piyano eserini 1828'de ona adayacağı Varşova Konçertosu'na girdi. Chopin derslerinde başarı göstererek yalnızca üç yılda mezun oldu. Ağustos 1829'da Chopin kısa bir süreliğine, yerel aristokratlar için özel konserler düzenlediği ve Viyana Kärntnertor Tiyatro'sunda halk önünde başarılı bir şekilde konser verdiği Avusturya'ya taşındı.
Varşova'ya geri gelince Chopin kendisini konser vermekten çok bestelemeye adadı ve iki piyano konçertosu (1829-30) hazırladı. Onun beste tarzı J. Samson tarafından Chopin üzerine yazdığı The New Oxford Companion to Music makalesinde şu sözlerle özetlenmiştir:
Besteleri ender olarak piyano dünyasının ötesine geçiyordu çünkü ilhamının çoğunu doğrudan piyanonun seslerini keşfetmekten alıyordu. Senfonik ve opera edebiyatından ve popüler ve folklorik materyallerden ayıkladığı jestleri deyimsel bir dile aktarıyordu. (378)
Halk ve eleştirmenler tarafından iyi karşılanan Chopin, Orta Avrupa'da çıktığı turlarda Breslau'da, Dresden'de, 1830'da Prag'da ve 1831 baharında Viyana'da sahne alarak konçertolarının başarısını artırdı. Kendi bestesini sergileyerek, muazzam bir müzik mirasına sahip olan Viyana'da eleştirmenlerden büyük övgü aldı. Piyanist, yeni çalma tarzı ve doğaçlama yeteneğiyle herkesi etkiledi. Samson, piyanistin yeteneğini şöyle özetliyordu: "Çağdaş yorumlar, onun piyano çalmasındaki performansını lirik ve akıcı niteliklere, dokunuşundaki muazzam inceliğe, dinamik geçişlerdeki ve pedal kullanımındaki incelikli ifadeye vurgu yapmaktadır" (378).
Chopin'in daha geniş bir Avrupa çerçevesinde planlanan konseri, vatanseverlerin başarısız bir şekilde ülkelerini Rus yöneticilerden kurtarmak üzerine başlattıkları Polonya Ayaklanmasının baş göstermesinden ötürü yarıda kesilmek zorunda kaldı. Devrim devam ediyordu lakin Varşova'nın 1831 eylülünde Rusların ellerine düştüğü vakit Chopin, "Devrim" Çalışması olarak bilinen (en azından geleneğe göre) Étude Op. 10, No. 12 adlı bestesiyle karşılık verdi. Bu eser, gelinen noktada kendine özgü bir besteleme tarzını tamamen oturttuğu için Chopin'in ilk olgun eseri olarak kabul görür. Tarzında ince bir ton kalitesi (onun için en önemli müzikal özellik olan) devamlılık gösterir ve bu hızlı ve karmaşık parmak çalışıyla zıtlık oluşturur.
1831 yılının sonlarına doğru Chopin, o zamanlar Avrupa'nın müzikal başkenti olan yeniden Paris'e taşındı. Burada konserlerde para ödeyen halk olmamasına rağmen, zenginler arasında sahne alarak ün kazandı (Chopin kariyeri boyunca hassas çalma tarzının etkilerinin yitirilebileceği daha büyük ancak daha az samimi salonlardan kaçınmaktaydı). Müziklerini başarıyla yayınladı ve eğitmen olarak da küçümsenemeyecek bir gelir elde etti. Chopin aşağı yukarı ders başına 20 frank alıyordu (bu, o zamanın fabrika işçisinin haftalık maaşından fazlaydı) ve bu ona bir hizmetçi ve araba bulundurma olanağı ve giymeği çok sevdiği kıyafetleri giyme imkanı verdi.
Chopin etkili çevrelerde sergilediği birebir performanslar ve yayınladığı müziğiyle çok geçmeden, Chopin'in müzik sahnesinde çıkışını özel dergisinde yer eden Robert Schumann (1810-1856) gibi şahsiyetlerin dikkatini çekti. Schumann şöyle haykırıyordu: Şapkalarınızı çıkarın beyler, o tam bir dahi!" (Thompson, 112)
Karakteri & İlişkileri
Müzik tarihçisi C. Shonberg, Chopin'in karakteri ve fiziğini şöyle özetliyor:
Aristokrat çevreler arasında gezinmeyi severdi ve tarzına, zevkine, kıyafetlerine ve görgü kurallarına büyük önem verirdi. Aynı anda şakacı, kötü niyetli, şüpheci, asabi ve sevimli bir kişi olabilirdi. Chopin'in kediye özgü bir şeyi vardı... Kısa, ince, sarışın, mavi-gri gözlü (kimileri kahverengi der), belirgin bir burun ve çok zarif bir duruşu vardı ve fiziksel olarak narindi...
(196)
Chopin ruh halindeki değişikliklere yatkın biriydi ve Romantik müziğin en büyük bestekarlarından biri kabul edilmesine rağmen, bilhassa sanat konusunda romantik değildi. Örneğin eserlerine duygusal veyahut betimleyici başlıklar vermekten ziyade daha çok düz bir tarz ve numaralar veriyordu. Chopin Paris'in sanat çevrelerinde Giacomo Meyerbeer (1791-1864), Hector Berlioz (1803-1869), ve Franz Liszt (1811-1886) gibi önde gelen diğer Romantik bestekarlarla arkadaş oldu. Chopin aynı zamanda ressam Eugène Delacroix (1798-1863) ile de arkadaş oldu. 1833 yılında memleketi Polonya'ya gönderdiği mektubunda gururlu bir şekilde şöyle dedi: "Toplumun en seçkin kesimine girmeyi başardım. Yerim elçiler, prensler ve bakanlar arasında" (Schonberg, 200).
1834'ten itibaren Chopin'in eserleri Robert Schumann tarafından kurulan nüfuzlu bir müzik dergisi olan Neue Leipziger Zeitschrift für Musik'te yayınlanmaya başladı. Bu dönem, aynı zamanda Chopin'in dört baladından ilkini (uzun romantik veya şiirsel parçalar) kaleme aldığı dönemdi. Schumann, G Minor baladı "Chopin'in ilk eserlerinden en ateşlisi ve atılganı" olarak nitelendirdi (Sadie, 220). Chopin'in müziğiyle gittikçe daha fazla tanışık olan Schumann, onu akılda kalıcı bir şekilde "çiçekler arasına gömülmüş bir top" olarak tanımladı (Schonberg, 198).
1835'ten itibaren Chopin, Paris'te Polonyalı bir göçmen olan Maria Wodzińska ile romantik bir ilişki yaşıyordu. İlişki 1837'de neredeyse evliliğe dönüşüyordu lakin sonunda hiçbir sonuç çıkmadı çünkü muhtemelen Maria'nın ebeveynleri bir piyanisti ve Chopin'in zayıf sağlığından ötürü evliliği onaylamadılar. Ardından Chopin çok sayıdaki aristokrat piyano öğrencilerinden biri olan Polonyalı kontes Delfina Potocka ile kısa bir ilişki yaşadı.
George Sand & Mallorca
Bu sefer roman yazarı (daha çok George Sand adı ile tanınınan ve sansasyonel romanlar yazan) Aurore Dudevant (1804-1876) ile olan üçüncü ilişkisi daha uzun sürdü. 1838'de çift ve Dudevant'ın iki evladı uzun bir süreliğine Mallorca adasına taşındılar. İlk olarak Palma'da kalan Chopin, akdeniz iklimi ve manzarası tarafından büyülendi ve bir mektubunda şöyle yazdı: "Gökyüzü turkuaz, deniz zümrüt gibi ve hava tıpkı cennetteki gibi" (Steen, 381). Ne var ki bu seyahat kısa sürede dönüştü ve Chopin'in sağlığını tehlikeye atan bitmek bilmez yağmurlu günlerle bir felakete dönüştü. O buna rağmen meşhur 24 prelüdünü bestelemeyi başardı (25. ise daha sonra ortaya çıkarıldı). Kışın her daim öksürük krizi tutan Chopin bu sefer tüberküloz (o dönemde tüketen hastalık olarak biliniyordu) belirtileri gösteriyordu. O vakitler bu hastalık yüksek oranda bulaşıcı olarak görünüyordu ve böylece çift villalarını terk ederek kıyafetlerini yakmaları emredildi. Dudevant ve Chopin, gelecek iki ayı geçirecekleri Valdemossa'da bulunan kullanılmayan bir manastıra taşındılar. Chopin bir piyano siparişi vermişti ancak sipariş ettiği Pleyel piyano, uzun bir süre gümrüğe takıldığı için hiçbir vakit kendisine varmadı. Zaman içerisinde çift Marsilya'ya taşındılar ve Ceneviz'e kısa bir seyahatte bulundular ve güney Fransa'da bulunan ve Provence'i turlayadı. Burada Chopin'in sağlığı değilse bile hava iyileşti.
Chopin ve Dudevant 1847 yılına kadar bir arada kaldılar ve Dudevant'ın ailesinin Bourges yakınlarındaki Nohant malikanesinde dört uzun yaz ayını geçirdiler. Burada Chopin piyano bestelerini yaparken Dudvenat da romanlarını kaleme aldı. Uzun yıllar devam etmiş olan ilişkileri, Chopin'le tanışmadan önceki evliliğinden olan çocuklarının araya girmesiyle soğudu. Nohant'da bir stüdyosu olan Delacroix, 1838'de Chopin ve Dudevant'ın bugün Louvre müzesinde bulunan çift portresini çizdi. Ayrılıkltan sonra sanatçı çift hayatları boyunca birbirlerine yalnızca bir kez daha kısa bir kez görüştüler.
Chopin'in Tarzı & Önemli Eserleri
Frédéric Chopin'in önemli eserleriİ
- 2 piyano konçertosu
- 3 sonat
- 4 şerzo
- 4 balad
- 17 polonez
- 19 noktürn
- 25 prelüd
- 27 etüd
- 19 vals
- 57 mazurka
En azından ilk eserlerinde Johann Nepomuk Hummel (1778-1837) - özellikle erken dönem piyano konçertoları ve sonatları açısından- Carl Maria Von Weber (1786-1826) ve Friedrich Kalkbrenner (1785-1849) gibi bestecilerden açıkça etkilenmişti. Johann Sebastian Bach (1685-1750) da etkilendiği diğer bir kişiydi ve bu en açık şekilde Chopin'in prelüd ve etütlerinde kontrpuan tekniklerinin (iki ve daha fazla müzik parçasının birleştirilmesiyle oluşturulan) kullanımında görüldü. Chopin'in en sevdiği ikinci besteci (çok az kişiyi severdi) Wolfganf Amadus Mozart (1756-1791) idi.
Chopin, ilk olarak İrlandalı besteci John Field (1782-1837) tarafından oluşturulan "nöktürn" müzik biçimini benimsedi (sakinliği ve düşünmeyi teşvik etmeyi amaçlayan kısa ve tek hareketli parçalardan oluşmaktadır). Chopin noktürn biçimini zenginleştirerek daha da etkileyici hale getirmiştir. Noktürnlerde en iyi şekliyle görülen bir diğer önemli etki ise 19. yüzyıl İtalyan operalarında popüler olan ve bel canto olarak bilinen hafif ve melodik şarkı söyleme tarzından gelmiştir. Tarihçi J. Sipermann şöyle açıklar:
Piyanodaki melodilerin vokal çizgilerinin esnekliğine ve ifade gücüne sahip olabilmesi için benzer prensiplere göre adeta "nefes alması" gerektiğini fark etmitşi. Bunu pedalların ve harmoninin büyük oranda özgün kullanımının yardımıyla pratiğe dökerek yepyeni bir melodi türü yarattı.
Chopin devamlı biçimde eserlerine Polonya halk danslarının hareketli mazurkası ve hızlı polonez gibi unsurlarını katmıştır. Bu, Polonya kültürünü, ülkenin varlığının dış güçler tarafından tehdit altında bulunduğu bir dönemde tanıtmak için bilinçli bir strateji olabilir. Polonya halk müziğinin melodileri ve ritimleri en sarih şekilde piyano konçertolarının sonlarında ortaya çıkar. Chopin nadiren de olsa çok sevdiği piyanosundan uzaklaşarak flüt ve çello için de eserler bestelemiştir. Keşfettiği bir diğer alan, Chopin'in onları dans için tasarlamamış olmasına rağmen, vals idi.
Chopin'in yetişkinlik dönemindeki bestecilik tarzı yetersiz bir şekilde "hafif" piyano müziği olarak tanımlanabileceği yerde, Samson tarafından daha açık bir şekilde tanımlanmıştır:
...hakim melodi ve eşlik dokusundaki dikkat çeken bir ayrıntı inceliği, çoğunlukla parçalı motiflerin, melodik, ritmik ve dokusal "kontrplak"ın (çok sesli) naif bir karışımını içermektedir... güçlü bir armonik temeli kast ederken aynı zamanda desen boyunca çizgisel ve melodik unsurların ortaya çıkmasına izin veren figüratif desenler... giderek daha sıkı örülmüş karmaşık dokular... (ve de) tek bir çıkış ve dönüşü etrafında gelişen ve bütüncül şemalara yönelen bir tercih.
(378-9)
Her şeyden evvel, müzik tarihi bakımından Chopin bir Romantik müzik bestecisiydi ve The New Oxford Companion to Music'te şöyle tanımlanmıştı:
Romantizm, duygunun akıl üzerindeki his ve dürtünün biçim ve düzen üzerindeki belirgin üstünlüğünü vurguluyordu...yeni değerler ve duyuma, teknik icatlara ve deneye ve hem sanatın içinde hem de dışında farklı disiplinlerden gelen fikirlerin çapraz etkileşimiyle birlikte yeni değerler verildi. (1580)
Tüm müzik eleştirmenleri Chopin'in eserlerini beğenmemişti ve bazıları onun biçimdeki anlayışının zayıf olduğunu belirtirken diğerleri de Chopin'in armonik kalıpları vurgulamak için kısa eserlerinin şeklini bilerek daha da kısalttığını söylüyordu. Chopin'in çağdaşlarının hiç veyahut oldukça az şekilde eleştiri yağmuruna tutulması merak uyandıran bir şeydir. Liszt'in de belirtmiş olduğu üzere, sanki Chopin için daha yaşamı sırasında "gelecek kuşaklar çoktan gelmiş gibiydi" (Schonberg, 211).
Ölüm & Miras
1840 ortalarından itibaren Chopin tüberkülozun etkilerinin gittikçe artmasıyla daha hasta hale geldi fakat bu onun 1848 yazında özel konserler için İngiliz ve İskoç malikanelerini gezmesine engel olmadı. Seyircilerinden biri Kraliçe Viktorya (r.1837-1901) idi. Chopin'in sağlığı kötüye gitti ve onun son gösterisi 1848'de Polonyalı göçmenler için para toplamak adına yapıldı. Chopin tüberkülozdan ötürü 17 Ekim 1849'da, Paris'teki 12 Place Vendôme adresindeki apartmanında öldü. Oldukça fazla kişinin katıldığı Paris'teki cenazesinde Si bemol minör Sonata'sından meşhur Funeral March ve Mozart'ın Requiem'i çalındı. Bestekarın Père Lachaise Mezarlığı'ndaki mezarına Polonya'dan getirilen bir miktar toprak eklendi ve kalbi ise gömülmek üzere Varşova'da bulunan Kutsal Haç Kilisesi'ne gönderildi.
Chopin'in 19. yüzyılda piyanonun müzik severlerin favori enstürmanı olmasında büyük etkisi olmuştur. Küçük bestecilerden oluşan bir ordu Chopin'den ilham alarak zenginlerin şatafatlı salonlarında çalınmaya uygun hafif ve gösterişli müzikler üretmeye başladı. Daha da önemli olan şey Chopin'in piyano müziği tarzı, Ludwig van Beethoven (1770-1827) gibi bestekarların eserlerinde görülen geleneksel tarzdan uzaklaşmıştı. Bu durum (Chopin'in hayat boyunca arkadaşı) Franz Liszt, Claude Debussy (1816-1918), Gabriel Fauré (1845-1924), Richard Strauss (1864-1949) ve Sergey Rahmaninov gibi Geç Dönem Romantik bestecileri büyük ölçüde etkilemişti. Debussy 12 etüdünü Chopin'in hatırası adına besteledi ve Fransız bestekar bir defasında "Chopin aramızdaki en büyüğü; zira o yalnızca piyano aracılığıyla her şeyi keşfetti" (Siepmann).
Chopin'in eserleri hala oldukça popüler ve kendi zamanının çok ötesinde dinleyiciğiyle duygusal bir bağ kuruyor. Oscar Wilde (1854-1900) şöyle diyordu: "Chopin'in eserini çaldıktan sonra hiç işlemediğim günahlar için ağlıyormuşum ve bana ait olmayan trajedilere hüzünleniyormuş gibi hissetmiştim" (Thompson, 112).
