Ο Καρλομάγνος (Κάρολος ο Μέγας, γνωστός επίσης ως Κάρολος Α΄, (έζησε 742-814) ήταν βασιλιάς των Φράγκων (βασίλευσε 768-814), βασιλιάς των Φράγκων και των Λομβαρδών (β. 774-814) και αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (β. 800-814). Συγκαταλέγεται ανάμεσα στις επιφανέστερες και πιο επιδραστικές μορφές του Πρώιμου Μεσαίωνα για τις στρατιωτικές του επιτυχίες που ενοποίησαν μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, για τις εκπαιδευτικές και εκκλησιαστικές του μεταρρυθμίσεις και για την πολιτική του, η οποία έθεσε τα θεμέλια για την ανάπτυξη των μεταγενέστερων ευρωπαϊκών κρατών.
Ήταν γιος του Πεπίνου του Βραχύ, βασιλιά των Φράγκων (β. 751-798), πρώτου βασιλιά της Καρολίγειας δυναστείας. Ο Καρλομάγνος ανήλθε στο θρόνο μετά το θάνατο του πατέρα του και αρχικά συγκυβέρνησε με τον αδελφό του Καρλομάνο Α΄ (β. 768-771) έως το θάνατο του τελευταίου. Έπειτα ως μόνος ηγεμόνας επέκτεινε ταχύτατα το βασίλειό του, πρόβαλε τον εαυτό του ως επικεφαλής της Δυτικής Εκκλησίας – υπερβαίνοντας σε ισχύ τους πάπες της εποχής – και καθοδηγώντας προσωπικά στρατιωτικές εκστρατείες για τον εκχριστιανισμό της Ευρώπης και την καταστολή εξεγέρσεων σχεδόν αδιάλειπτα καθ’ όλη τη διάρκεια των 46 ετών της βασιλείας του.
Ο θάνατος του το 814 από φυσικά αίτια θεωρήθηκε τραγωδία από τους συγχρόνους του και τον πένθησε όλη η Δυτική Ευρώπη – ακόμα περισσότερο όταν, λίγο μετά, άρχισαν οι επιδρομές των Βίκινγκ. Συχνά αναφέρεται ως ο Πατέρας της σύγχρονης Ευρώπης.
Πρώιμος Βιος και Άνοδος στην Εξουσία
Ο Καρλομάγνος γεννήθηκε, πιθανώς στο Άαχεν (στη σημερινή Γερμανία) κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της δυναστείας των Μεροβιγγείων, η οποία κυβερνούσε την περιοχή περίπου από το 450. Ο Μεροβίγγειος βασιλιάς έχανε σταθερά τη δύναμη και την επιρροή του επί χρόνια, ενώ ο θεωρητικά υφιστάμενός του μάγιστρος του παλατιού (το αντίστοιχο του πρωθυπουργού) γινόταν ολοένα και ισχυρότερος. Την εποχή του βασιλιά Χιλδέριχου Γ΄ (β. 743-751), ο μονάρχης δεν είχε ουσιαστικά καμία εξουσία και όλες οι διοικητικές και πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονταν από τον Πεπίνο το Βραχύ, τον μάγιστρο του παλατιού.
Ο Πεπίνος καταλάβαινε ότι δεν μπορούσε απλώς να σφετεριστεί το θρόνο και να περιμένει την αναγνώριση του ως νόμιμος βασιλιάς και γι’ αυτό απευθύνθηκε στον πάπα ρωτώντας: «Είναι σωστό ένας ανίσχυρος ηγεμόνας να συνεχίσει να φέρει τον τίτλο του βασιλιά;» (Χόλιστερ). Ο παπισμός εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε μια σειρά προβλημάτων από τους εχθρικούς Λομβαρδούς στη βόρεια Ιταλία μέχρι τη διαμάχη με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία για την εικονομαχία.
Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας είχε προσφάτως καταδικάσει κάθε απεικόνιση του Χριστού στις εκκλησίες ως ειδωλολατρία και διέταξε την απομάκρυνσή τους. Επιπλέον επιχείρησε να επιβάλει την ίδια πολιτική και στον πάπα ώστε να εφαρμοστεί και στη Δυτική Ευρώπη. Όπως το διατυπώνει ο μελετητής Ουόρεν Χόλιστερ «η παποσύνη δεν είχε βρεθεί ποτέ άλλοτε σε τόσο απελπιστική ανάγκη για έναν προστάτη» όταν ο πάπας Ζαχαρίας (θητεία 741-752) έλαβε την επιστολή του Πεπίνου. Λίγο-πολύ συμφώνησε αμέσως με τον Πεπίνο.
Ο Πεπίνος στέφθηκε βασιλιάς των Φράγκων το 751 και, σύμφωνα με το βασιλικό εθιμοτυπικό, όρισε τους δύο γιους του ως διαδόχους του. Μια από τις πρώτες ενέργειες του Πεπίνου ήταν να νικήσει τους Λομβαρδούς και χάρισε στον πάπα ένα σημαντικό μέρος των εδαφών τους (η παραχώρηση αυτή είναι γνωστή ως «Δωρεά του Πεπίνου»). Ο πάπας, από την πλευρά του, ήλπιζε να ελέγξει τον Πεπίνο και τους διαδόχους του και να διεκδικήσει την εξουσία επί του φραγκικού στέμματος, επικαλούμενος ένα έγγραφο γνωστό ως «Δωρεά του Κωνσταντίνου», το οποίο υποτίθεται αποδιδόταν στον πρώτο χριστιανό Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α΄. Εκεί δηλωνόταν ότι ο χριστιανός μονάρχης παραιτείται οικειοθελώς από την εξουσία του υπέρ του πάπα και έπειτα ο πάπας με γενναιοδωρία του την αποδίδει εκ νέου.
Σύμφωνα με το έγγραφο, η Εκκλησία ήταν στην πραγματικότητα η δύναμη πίσω από κάθε θρόνο και θα μπορούσε να πάρει αυτή την εξουσία όσο εύκολα την έδινε. Το έγγραφο ήταν πλαστό – και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο Κωνσταντίνος θα δήλωνε καθ’ οιονδήποτε τρόπο κάτι τέτοιο – αλλά δεν υπήρχε τρόπος να το γνωρίζει ο Πεπίνος και, όντας αγράμματος, δεν είχε άλλη επιλογή παρά να πιστέψει ό,τι του έλεγαν πως υπήρχε πάνω στο χαρτί που του κουνούσαν οι κληρικοί μπροστά στο πρόσωπό του. Ο Πεπίνος δέχθηκε τους όρους της «Δωρεάς του Κωνσταντίνου», ο γιος του όμως όχι.
Ο βασιλιάς Πεπίνος πέθανε το 768 και οι γιοι του ανέβηκαν στο θρόνο. Η συγκυβέρνηση με τον Καρλομάνο δεν ήταν διόλου αρμονική καθώς ο Καρλομάγνος προτιμούσε την άμεση δράση στην αντιμετώπιση των δυσκολιών ενώ ο αδελφός του ήταν λιγότερο αποφασιστικός. Η πρώτη δοκιμασία για την εξουσία τους ήταν μια εξέγερση στην επαρχία της Ακουιτανίας, την οποία ο Πεπίνος είχε υποτάξει το 769. Ο Καρλομάγνος πρότεινε μια στρατιωτική εκστρατεία, την οποία δεν στήριξε ο Καρλομάνος.
Ο Καρλομάγνος εκστράτευσε στην Ακουιτανία και νίκησε τους επαναστάτες, υποτάσσοντας ταυτόχρονα και τη γειτονική Γασκώνη, ενώ ο Καρλομάνος αρνήθηκε τη συμμετοχή του. Το 770, ο Καρλομάγνος νυμφεύθηκε και κατόπιν απέρριψε μια Λομβαρδή πριγκίπισσα, την κόρη του βασιλιά Δεσιδέριου (β. 756-774) για να νυμφευθεί την έφηβη Χιλδεγάρδη (μελλοντική μητέρα του Λουδοβίκου του Ευσεβούς, β. 814-840). Μετά την προσέγγιση από τον Δεσιδέριο προς τον Καρλομάνο με στόχο την ανατροπή του Καρλομάγνου και την εκδίκηση για την προσβολή της τιμής της κόρης του, τα δύο αδέλφια όδευαν προς έναν απ’ ευθείας εμφύλιο πόλεμο, όταν ο Καρλομάνος πέθανε το 771.
Στρατιωτικές Εκστρατείες και Επέκταση
Ως μόνος βασιλιάς των Φράγκων, ο Καρλομάγνος κυβέρνησε εξ αρχής με τη δύναμη της προσωπικότητάς του, η οποία ενσάρκωνε το ιδεώδες του πολεμιστή-βασιλιά σε συνδυασμό με τη χριστιανική οπτική. Ο Χόλιστερ περιγράφει το βασιλιά:
Ο Καρλομάγνος δέσποζε ανάμεσα στους σύγχρονους του τόσο μεταφορικά όσο και κυριολεκτικά. Είχε ύψος 1,92 μέτρα, με χοντρό λαιμό και κοιλιά που προεξείχε, διαθέτοντας μια επιβλητική εμφάνιση. Μπορούσε να είναι εγκάρδιος και ομιλητικός, αλλά μπορούσε να γίνει επίσης σκληρός, ωμός και βίαιος και οι υπήκοοί του τον αντιμετώπιζαν με το θαυμασμό και φόβο… Πάνω απ’ όλα, ο Καρλομάγνος ήταν ένας πολεμιστής-βασιλιάς. Ηγούνταν των στρατευμάτων του σε ετήσιες εκστρατείες ως κάτι τελείως αυτονόητο. Μόνο σταδιακά ανέπτυξε μια αντίληψη χριστιανικής αποστολής και ένα πρόγραμμα ενοποίησης και συστηματικής επέκτασης της χριστιανικής Δύσης.
Αφού συγκρότησε το στρατό του, ξεκίνησε την πρώτη του εκστρατεία το 772, εγκαινιάζοντας μια μακρά και αιματηρή σύγκρουση γνωστή ως Σαξονικοί πόλεμοι (772-804), σε μια προσπάθεια να ξεριζώσει τον βόρειο παγανισμό από την περιοχή και να εδραιώσει την εκεί εξουσία του. Αφήνοντας στρατεύματα στη Σαξονία, προχώρησε προς την Ιταλία, όπου οι Λομβαρδοί άρχισαν και πάλι να υψώνουν ανάστημα. Υπέταξε τους Λομβαρδούς, το 774 και προσάρτησε τα εδάφη τους στο βασίλειό του. Έκτοτε αποκαλούνταν «βασιλιάς των Φράγκων και των Λομβαρδών». Ύστερα επέστρεψε στη Σαξονία.
Οι αναταραχές από τους Βάσκους στα Πυρηναία έστρεψαν τον Καρλομάγνο και τον στρατό προς αυτή την κατεύθυνση, οδηγώντας σε μια σειρά συγκρούσεων και την περίφημη μάχη του Περάσματος του Ρονσεβώ το 778 (η οποία αργότερα ενέπνευσε το επικό ποίημα «Άσμα του Ρολάνδου», όπου η οπισθοφυλακή του Καρλομάγνου έπεσε σε ενέδρα και σφαγιάστηκε, μαζί και ο κόμης Ρολάνδος της Βρετάνης. Αυτή η ήττα ενίσχυσε ακόμα περισσότερο την αποφασιστικότητα του Καρλομάγνου να πάρει υπό τον έλεγχό του ολοκληρωτικά την περιοχή.
Μεταξύ του 778 και του 796, ο Καρλομάγνος εκστράτευε κάθε χρόνο στα Πυρηναία, στην Ισπανία, και στη Γερμανία, πετυχαίνοντας τη μία νίκη μετά την άλλη. Το 795 αποδέχθηκε την παράδοση των Αβάρων της Ουγγαρίας, όμως αρνούμενος να τους εμπιστευτεί, επιτέθηκε στο οχυρό τους (γνωστό ως «Δακτύλιος») και τους νίκησε ολοσχερώς το 796, διαλύοντας τους ουσιαστικά ως λαό. Είχε νικήσει επίσης τους Σαρακηνούς της βόρειας Ισπανίας, δημιουργώντας μια ζώνη ασφαλείας που ονομάστηκε Ισπανική μαρκιωνία και κατέλαβε το νησί της Κορσικής. Το βασίλειό του εκτεινόταν πλέον σε ολόκληρη τη σημερινή Γαλλία, τη βόρεια Ισπανία, τη βόρεια Ιταλία και τη σημερινή Γερμανία, με εξαίρεση τη Σαξονία στο βορρά.
Σαξονικοί Πόλεμοι
Κάθε φορά που ο Καρλομάγνος πίστευε ότι είχε υποτάξει τους Σάξονες και πως είχε κάμψει την αντίστασή τους, εκείνοι εξεγείρονταν πάλι. Πριν από τους Σαξονικούς πολέμους, η περιοχή της Σαξονίας διατηρούσε καλές σχέσεις με τη Φραγκία και σε βρισκόταν σε τακτικές επαφές μαζί τους, λειτουργώντας ως εμπορικός διάδρομος προς τις σκανδιναβικές χώρες. Το 772 λέγεται ότι μια ομάδα Σαξόνων έκανε επιδρομή και έκαψε μια εκκλησία στο Ντέβεντερ (στη σημερινή Ολλανδία, τότε τμήμα του βασιλείου του Καρλομάγνου), γεγονός που έδωσε στον Καρλομάγνο την αφορμή να εισβάλει στην περιοχή. Παραμένει άγνωστος ο λόγος που θα έκαιγαν οι Σάξονες την εκκλησία στο Ντέβεντερ και αν πράγματι το έπραξαν. Γνωρίζοντας τη μηδενική ανοχή του Καρλομάγνου απέναντι στα παγανιστικές πεποιθήσεις και θρησκείες, είναι πιθανό ο χριστιανός βασιλιάς να βρίσκεται πίσω από την καταστροφή της εκκλησίας, ώστε να δικαιολογήσει την εισβολή εναντίον του γερμανικού φύλου, την οποία θα επιχειρούσε ούτως ή άλλως.
Σε αντίποινα για τον καμένο ναό, ο Καρλομάγνος εκστράτευσε στη Βεστφαλία και κατέστρεψε το Ίρμινσουλ, το ιερό δέντρο που αντιπροσώπευε το Υγκντράσιλ (το «Δέντρο της Ζωής στη σκανδιναβική μυθολογία), ενώ κατά την πρώτη του εκστρατεία σφαγίασε σημαντικό αριθμό Σαξόνων. Η δεύτερη, η Τρίτη και οι υπόλοιπες εκστρατείες (συνολικά 18) ακολούθησαν το ίδιο πρότυπο καταστροφής και σφαγών. Το 777, ένας σάξονας οπλαρχηγός, που ονομαζόταν Βιντουκίνδος, ηγήθηκε της αντίστασης και, παρότι ικανός ηγέτης, ήταν ανήμπορος να αμφισβητήσει σοβαρά την πολεμική μηχανή του Καρλομάγνου όπως και οποιοσδήποτε άλλος στην Ευρώπη. Ωστόσο κατόρθωσε να διαπραγματευτεί με το βασιλιάς Σίγκφριντ της Δανίας ώστε να επιτραπεί στους Σάξονες πρόσφυγες να καταφύγουν στο βασίλειό του.
Το 782, ο Καρλομάγνος διέταξε την εκτέλεση 4.500 Σαξόνων σε μια θηριωδία γνωστή ως η Σφαγή του Βερντέν, με σκοπό να συντρίψει την επιθυμία των Σαξόνων να συνεχίσουν να πολεμούν, ωστόσο εκείνοι εξακολουθούσαν να μην παραδίδουν την αυτονομία τους ή να αποκηρύξουν τη θρησκεία τους. Ο Βιντουκινδος προσφέρθηκε λίγο αργότερα να βαπτιστεί (είτε το 784 είτε το 785) σαν μια χειρονομία ειρήνευσης και είναι καταγεγραμμένο ότι βαπτίστηκε όμως έκτοτε εξαφανίζεται από τις ιστορικές αναφορές.
Ο Καρλομάγνος τερμάτισε τη γραμμή των προσφύγων προς τη Δανία το 798 και οι σαξονικές εξεγέρσεις συνεχίστηκαν μετά την εξαφάνιση του Βιντουκίνδου. Ο Καρλομάγνος απάντησε με το ίδιο τρόπο, όπως έπραττε τα προηγούμενα 30 χρόνια, με τα ίδια αποτελέσματα. Τελικά το 804 εκτόπισε πάνω από 10.000 Σάξονες στη Νευστρία, εντός του βασιλείου του, και εγκατέστησε στη Σαξονία ανθρώπους από το δικό του λαό, επικρατώντας ουσιαστικά στη σύγκρουση, αλλά αποκομίζοντας την εχθρότητα των βασιλιάδων της Σκανδιναβίας, ιδιαίτερα του Σίγκφριντ, ο οποίος αργότερα επιτέθηκε στη φραγκική περιοχή της Φρισίας. Η σύγκρουση θα μπορούσε να συνεχιστεί για πολλά ακόμα χρόνια όμως ο Σίγκφριντ πέθανε και ο διάδοχός του ζήτησε ειρήνη.
Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
Καθ’ όλη τη διάρκεια των Σαξονικών πολέμων και των άλλων εκστρατειών του, ο Καρλομάγνος ενεργούσε εξ ολοκλήρου με δική του πρωτοβουλία, δίνοντας ελάχιστη προσοχή στον πάπα. Ωστόσο, κανείς από του πάπες δεν διαμαρτυρήθηκε, επειδή οι διάφορες επιχειρήσεις του Καρλομάγνου συνέπιπταν με τα συμφέροντά τους ή τους ωφελούσαν άμεσα. Όμως, το 800, ήταν σαφές ότι η δύναμη του Καρλομάγνου ξεπερνούσε εκείνη του παπισμού και δεν μπορούσε κανείς να κάνει κάτι γι’ αυτό.
Τούτο έγινε ολοφάνερο όταν ο πάπας Λέων Γ΄ (θητεία 795-816) δέχθηκε επίθεση από τον όχλο στους δρόμους της Ρώμης και αναγκάστηκε να διαφύγει. Ο όχλος είχε υποκινηθεί από Ρωμαίους ευγενείς, οι οποίοι, ελπίζοντας ότι θα αντικαταστήσουν τον Λέοντα Γ΄ με κάποιον δικό τους, τον είχαν κατηγορήσει για ανηθικότητα και κατάχρηση της εξουσίας του. Ο Λέων πήγε στον Καρλομάγνο για προστασία και, μετά από παρότρυνση του λόγιου συμβούλου του Αλκουίνου (ζ. 735-804), ο Καρλομάγνος συμφώνησε να συνοδεύσει το Λέοντα πίσω στη Ρώμη για να αποκαταστήσει το όνομά του, το οποίο και έπραξε. Ο ακαδημαϊκός Νόρμαν Κάντορ περιγράφει τα γεγονότα:
Στις 23 Δεκεμβρίου, σε μια δίκη την οποία προέδρευε ο Καρλομάγνος, ο Λέων τελικά απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες που τον βάραιναν. Αυτή η εξέλιξη συνιστούσε μια φοβερη ταπείνωση για τον πάπα και μια πράξη υποταγής ενώπιον του Καρολίδη ηγεμόνα και έτσι αποφάσισε να ανακτήσει το κύρος του και την εξουσία της θέσης του, πραγματοποιώντας την αυτοκρατορική στέψη του Καρλομάγνου. Ανήμερα των Χριστουγέννων του 800, καθώς ο Καρλομάγνος σηκωνόταν από την προσευχή του μπροστά στον τάφο του Αγίου Πέτρου, ο πάπας Λέων τοποθέτησε αιφνιδίως ένα στέμμα στο κεφάλι του βασιλιά και ο προετοιμασμένος ρωμαϊκός κλήρος και λαός αναφώνησε «Κάρολος Αύγουστος, εστεμμένος μέγας και ειρηνοποιός αυτοκράτορας των Ρωμαίων, ζωή και νίκη».
Λέγεται ότι ο Καρλομάγνος δεν επιθυμούσε τη στέψη του από το Λέοντα και φέρεται να είπε ότι δεν θα είχε μπει ποτέ στο ναό, αν γνώριζε τι επρόκειτο να συμβεί. Όπως και αν είχαν τα πράγματα, είναι καλά τεκμηριωμένο ότι το στέμμα ήταν ξεκάθαρα ορατό στην εκκλησία κατά την είσοδο του Καρλομάγνου και ο ίδιος ήταν σίγουρα αρκετά ευφυής για να αντιληφθεί πως δεν είχε βρεθεί εκεί κατά λάθος. Το πιθανότερο είναι ότι ο Καρλομάγνος καλοδέχθηκε το κύρος που του έδινε ο τίτλος αλλά δεν ήταν διατεθειμένος να αφήσει το πάνω χέρι στον πάπα με βάσει την ψευδεπίγραφη «Δωρεά του Κωνσταντίνου».
Εκκλησιαστικές και Εκπαιδευτικές Μεταρρυθμίσεις
Φαίνεται χωρίς πολλές αμφιβολίες ότι η στέψη του Καρλομάγνου ήταν μια απόπειρα του παπισμού να επιβάλλει κάποια μέτρα για τον έλεγχο του Καρλομάγνου. Ο Χόλιστερ επισημαίνει πως «οι πάπες πίστευαν ότι οι αυτοκράτορες όφειλαν να είναι διαχειρίσιμοι από τον πάπα, ασκώντας την κοσμική εξουσία τους προς όφελος της Ρωμαϊκής Εκκλησίας». Ακόμη κι έτσι, δεν υπήρχε πρακτική ανάγκη για κάτι τέτοιο καθώς ο Καρλομάγνος, ήδη από την εποχή που ανήλθε στο θρόνο, συνέδεε σταθερά τα δικά του συμφέροντα με εκείνα της Εκκλησίας.
Πέρα από τις συνεχείς στρατιωτικές του νίκες, ο Καρλομάγνος προχώρησε επίσης σε εκκλησιαστικές και εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, βελτιώνοντας τη λειτουργία των εκκλησιών, των μοναστηριών και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε ολόκληρο το βασίλειό του, που πλέον είχε γίνει αυτοκρατορία. Οι τεχνολογικές πρόοδοι κατά τη δυναστεία των Μεροβιγγείων και τη βασιλεία του Πεπίνου του Βραχύ είχαν θέσει τα θεμέλια για μεγαλύτερη ευημερία. Η εξέλιξη της γεωργίας – με την εναλλαγή καλλιεργειών σε τρία χωράφια, την επινόηση και τη χρήση του σύνθετου αρότρου που αντικατέστησε το παλαιότερο ελαφρύ άροτρο, καθώς και η ενθάρρυνση των χωρικών να συνενώνουν τους πόρους και την εργασία τους στις καλλιέργειες – οδήγησαν σε αυξημένη παραγωγή τροφίμων και καλύτερη φροντίδα της γης. Ο Καρλομάγνος βελτίωσε ακόμα περισσότερο αυτά τα επιτεύγματα, ενθαρρύνοντας την περαιτέρω ανάπτυξη μηχανικών μέσων, όπως ο νερόμυλος για την άλεση των σιτηρών, έναντι της παλαιότερης χειρωνακτικής μεθόδου.
Ο Πεπίνος ο Βραχύς είχε ξεκινήσει μια μεταρρύθμιση της Φραγκικής Εκκλησίας, με επικεφαλής τον Άγιο Βονιφάτιο (ζ. 672-754), ο οποίος επέβαλλε την τάξη στους θρησκευτικούς οίκους και δημιούργησε μοναστικές σχολές. Επίσης διαίρεσε τις περιοχές σε ενορίες για την ευκολότερη διοίκησή τους. Ο Καρλομάγνος αξιοποίησε αυτή την εξέλιξη, προωθώντας ακόμα περισσότερο την ανάπτυξή τους και περιβαλλόταν από τα πιο φωτισμένα μυαλά της εποχής του, όπως ο λόγιος Αλκουίνος της Υόρκης, ο οποίος τόνιζε τη σημασία της παιδείας ως ουσιώδες στοιχείο της ευσέβειας. Η συγκεκριμένη πολιτική προωθήθηκε μέσα από τα σχολεία των μοναστηριών σε ολόκληρη την αυτοκρατορία του Καρλομάγνου, βελτιώνοντας τα ποσοστά του αλφαβητισμού και επιδεικνύοντας καλύτερους μαθητές. Οι πρώτες μεταρρυθμίσεις του Βονιφάτιου συνεχίστηκαν καθώς ο Καρλομάγνος έστειλε επιθεωρητές από την πρωτεύουσά του το Άαχεν σε διάφορες περιφέρειες και ενορίες για βεβαιωθεί ότι εφαρμόζονταν σωστά τα διατάγματά του και ότι όλες οι πτυχές της διοίκησής του λειτουργούσαν προς τον έναν ενιαίο σκοπό. Ωστόσο, φαίνεται ότι δεν ήταν στην πραγματικότητα απολύτως αναγκαίο, αφού σε όσους εμπιστευόταν ο Καρλομάγνος θέσεις εξουσίας εκτελούσαν τα καθήκοντά τους από προσωπική αφοσίωση προς τον ίδιο και όχι προς το κράτος.
Κληρονομιά
Ο Καρλομάγνος κυβέρνησε την αυτοκρατορία του επί δεκατέσσερα χρόνια έως το θάνατό του από φυσικά αίτια το 814. Ο Λόυν επισημαίνει ότι «η ισχύς και η δυναμική προσωπικότητά του ήταν αναγκαίες για τη δημιουργία της αυτοκρατορίας και, χωρίς αυτόν, τα αποσχιστικά στοιχεία γρήγορα επικράτησαν». Είχε ήδη ορίσει διάδοχό του το Λουδοβίκο τον Ευσεβή το 813, αλλά δεν μπορούσε να κάνει τίποτα ώστε να διασφαλίσει ότι η κληρονομιά του θα διατηρούνταν μετά θάνατον. Ο Κάντορ σχολιάζει:
Ο θάνατος λίγων μόνο φωτισμένων ηγετών, ή ακόμα και η ξαφνική απώλεια μιας μεγάλης προσωπικότητας, μπορεί να προκαλέσει την κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος και να ανοίξει το δρόμο για μια εξίσου ταχεία επιστροφή στο χάος και τη βαρβαρότητα. Πέριξ αυτής της φωτισμένης ομάδας ηγετών, σε μια τέτοια προβιομηχανική κοινωνία, υπάρχει μια μάζα άγριων πολεμιστών και αργόστροφων χωρικών, που δεν μπορούν να κατανοήσουν για όσα επιχειρούν να κάνουν οι ηγέτες. Κατά συνέπεια, μόλις κλονιστεί η κεντρική καθοδήγηση, ακολουθεί αμέσως μια οπισθοδρόμηση προς τη βαρβαρότητα.
Όμως, τα πρώτα προβλήματα της αυτοκρατορίας δεν οφειλόταν ούτε σε κάποια οπισθοδρόμηση ούτε στην επικράτηση των αποσχιστικών τάσεων, αλλά στις ίδιες τις επιλογές του Καρλομάγνου που αφορούσαν τη Σαξονία δεκαετίες νωρίτερα. Οι Σαξονικοί Πόλεμοι κατέστρεψαν την περιοχή, στοίχισαν τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων και, πέρα από αυτό, πέτυχαν ελάχιστα πράγματα, πέρα απ’ το να εξοργίσουν τους Σκανδιναβούς βασιλείς, οι οποίοι περίμεναν την κατάλληλη στιγμή ώσπου να πεθάνει ο Καρλομάγνος και τότε εξαπέλυσαν τις επιδρομές των Βίκινγκ εναντίον της Φραγκίας. Κατά τη βασιλεία του Λουδοβίκου, μεταξύ του 820 και του 840, οι Βίκινγκ επιτέθηκαν επανειλημμένα στη Φραγκία. Ο Λουδοβίκος έκανε ό,τι μπορούσε για να αποκρούσει αυτές τις επιθέσεις, αλλά διαπίστωσε πως ήταν ευκολότερο να κατευνάσει τους βόρειους λαούς μέσω των παραχωρήσεων γης και διαπραγματεύσεων.
Όταν πέθανε ο Λουδοβίκος το 840, η αυτοκρατορία μοιράστηκε στους τρεις γιους του, οι οποίοι πολέμησαν μεταξύ τους για την επικράτηση. Η σύγκρουση έληξε με τη Συνθήκη του Βερντέν το 843, η οποία μοίρασε την αυτοκρατορία στους γιους του Λουδοβίκου Α΄. Ο Λουδοβίκος ο Γερμανικός (β. 843-876) πήρε την ανατολική Φραγκία, ο Λοθάριος (β. 843-855) την κεντρική Φραγκία και ο Κάρολος ο Φαλακρός (β. 843-877) τη δυτική Φραγκία. Κανείς από τους συγκεκριμένους Φράγκους βασιλείς δεν ενδιαφερόταν να βοηθήσει τους άλλους και έτσι η δομή της αυτοκρατορίας, όπως και οι περισσότερες από τις μεταρρυθμίσεις του Καρλομάγνου, άρχισε να φθίνει. Οι επιδρομές των Βίκινγκ συνεχίστηκαν από το 843 έως το 911 περίπου, όταν τελικά τερματίστηκαν από τον Κάρολο τον Απλό (β. 893-923), μέσω μιας συνθήκης με τον αρχηγό των Βίκινγκ Ρόλλο (τον μετέπειτα Ρόλλο της Νορμανδίας, β. 911-927).
Παρότι ο ίδιος ο Καρλομάγνος δεν επηρεάστηκε ποτέ από την παράλογη απάτη της Δωρεάς του Κωνσταντίνου, οι απόγονοί του δεν ήταν εξίσου ισχυροί και η μεταγενέστερη δυναστεία των Καρολιδών θα υπέφερε, καθώς οι πάπες προέβαλαν ολοένα και περισσότερο την υποτιθέμενη πολιτική τους εξουσία. Τα επιμέρους βασίλεια της αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου θα εξελίσσονταν τελικά στα σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη και, παρόλα του τα ελαττώματα, αυτό δεν θα είχε καταστεί εφικτό χωρίς το όραμά του για τους σκοπούς του και τις έμφυτες ηγετικές του ικανότητες, που έκαναν τους υπόλοιπους πρόθυμους να τον υπηρετήσουν.
