Sanskritçe

Sanskritçe, Hinduizm'de eski dil olarak kabul edilir. Bu dil, önce Hindu tanrıları, ardından da Hint-Aryanlar tarafından iletişim ve diyalog aracı olarak kullanılmıştır. Sanskritçe, Jainizm, Budizm ve Sihizm'de de yaygın olarak kullanılmaktadır. Sanskrit terimi, "tamamen" anlamına gelen samyak kökünden türetilen "Sam" ön eki ile "yapılmış" anlamına gelen "krit" kelimesinin birleşmesinden oluşur. Dolayısıyla bu isim, iletişim, okuma, duyma ve duyguları ifade edip aşmak için kelime kullanımı açısından kusursuzca veya tamamen yapılmış olanı ifade eder. Muazzam bir kelime dağarcığına sahip, olağanüstü derecede karmaşık bir dil olan Sanskritçe, kutsal metinlerin ve ilahilerin okunmasında günümüzde hâlâ yaygın olarak kullanılmaktadır.

Sanskritçe'nin Kökeni ve Saflığı

Sanskritçe, Deva-Vani ("Tanrıların Dili") olarak adlandırılmıştır çünkü bu dilin, evreni yaratan Tanrı Brahma tarafından var edildiğine inanılır. İnanca göre Brahma bu dili göksel alemlerde yaşayan Rishi'lere (bilgelere) aktarmış, onlar da bu kutsal bilgiyi dünyadaki müritlerine ileterek dilin yeryüzünde yayılmasını sağlamışlardır. Sanskritçe'nin yazılı formdaki kökenleri, kutsal ilahilerden oluşan bir derleme olan Rig Veda'nın yazıya döküldüğü tahmin edilen MÖ 2. binyıla kadar uzanmaktadır. Bu metinler, yazıya aktarılmadan önce yüzyıllar boyunca Guru-Mürit ilişkisi içinde, bilginin sözlü geleneği ve işitsel muhafazası yoluyla nesilden nesile aktarılmıştır. Sanskritçe'nin bu versiyonunun (Vedik Dönem, MÖ 1500 – 500) saflığı, Rig Veda'da doğa güçlerinin kusursuz tasvirlerindeki görkemde şüphe götürmez bir şekilde yansıtılmaktadır.

Vedik Sanskritçe

Edebiyat açısından Sanskritçe, Vedik ve Klasik olmak üzere iki farklı döneme ayrılır. Vedik Sanskritçe, dilin en orijinal halinin kullanıldığı Vedalar kutsal metinlerinde, özellikle Rig Veda, Puranalar ve Upanişadlar'da bulunur. Vedaların oluşumu, Sanskritçenin sözlü iletişim yoluyla tutarlı bir şekilde kullanıldığı güçlü bir geleneğe sahip olduğu MÖ 1000 ila 500 yılları arasına kadar uzanır. Bu erken dönem Sanskritçe, kelime hazinesi, fonoloji, dilbilgisi ve sözdizimi açısından zengindir ve saflığı günümüze kadar bozulmadan kalmıştır. Toplamda 52 harften oluşur, 16 sesli ve 36 ünsüz. Bu 52 harf hiçbir zaman değiştirilmemiş veya düzeltilmemiştir ve başından beri sabit kaldığına inanılır. Bu da onu kelime oluşumu ve telaffuz için en mükemmel dil yapar.

Sanskritçe, Hinduizm, Jainizm, Budizm ve Sihizm’de geleneksel iletişim aracı olmuştur. Sanskrit edebiyatı, dini ve felsefi metinlerin yanı sıra antik şiir, tiyatro ve bilim alanlarında da kullanılmış olma özelliğine sahiptir. Bu dilin, insan ağzında oluşan seslerin doğal akışının incelenmesiyle ortaya çıktığına inanılır. Bu yüzden ses, dil oluşumunun önemli bir unsuru olarak kabul edilir. Bu, Sanskritçenin şiir açısından zengin olmasının ve insan kulağına hoş gelen kusursuz sesler aracılığıyla en iyi anlamı ortaya çıkaran ifade gücünün başlıca nedenlerinden biridir. Vedik Sanskritçe, başka hiçbir dilde rastlanmayan soyut isimler ve felsefi terimler de içerir. Ünlüler ve ünsüzler, incelikli fikirleri ifade etmek üzere bir araya getirilebilecek kadar esnektir. Sonuç olarak, bu dil, kapsamı, karmaşıklığı ve tek bir anlamı ya da nesneyi ifade etmek için kullanılan yüzlerce kelime nedeniyle, dibi olmayan sonsuz bir okyanus gibidir.

Klasik Sanskritçe - AshtadhYayi

Klasik Sanskritçe, Upanişadlar'ın yazıya geçirilen son kutsal metinler olduğu Vedik dönemin sonlarına dayanır. Bu dönemin ardından, Pani'nin soyundan gelen ve dilbilgisi ile dilbilim araştırmacısı olan Panini, dilin rafine edilmiş halini ortaya koymuştur. Panini'nin yaşamının MÖ 4. yüzyıl civarında olduğu varsayılır. Bu dönemde, Sanskrit dilbilgisini mevcut tek temel ve analitik metnini oluşturan, sekiz bölüm anlamına gelen “Ashtadhyayi” adlı eserini ortaya koymuştur. Daha önce var olan her şey, Panini'nin Ashtadhyayi'sinde bahsedilmesi dışında hiçbir zaman kaydedilmemiş olduğundan, bu eser bugün Sanskrit dilbilgisi ve kelime dağarcığının tek kaynağı olarak kabul edilmektedir.

Ashtadhyayi, kısalıkta hiçbir ödün verilmemiş, muhteşem analizler, açıklamalar, dilin tercihli kullanımı ve kelime oluşumlarıyla dolu 3959 sistematik kural içerir. Dil o kadar zengindir ki, diğer tanımlamaların yanı sıra yağmuru tanımlamak için 250'den fazla, suyu tanımlamak için 67 ve toprağı tanımlamak için 65 kelimeye sahiptir. Bu, günümüz modern dilleriyle karşılaştırıldığında Sanskritçenin enginliğini kanıtlamaktadır. Bununla birlikte, Hinduizmin alt kastları lehçeleri, ırkları, inançları ve rütbeleri ne kadar farklı olursa olsun, Hindistan'da 5000 konuşulan dil bulunmasına rağmen, Sanskritçe herkes tarafından mevcut tek kutsal edebiyatı ortaya çıkaran tek kutsal dil olarak kabul edilmektedir. Panini, günümüze kadar çeşitli biçimlerde kullanılmaya devam eden bu dilin standartlaştırılmasından sorumluydu. Sanskritçe, konuşulan bir dil olarak nadirdir ve Hindistan'ın bazı bölgelerinde konuşulur hatta bazıları onu ana dilleri olarak kabul eder ancak Hindistan Anayasası'nda ülkenin 14 orijinal dilinden biri olarak gururla belirtilir. Büyük ölçüde Karnatik müziğinde bhajanlar, shlokalar, stotralar ve kirtanalar şeklinde kullanılır. Bunların tümü tanrılara adanmış çeşitli ilahileri ve tanrı tapınmasına ait şarkıları ve mantraları ifade eder.

Diğer Diller Üzerindeki Etkisi

Sanskritçe, günümüzde Hindistan'ın resmi dillerinden biri olan Hintçe gibi diğer Hindistan dilleri ile Kannada ve Malayalam gibi Hint-Aryan dilleri üzerinde de büyük bir etki yaratmıştır. Budizm metinlerinin Sanskritçe yazılması, çevrilmesi ve yayılmasıyla Çin-Tibet dillerini etkilemiştir. Telugu dili, sözlüksel olarak yoğun bir şekilde Sanskritçe kökenli kabul edilir ve bu dilden pek çok kelime ödünç almıştır. Çin, Sanskritçe'den birçok spesifik kelimeyi bünyesine kattığı için bu dil Çince'yi de etkilemiştir. Aynı zamanda Tayland ve Sri Lanka, Sanskritçe'den muazzam ölçüde etkilenmiş olup pek çok benzer sesli kelimeye sahiptir. Cava dili, Endonezya'nın modern dili ve Malezya'da konuşulan geleneksel Malezyaca ile birlikte Sanskritçe'den etkilenen bir diğer dildir. Filipinler, Sanskritçe'den az da olsa etkilenmiştir ancak bu etki, örneğin İspanyolca'nın etkisinden daha düşüktür. Her şeyden öte, günümüzün modern uluslararası dili olan İngilizce de Sanskritçe'den etkilenmiş ve bu kadim dilden pek çok ödünç kelime almıştır. Her ikisi de Hint-Avrupa dilleri olarak kabul edildiği için 'prachin' (tarihi) kelimesinden 'primitive' (ilkel), 'amaruta' (tanrıların yiyeceği) kelimesinden 'ambrosia' (ölümsüzlük yiyeceği), 'akramana' (saldırgan eylemde bulunmak) kelimesinden 'attack' (saldırı), 'patha' (yol) kelimesinden 'path' (yol/patika), 'manu' (erkek insan) kelimesinden 'man' (adam/insan), 'nirvan' (ilahi kurtuluş) kelimesinden 'nirvana', 'dwar' (iki alanı birbirine bağlayan kapı eşiği) kelimesinden 'door' (kapı) ve 'sarpa' (yılan) kelimesinden 'serpent' (yılan) gibi pek çok kelime bu etkileşime örnektir.

Sanskritçe, kökeni genellikle Tanrılara ve onlara tapınmaya dayanan uzun ve kutsal bir tarihe sahiptir. Tanrıların konuşma dili olarak başlayıp yeryüzüne inmiş ancak değişken yorumlar, kesin dilbilgisi ve kullanım karmaşıklığının az sayıda kişi tarafından kabul edilip, enginliği ve anlaşılmasındaki aşılmazlık nedeniyle birçok kişi tarafından kaçınılması sonucunda o eski saflığı seyrelmiştir. Geniş kelime dağarcığına, dilbilgisi ve nesir zenginliğine rağmen, günümüzde birçok kadim kutsal metin ve eser Sanskritçe'den tercüme edilmektedir zira geçmişin lüks edebi kavrayışını Sanskritçe'den daha iyi sunabilecek ve mükemmel insan ifadesi için araç görevi görecek başka bir dil yoktur. Haklı bir hayranlıkla, ünlü tarihçi ve yazar William Cooke Taylor şunu kabul eder: 'Bu dilde ustalık kazanmak neredeyse bir ömürlük emektir, literatürü ise uçsuz bucaksız görünür."