Kali, Hindu inancında ölüm, zaman ve kıyametin tanrıçasıdır. Genellikle cinsellik ve şiddetle ilişkilendirilse de, aynı zamanda güçlü bir anne figürü ve anne sevgisinin sembolü olarak da kabul edilir. Kali, şaktiyi yani kadınsı enerjiyi, yaratıcılığı ve bereketi temsil eder ve ulu Hindu tanrısı Şiva’nın eşi Parvati’nin vücut bulmuş hallerinden biridir.
Sanatta Kali; çoğunlukla kesik başlardan oluşan bir kolye ve kollardan yapılmış bir etek giyen, dili dışarıda, elinde kan damlayan bir bıçak sallayan korkutucu bir savaşçı.
Adı & İbadet
Kali'nin adı, Sanskritçe'de “siyah olan” veya “ölüm olan” anlamlarından türetilmiştir; ama Chaturbhuja Kali, Chinnamastā veya Kaushika isimleriyle de bilinir. Zamanın bir timsali olarak Kali her şeyi yiyip yutar; hem ölümlüler hem de tanrılar için dayanılmaz derecede çekicidir ve (özellikle sonraki geleneklerde) bir ana tanrıçanın şefkatini de temsil edebilir.
Tanrıça (devi), özellikle Doğu ve Güney Hindistan’da; Assam, Kerala, Keşmir ve Bengal bölgelerinde ibadet edilir. Bengal’de günümüzde her yıl yeni ay gecesinde düzenlenen Kali Puja festivaliyle ve Kalküta şehrindeki Kalighat Tapınağı’nda özel olarak anılır.
Kali'nin Doğuşu
Kali'nin nasıl var olduğuna dair çeşitli rivayetler vardır. Bu rivayetlerden birinde, her birinde bir silah bulunan on kolu olan ve savaşta bir aslan ya da kaplanın sırtında savaşan savaşçı tanrıça Durga'nın, bufalo iblisi Mahishasura (ya da Mahisa) ile savaştığı anlatılır. Durga o kadar öfkelendi ki, öfkesi alnından Kali şeklinde fışkırdı. Doğduktan sonra, siyah tanrıça çılgına dönmüş ve karşısına çıkan tüm iblisleri yemiş, kafalarını bir zincire dizip boynuna takmıştır. Artık tüm günahkarlara yayılan Kali'nin kanlı saldırılarını durdurmak imkansız görünüyordu ve hem insanlar hem de tanrılar ne yapacaklarını bilemiyorlardı. Neyse ki, kudretli Şiva, Kali'nin yoluna uzanarak onun yıkıcı öfkesini durdurdu ve tanrıça, üzerinde kimin durduğunu fark edince nihayet sakinleşti. Bu hikaye, Kali'nin savaş alanları ve kremasyonun yapıldığı yerlerle olan bağlantısını açıklamaktadır.
Tanrıçanın doğuşuna dair bir başka rivayete göre, Kali, Parvati’nin karanlık tenini dökmesiyle ortaya çıkar; bu deri daha sonra Kali’ye dönüşür. Bu nedenle Kali’nin isimlerinden biri Kaushika’dır (Kılıf), Parvati ise Gauri (Açık Tenli) olarak kalır. Bu hikâye, sonsuz karanlığı simgeleyen ve hem yok etme hem de yaratma potansiyeline sahip olan Kali’nin siyahlığını vurgular.
Üçüncü bir versiyonda ise insanlar ve tanrılar, yalnızca bir kadın tarafından öldürülebilen Daruka'nın zulmüne uğruyordu. Tanrılar, bu sorunlu iblisle ilgilenmesi için Parvati'den yardım istedi. Parvati, buna karşılık olarak Shiva'nın boğazından aşağı atladı. Bunun sebebi, Shiva'nın yıllar önce yaratılış sırasında okyanusun çalkalanmasıyla ortaya çıkan ve dünyayı kirletmekle tehdit eden halahala zehrini yutmuş olmasıydı. Shiva'nın boğazında hala duran bu zehirle birleşen Parvati, Kali'ye dönüştü. Yeni görünümüyle Shiva'nın boğazından dışarı fırlayan Kali, Daruka'yı hızla bertaraf etti ve dünyada her şey bir kez daha yoluna girdi.
Kali & Raktabija
Son olarak, Kali'nin doğuşuna dair bir başka versiyonda, korkunç iblis Raktabija'nın (Kan Tohumu) hikâyesi yer alır. Bu iblis, çoğu iblis gibi hem insanlara hem de tanrılara büyük sıkıntılar çıkarıyordu; ancak daha da kötüsü, kanından yere bir damla düştüğünde daha fazla iblis yaratma yeteneğine sahip olmasıydı. Bu nedenle, Raktabija her saldırıya uğradığında, bunun tek sonucu başa çıkılması gereken daha fazla iblis olmaktı. Tanrılar, birlikte çalışmaya karar verdiler ve tüm şakti veya ilahi enerjilerini birleştirerek Raktabija'yı yok edebilecek tek bir süper varlık yarattılar; sonuç Kali oldu (başka bir versiyonda ise Kali'yi sadece Durga yaratır). Tanrıların tüm ilahi silahlarını alan Kali, hızla Raktabija ve iblislerini buldu ve bu süreçte daha fazla kan dökülmemesi için hepsini bir bütün olarak yuttu. Raktabija ise Kali'nin kılıcıyla kafası kesilip tüm kanı içildiğinde öldü; böylece hiçbir damla yere düşmedi ve artık hiçbir iblis dünyayı tehdit edemeyecek hale geldi.
Bu korkunç tanrıçayla ilgili bir başka ünlü hikâye ise, bir hırsız çetesiyle yaşadığı maceradır. Hırsızlar, Kali’ye bir insan kurban etmek istemişler ve akılsızca bir Brahman rahibini kurban adayı olarak seçmişlerdi. Onu en yakın tapınağa sürükleyen hırsızlar, Kali heykelinin önünde kurban törenini gerçekleştirmeye hazırlanırken, heykel aniden canlandı. Hırsızların bir keşişi öldürme planına öfkelenen tanrıça, hızlı bir intikam aldı ve tüm çeteyi kafalarını keserek öldürdü, hatta eğlence için kafalarını etrafa fırlattı; tabii ki Brahmin kaçarak bilgeliğe adanmış hayatına devam etti.
Hindu Sanatında Kali
Sanatta, Kali kadınsı haliyle çoğunlukla mavi veya siyah tenli, çıplak ve boyanmış ya da yaldızlı Bengal tarzı bir kil taç takmış olarak tasvir edilir. O, pek çok Hindu tanrısı gibi, dört, sekiz, on, on iki, hatta on sekiz kolu olan çok kollu bir figürdür. Her kol genellikle bir nesne tutar ve bunlar arasında kılıç, hançer, trident, kupa, davul, çakra, lotus tomurcuğu, kırbaç, ilmek, çan ve kalkan bulunabilir. Bazen sol eli abhaya mudra pozisyonunu alırken, sağ eli varada mudra pozisyonunu alır. Genellikle bacakları çaprazlanmış ve sekiz ayağı olan bir şekilde otururken tasvir edilir.
Resimlerde Kali'nin en yaygın duruşu, iblislerin katili olarak en korkutucu haliyle, bir ayağı çökmüş Şiva'nın üzerinde dururken veya dans ederken ve kesik bir kafa tutarkenki halidir. Kesik insan kollarından yapılmış bir etek, kesik kafalardan yapılmış bir kolye ve ölü çocuklardan yapılmış küpeler takar ve genellikle kan damlayan, sarkık ve uzamış bir dil ile korkutucu bir ifadeye sahiptir.
