Macbeth Macfinlay (diğer adıyla Mac Bethad mac Findláig) 1040 ile 1057 yılları arasında İskoçya kralı olarak hüküm sürmüştür. Moray hükümdarı olan Macbeth, tahtı savaş meydanında selefi İskoçya kralı I. Duncan'dan (hükümdarlığı 1034-1040) aldı. Macbeth nispeten varsıl bir krallığa hükmetse de İskoçya'daki birlik eksikliği yıkıcı oldu. İngiliz kralı Günah Çıkartıcı Edward (hükümdarlığı 1042-1066) I. Duncan'ın sürgündeki oğlu Malcolm ile güçlerini birleştirdi. Bu ordu 1054 yılında Dunsinane'de Macbeth'i yenilgiye uğrattı. Macbeth daha sonra 1057'de isyancılarla girdiği bir çatışmada hayatını kaybetti. Yerine kısa bir süreliğine üvey oğlu Lulach (hükümdarlığı 1057-1058), ardından da İskoçya kralı III. Malcolm (hükümdarlığı 1058-1093) olan büyük rakibi ve kuzeni Malcolm geçti. William Shakespeare (1564-1616) 17. yüzyılın başlarında yazdığı Macbeth oyunuyla İskoç kralını kötü bir şöhrete kavuşturdu. Ancak bu karakter oyun yazarının en unutulmaz yaratımlarından biri haline gelse de tarihsel figürle çok az ortak noktaya sahipti.
MacAlpin Hanedanı
Kelt kökenli MacAlpin Hanedanı 9. yüzyıldan itibaren İskoçya'yı yönetmişti. Hanedanın kurucusu ise Kenneth MacAlpin (Cinaed mac Ailpin veya mac Ailpein olarak da yazılır, hükümdarlığı MS 842-858) idi. Bir ülke olarak İskoçya o dönemde henüz belirsiz bir kavramdı. Halk kendisine "İskoç" diyordu. Britanya Adaları'nın kuzeyinde yaşadıkları bölgenin sınırları ise bugün Doğu ve Güney İskoçya olarak bildiğimiz yere benziyordu. MacAlpin yönetimi boyunca erkek akrabalar krallığı devralmak için birbiriyle yarıştığı için yeni bir kralın başa geçmesi her zaman bir sorun teşkil etmişti. Ayrıca bazen Alba olarak da bilinen İskoçların krallığı henüz bir birlik sağlamaktan çok uzaktı.
İskoçya Kralı I. Duncan (diğer adıyla Donnchad ua Maíl Choluim) MS 1010 civarında doğdu. MacAlpin krallarının sonuncusu olan önceki kral II. Malcolm'un (hükümdarlığı MS 1005-1034 civarı) kızı olan annesi Bethoc aracılığıyla tahta çıktı. Babası Dunkeld'in din dışı başrahibi Crinán olan Duncan, böylece İskoçya'yı 1249'dan 1286'ya kadar yönetecek Dunkeld Hanedanı'nı kurdu. Bu hanedanın yönetimine bir kez ara verildi. Buna Macbeth Macfinlay (doğumu MS 1005 civarı) sebep oldu.
Macbeth & Duncan I
I. Duncan Moray, Caithness ve Sutherland bölgelerini krallığına katmaya çalıştı. Son iki bölgede başarılı olamadığı gibi ilki de oldukça zorlayıcı çıktı. Duncan'ın hırslı bir kuzeni vardı. Macbeth kraliyet kanı taşıyordu. Babası Finlaech'ten miras kalan Moray bölgesinin yöneticisiydi. Moray o dönemde İskoçya'nın kuzeyinde, Inverness civarındaki bölgeydi. Macbeth'in babası iki yeğeni Malcolm ve GilleComgain tarafından öldürülmüştü. Macbeth, GilleComgain'i kendi malikanesinde yakarak babasının öcünü aldı. Böylece MS 1032 yılında Moray'in yönetimini devraldı.
Başlangıçta Macbeth, Duncan'a sadıktı. Kralın hüküm sürdüğü toprakları genişletmeye çalışırken savaş meydanında aldığı yenilgiler bir fırsat kapısı araladı. Kralın müttefikleri arasındaki saygınlığı, MS 1039 yılında Kuzey İngiltere'deki Durham'a yapılan başarısız saldırı nedeniyle özellikle darbe aldı. Macbeth'in krala sırt çevirmesi için beceriksizlik ve sevilmemek dışında başka bir neden daha vardı. MS 1032 civarında Macbeth, İskoçya Kralı III. Kenneth'in (hükümdarlığı MS 997-1005) torunu Gruoch ile evlendi. Gruoch daha önce GilleComgain ile evliydi. Macbeth ile yaptığı bu evlilik o aile içindeki kan davasının yatışmasına yardımcı oldu. III. Kenneth, MS 1005 yılında Duncan'ın dedesi II. Malcolm tarafından bir savaşta öldürülmüştü. Bu nedenle Gruoch ile mevcut kral arasında hiçbir duygu bağı yoktu.
Duncan ilk hareketi yapmaya ve savaş meydanında Macbeth'ten kurtulmaya karar verdi. Ancak MS 1040 yılında Elgin yakınlarındaki Pitgaveny'de yapılan savaşta öldürülen taraf Duncan oldu. Böylece Macbeth 14 Ağustos'ta tahta çıktı. Bu sırada Duncan'ın oğulları Malcolm ve Donald ülkeden kaçtı.
Macbeth'in Hükümdarlığı
Macbeth'in hükümdarlığını ayrıntılı olarak incelemek oldukça zordur. Tarihçi R. Oram'ın belirttiği gibi, on yedi yıllık hükümdarlığı boyunca elimizde olaylara dair çok az kayıt vardır. Bunların çoğu da birbirinden çok farklı yorumlara açıktır. Kral selefinden daha becerikli görünüyordu. Bir orta çağ tarihçisinin not ettiği üzere, onun döneminde verimli dönemler yaşanmıştı. Yine de Sutherland ve Caithness bölgeleri hala Viking kontrolü altındaydı. Bu dönemde her iki bölge de her an var olan bir tehdit oluşturuyordu. Krallığın geri kalanı da henüz tam anlamıyla bir bütün haline gelmiş değildi. Macbeth MS 1045 yılında Dunkeld'deki bir savaşta I. Duncan'ın babası Crinán önderliğindeki isyancı bir orduyu yenmek zorunda kaldı. Crinán ise bu isyandan sağ çıkamadı.
MS 1046 yılında Macbeth, İskoç topraklarında gözü olan Northumbria Kontu Siward'a karşı bir savaş kaybetti. Hatta Siward'ın bu işgali, Lothian ve belki de Strathclyde bölgelerinin kontrolünü kısa süreliğine ele geçirmesiyle sonuçlanmış olabilir. Macbeth kuzeyden daha büyük bir orduyla döndü ve ikinci denemesinde Siward'ı İskoçya'dan kovdu. Görünen o ki Siward bu yenilgiyi sadece geçici bir aksilik olarak gördü.
Macbeth, orta çağ kralları için önemli bir destek kaynağı olan kiliseye karşı cömert bir koruyucu olarak tanınırdı (ve genelde keşiş olan tarihçileri kendi yanına çekmek için de bu iyi bir yoldu). MS 1050 yılında Macbeth'in Roma'ya hac yolculuğuna gitmesi, Roma Katolikliğinin Kelt Hristiyanlığının yerini alma yolunda ilerlediğinin bir göstergesiydi. Bir tarihçiye göre "tohum serper gibi para dağıttığı" bu gezi sırasında, İskoç kralının yoksullara karşı çok cömert davrandığı söylenirdi. Roma yolculuğu, Macbeth'in krallığını aylarca vekillere bırakabilmesi nedeniyle otoritesinin ne kadar güçlü olduğunun da sağlam bir kanıtıdır.
Güneyden Gelen Tehdit
Kendi ülkesinde İskoç kralı, MS 1050'li yıllar ilerledikçe ağırlaşan sorunlarla karşı karşıya kaldı. Kuzeyde Orkney Kontu Thorfinn'den (ölümü MS 1065 civarı) gelen düzenli akınlarla uğraşmak zorundaydı. Macbeth'in asıl düşmanı ise aslında kuzeni olan, I. Duncan'ın oğlu Malcolm Canmore (yani "Büyük Baş" veya "Reis") idi. Babasının ölümünün ardından Malcolm, sınırın ötesindeki Northumbria'ya, yani İngiltere'ye güvenli bir yere götürülmüştü. İngiltere Kralı Günah Çıkartıcı Edward, Malcolm ve Northumbria Kontu Siward ile güçlerini birleştirdi. Edward'ın muhtemelen Malcolm'u İskoçya'da sözde bir kral olarak kullanmak istediği düşünülüyor. Buna uygun olarak MS 1054 yılında bir İngiliz ordusu İskoçya'yı işgal etti ve yol boyunca büyük bir yıkıma ve acıya sebep olarak hızla kuzeye doğru ilerledi. Macbeth, aralarında İngiltere'den sürgün edilen paralı asker Norman şövalyelerinin de bulunduğu bir ordu topladı. Macbeth istilacıların alçak bölgeleri yağmalamasına son vermeyi başardı. Her iki taraf için de kesin bir sonuç doğurmasa da 27 Temmuz'daki Dunsinane (Perthshire'da) savaşını kaybetti. Macbeth, Malcolm'u püskürtmeyi başarmıştı ancak Perth ve Fife'ın kontrolünü kaybetti.
MS 1057 yılında Macbeth'in talihi daha da kötüye gitti. 12 Ağustos'ta Lumphanan'da (Aberdeenshire) Malcolm'un destekçilerinden oluşan bir gruba karşı küçük bir çatışmayı kazandı ancak ağır yaralandı ve üç gün sonra öldü. Sonrasında yaşanan karmaşık olayların bazı versiyonlarına göre eski kralın başı bir mızrağın ucunda gezdirildi. Cesedi ise muhtemelen daha sonra meşru İskoç hükümdarlarıyla uzun bir tarihi geçmişi olan İç Hebridler'deki Iona Adası'na gömüldü.
Ölümü & Varisi
Ölümünün ardından Macbeth'in yerine kısa bir süreliğine üvey oğlu Lulach (doğumu MS 1032 civarı) geçti. MS 1058'den itibaren ise yerini İskoçya Kralı III. Malcolm olan kuzeni aldı. Malcolm, Lulach'ı Strathbogie'deki Essie'de bir pusuda öldürtmüştü. I. Duncan'ın oğlu olan Malcolm, böylece İskoçya'nın yöneticileri olarak Dunkeld soyunu yeniden başa geçirdi. Malcolm'un uzun hükümdarlığı, İngiliz prensesi Margaret ile evlenmesi ve krallığına İngiliz keşişler ile rahipleri davet etmesiyle İskoçya'daki Anglo-Sakson etkisinin artışına tanıklık edecekti.
Macbeth bu sırada William Shakespeare'in ünlü bir oyununun baş karakteri haline geldi. İlk kez MS 1606 civarında sergilenen bu oyunda yazar Duncan I'i yaşlı ve bilge bir adam olarak gösterdi. Gerçekte ise Duncan öldüğünde sadece 30 yaşlarındaydı ve toy olmasıyla biliniyordu. Shakespeare ayrıca Macbeth'i doğaüstü görülerin etkisinde kalan cani bir kötü adam olarak hayal etti. Böylece tüm kurgusal kralların en kötülerinden birini yarattı. Shakespeare'in sinsi karakteri Lady Macbeth de ismi dışında hiçbir tarihi gerçeğe dayanmıyordu. Yine de Shakespeare, eylemleriyle olmasa da en azından ismiyle nispeten bilinmeyen bir İskoç kralının ülkenin en tanınmış isimlerinden biri olmasını sağladı.
