İskoçya Kralı III. Malcolm (diğer adıyla Máel Coluim mac Donnchada), MS 1058'den 1093'e kadar hüküm sürdü. İskoçya Kralı Macbeth'in (h. MS 1040-1057) üvey oğlu olan genç selefi Lulach'ın (h. MS 1057-1058) bir pusuda öldürülmesinin ardından tahta geçti. Böylece Malcolm, İskoçya Kralı olan babası I. Duncan (h. MS 1034-1040) tarafından kurulan Dunkeld hanedanını yeniden başa geçirdi. Macbeth ve Lulach'ı tahttan indirirken, Malcolm'u sınırın ötesinde kendisine bağlı sözde bir kral yapmayı uman İngiltere Kralı Günah Çıkartıcı Edward (h. MS 1042-1066) ona yardım etmişti. MS 1066 yılında İngiltere'nin Normanlar tarafından fethi, İngiliz-İskoç ilişkilerini altüst etti. Malcolm, o sırada I. William (h. MS 1066-1087) tarafından işgal edilen İngiliz tahtında hak iddia eden bir Saksonun kız kardeşi Margaret ile evlendi. Her iki yöne yapılan tekrarlı akınlar ilişkileri bozmaya devam etti. Malcolm MS 1093 yılında Northumbria'ya yapılan böyle bir sefer sırasında öldürüldü. Malcolm'un ardından yerine kardeşi III. Donald (h. MS 1093-1097) geçti. Şaşırtıcı bir biçimde, Malcolm'un dört oğlu İskoçya kralı olarak hüküm sürerken kızı da İngiltere Kraliçesi oldu.
Macbeth & Dunkeld Hanedanı
İskoçya Kralı I. Duncan (diğer adıyla Donnchad ua Maíl Choluim) MS 1010 civarında doğdu. McAlpin krallarının sonuncusu olan önceki kral II. Malcolm'un (h. MS 1005-1034 civarı) kızı, annesi Bethoc aracılığıyla tahta geçti. Babası Dunkeld manastır yöneticisi Crinán olan Duncan, böylece 1286 yılına kadar İskoçya'yı yönetecek olan Dunkeld Hanedanı'nı kurdu. Duncan pek becerikli bir hükümdar olmadığını gösterdi. İskoçya'daki krallığını genişletme konusundaki başarısızlığı ve MS 1039'da İngiltere'deki Durham'a düzenlediği felaketle sonuçlanan saldırı, en güçlü müttefiklerinin sadakatini sınadı. Bu isimlerden biri, İskoçya'nın kuzeyindeki Moray bölgesinin "mormaer"ı (yöneticisi veya kontu) olan kuzeni Macbeth Macfinlay idi. Duncan ve Macbeth MS 1040 yılında Pitgaveny'de savaşta karşı karşıya geldi ve Duncan öldürüldü. Macbeth 14 Ağustos'ta tahtı devraldı. Bu sırada Duncan'ın oğulları Malcolm (d. MS 1031) ve Donald (d. MS 1033 civarı) ülkeden kaçtı. Bu kılpayı bir kurtuluştu fakat Malcolm yetişkinliğe ulaştığında Macbeth'in en büyük düşmanı olacaktı.
Malcolm’un Çocukluğu
Malcolm'un dünyası MS 1040 yılında altüst olduğunda, İngiltere'nin kuzeyindeki Northumbria'ya sığındı. Orada, Güney İskoçya'da toprak kazanma hırsı olan Northumbria Kontu Siward (h. MS 1041-1055) ona sahip çıktı. Malcolm yetişkinliğe ulaştığında, İngiltere Kralı Günah Çıkartıcı Edward adında daha da güçlü bir müttefik edindi. İngiliz kralı, Dunkeld soyunu yeniden tahta geçirmek ve Malcolm'u kendisine bağlı sözde bir kral yapmak için bunu bir fırsat olarak gördü.
Macbeth'in İskoç krallığı birlikten çok uzaktı. Sutherland ve Caithness hâlâ Viking kontrolü altındaydı. Bir diğer tehdit ise kuzeyde Orkney Kontu Thorfinn'den gelen düzenli akınlardı. Malcolm'un dedesi Crinán, MS 1045 yılında Macbeth'e karşı bir ayaklanma başlattı. Crinán yenilgiye uğratıldı ve öldürüldü ancak Macbeth'in sorunları sadece ertelenmiş oldu. Ertesi yıl Siward, İskoçya'ya bir orduyla girerek Macbeth'i mağlup etti. Macbeth ikinci bir ordu toplayıp Siward'ı güneye sürmeden önce, Siward muhtemelen Lothian ve belki de Strathclyde'ın kontrolünü kısa süreliğine ele geçirmişti. Şimdilik tehdit bertaraf edilse de Macbeth'in düşmanları ise doğru zamanı beklemeye kararlıydı. Malcolm'un Macbeth'e üstünlük sağlamak için sekiz yıl daha beklemesi gerekecekti.
İngilizlerin İskoçya'yı İşgali
MS 1054 yılında Günah Çıkartıcı Edward, Siward ve Malcolm güçlerini birleştirdi. Bir İngiliz ordusu Güney İskoçya'yı yeniden işgal etti. Macbeth aynı yılın 27 Temmuz günü Dunsinane'de (Perthshire) yenilgiye uğradı. Böylece Perth ve Fife'ın kontrolünü kaybetti. Sonrasında MS 1057 yılında Macbeth, Malcolm'un destekçilerinden oluşan bir gruba karşı Lumphanan'da (Aberdeenshire) yapılan bir çatışmada ölümcül şekilde yaralandı. 8 Eylül 1057'de Macbeth'in yerine üvey oğlu Lulach geçti. Malcolm ise onun hükümdarlık hakkına karşı çıktı. Güney İskoçya'nın büyük bir kısmını kontrol eden Malcolm, 17 Mart 1058'de Lulach'ı Strathbogie'deki Essie'de bir pusuda öldürttü. Malcolm, III. Malcolm adıyla İskoçya kralı oldu ve böylece Dunkeld soyu yeniden başa geçti.
Bir Krallığın Kurulması
MS 1059 yılında Malcolm müttefik bağlarını güçlendirdi. Orkney Kontu Thorfinn’in dul eşi Ingibiorg ile evlenerek kuzey ve güney İskoçya’nın birleşmesine büyük katkı sağladı. Aynı yıl Günah Çıkartıcı Edward’ın sarayını ziyaret etti veya oraya gitmek zorunda kaldı. Burada sadakat yemini etti. Malcolm’un hükümdarlığına dair ayrıntılar kısıtlıdır. Yine de en belirgin başarısı İskoçya’yı daha iyi birleştirmekti. Tarihçi D. Crouch bu konuda şunu belirtir: "Máel Coluim’in farklı dillerin konuşulduğu bu diyarlar topluluğunu beceriyle yönetmesi, Alba, Lothian, Galloway ve Moray’den bir İskoçya krallığı doğurarak bunu dönemin bilincine yerleştiren en önemli etkendi" (24). Bu nedenle Malcolm, Galce’de "Büyük Baş" veya "Reis" anlamına gelen "ceanmor" kelimesinden türeyen Malcolm Canmore adıyla tanındı. Kral, askeri hizmet sayesinde hatırı sayılır büyüklükte bir piyade ordusu kurmayı ve vergilerle kaynak yaratmayı başardı. Bununla da yetinmeyen Malcolm, sınırın güneyi için de planlar yaptı. MS 1061 yılında Northumbria’ya akın düzenleyerek Lindisfarne’deki manastırı yağmaladı. Bu durum, İngiltere ile İskoçya arasında Orta Çağ boyunca dönem dönem devam eden geniş ve derin sınır anlaşmazlığının bir devamıydı.
Kraliçe Margaret
Malcolm’un hükümdarlığının en önemli adımlarından biri, Ingibiorg’un ölümünden yaklaşık bir yıl sonra, MS 1070 yılında yeniden evlenme kararı almasıydı. Seçimi, MS 1066'daki Norman fethinin ardından MS 1068'de ülkesinden kaçan Anglo-Sakson prensesi Margaret oldu. Katolik Kilisesi'nin sıkı bir destekçisi olan Margaret’ın bu yöndeki çalışmaları, İskoçya’da Gal Hristiyanlığı'nın etkisini kaybetmeye devam etmesine yol açtı. Kralın çoğu konuda eşinin isteklerine boyun eğmesiyle Malcolm'un hükümdarlığı, İskoçya'da Anglo-Sakson etkisinin artışına tanıklık etti. Çocuklarına Sakson isimleri verilmesine izin verdi. Dunfermline’daki sarayda Galce yerine İngilizcenin konuşulmasına müsaade etti. Krallığına İngiliz keşişleri ve rahipleri davet etti. Kendisi ise İngilizce, Galce ve Latince konuşuyordu. Margaret, Roma Katolikliğini yayma çabaları ve yoksullara yönelik hayır işleri nedeniyle MS 1250 yılında azize ilan edildi. Bu sebeple günümüzde daha çok İskoçyalı Azize Margaret olarak tanınır.
Edgar Ætheling & Fatih William
Margaret, İskoçya'ya bir diğer önemli meseleyi daha taşıdı. Kendisi, Sürgün Edward'ın kızı ve İngiltere Kralı II. Ethelred'in torunuydu. Aynı zamanda Günah Çıkartıcı Edward'ın yeğeninin kızı olan Edgar Ætheling'in ablasıydı. Edgar, 1066 yılında İngiltere tahtını Günah Çıkartıcı Edward'dan devralma fırsatını kaçırmıştı. O dönemde henüz ergenlik çağında olduğu için Sakson beyleri, askeri deneyimi olan Harold Godwinson'ı desteklemeyi tercih etmişti.
Norman dükü Fatih William 1066 yılında İngiltere'yi ele geçirip kendisini kral ilan ettiğinde, Sakson isyancılar Edgar'ı sembol isim ve bir numaralı aday olarak seçti. Artık İngiltere Kralı I. William olarak taç giyen Fatih William'a karşı Normanları yerinden etmenin imkansız olduğu anlaşıldı. William, İngiltere'nin kuzeyi de dahil olmak üzere krallığının çeşitli yerlerindeki isyanları bastırarak yeni tahtını sağlama aldı. Edgar ise umudunu yitirmedi. Yanına annesi ile iki kız kardeşi Margaret ve Christina'yı da alarak müstakbel eniştesi Malcolm'a sığındı.
İngiliz tahtının güçlü bir adayını kanatları altına almak, özellikle Fatih William gibi usta bir komutan karşısında çok riskli bir hamleydi. Ayrıca Malcolm ve Margaret’ın çocuklarının ileride İngiliz tahtında hak iddia etmesi de ihtimaller arasındaydı. Sakson ve Danimarkalı beyler, İngiltere’nin kuzeyini Normanların elinden geri almak için zaten birkaç kez bir araya gelmişti. Edgar Ætheling, İngiltere'nin asıl kralı olduğu iddiasıyla bu grupların sembolik lideri ve meşruiyet dayanağıydı.
Malcolm, 1070 yılında pek de mantıklı olmayan bir kararla Yorkshire’ı talan etti. William, 1072’de başlattığı geniş çaplı kara ve deniz operasyonuyla kuzey İngiltere’ye yönelik bu yıpratıcı saldırılara son noktayı koydu. İskoçya’nın kendisi de tehlike altındaydı. Ordusu disiplinli Norman süvarilerine karşı koyamayacak olan Malcolm, savaş başlamadan barış istemek zorunda kaldı. Abernethy Anlaşması olarak bilinen şartlara göre Malcolm, William’ın üstünlüğünü tanıyarak ona sadakat yemini etti. Oğlu Duncan’ı rehin verdi ve Edgar’ın Flanders’a sürgün edilmesini kabul etti. Edgar, 1125 civarında orada unutulmuş bir şekilde hayatını kaybetti.
Ölümü & Varisi
Yine de Malcolm, Northumbria'nın cazip zenginliklerine karşı koyamadı. Bu durum, yağma getiren ancak kalıcı bir toprak kazancı sağlamayan kısa vadeli bir stratejiydi. 1079'da ve ardından 1090-91 yıllarında tekrar saldırdı. I. William'ın halefi olan oğlu İngiltere Kralı II. William, buna Carlisle'dakiler de dahil olmak üzere daha fazla kale inşa ederek karşılık verdi. 1091 yılında II. William, İskoçya'ya saldırmak için bir filo gönderdi ancak bu filo Northumbria açıklarında fırtınaya yakalanarak harap oldu. Buna rağmen bir kara ordusu, İskoç ovalarını Malcolm'dan yeniden resmi bir bağlılık bildirisi alacak kadar yerle bir etti.
Nihayetinde bu son anlaşmayı bozan taraf, 1092 yılında Carlisle bölgesini ve Cumbria'nın bir kısmını ele geçiren II. William oldu. Malcolm, şikayetlerini dile getirmek için 1093 yılının Ağustos ayında Gloucester'da II. William ile görüşmeye gitti. Norman kralı ise muhtemelen iki krallık arasındaki tartışmalı sınırları tamamen netleştirmek amacıyla kasti bir kışkırtma yaparak onunla görüşmeyi reddetti.
1093 yılının sonlarında Northumbria’ya düzenlenen üçüncü İskoç akını sırasında, Malcolm 13 Kasım günü Alnwick Kalesi’nin kapılarında bir pusuda öldürüldü. Malcolm, kuşatmanın ardından kalenin teslim edileceği düşüncesiyle yanıltılmıştı ancak gözünden ölümcül bir bıçak darbesi aldı. Kralın oğlu Edward da aynı aldatmaca sırasında ölümcül şekilde yaralandı. O sırada Edinburgh Kalesi'nde bulunan Kraliçe Margaret, bu korkunç haberi aldıktan kısa bir süre sonra 16 Kasım'da hayatını kaybetti. Bunun ardından İskoçya’nın İngilizleşmesine karşı bir tepki süreci başladı. Malcolm’un Margaret’tan olan diğer çocukları Edgar, Alexander, Edith ve David İngiltere’ye sürgüne gitmek zorunda kaldı. III. Malcolm’un naaşı önce Tynemouth’a gömüldü fakat daha sonra Dunfermline’a nakledilerek oraya defnedildi.
Ölen kralın yakın ailesine ve çevresine duyulan tepkinin bir sonucu olarak Malcolm'un küçük kardeşi tahta geçti ve İskoçya Kralı III. Donald oldu. Donald'ın hükümdarlığı, 1094 yılında yeğeni Duncan tarafından kesintiye uğratıldı. Malcolm ve Ingibiorg'un oğlu olan Duncan, II. Duncan adıyla tahta çıktı. II. Duncan'ın öldürülmesinden sonra Donald tahtı yeniden ele geçirdi ve 1097 yılına kadar hüküm sürdü. O yıl III. Malcolm'un oğlu Edgar İskoçya'ya döndü ve tahtı amcasından geri aldı. Daha barışçıl bir komşu arzulayan II. William'ın desteğini alan Edgar, İskoçya Kralı oldu. Tahttan indirilen III. Donald ise kör edilerek ölene dek hapsedildi. III. Malcolm'un hayatta kalan diğer iki oğlu da sırasıyla I. Alexander ve I. David olarak tahta çıktı. Tarihçilerin bazen Canmore Hanedanı olarak adlandırdığı Dunkeld kolu, İskoçya Kralı III. Alexander'ın 1286 yılındaki ölümüne dek ülkeyi yönetmeye devam etti.Bu süreçte İngiltere ve İskoçya kraliyet hanedanları daha yakın müttefikler haline geldi. 1100 yılında III. Malcolm'un kızı Edith, İngiltere Kralı I. Henry'nin ilk eşi olarak kraliçe oldu. İsmini daha uygun bir Norman adı olan Matilda ile değiştirdi. Böylece iki krallık, en azından bir süreliğine barış dolu bir dönem geçirdi.
