Osnovana oko 181-180. godine p. n. e, za vreme Rimske republike, Akvileja je bila drevan rimski grad smešten na krajnjem severu Jadranskog mora, na reci Natiso, zapadno od rimske provincije Ilirije. U početku, ovu oblast su pod kontrolom držali Transalpinski Gali, što im je bio način da kontrolišu putovanje preko Alpa. Međutim, zbog strateške lokacije, ona je na kraju postala jedan od najvećih i najbogatijih gradova Rimskog carstva sa gotovo 100000 stanovnika, među kojima su bili i Grci, Kelti, Egipćani i Jevreji. Njena je važnost demonstrirana onda kada je proglašena administrativnim sedištem regije Venetia et Histria.
Pošto su Rimljani želeli da eksploatišu obližnje rudnike zlata, lokacija Akvileje služila je kao industrijsko uporište, a takođe i kao tampon zona protiv galskih plemena na severu. Tokom godina, porodice su se naseljavale u ovoj oblasti kao pojačanje garnizonu koji je bio tamo stacioniran. Premda su ta susedna, ratoborna plemena često pljačkala ovu oblast, i Julije Cezar i Avgust (vladao od 27. godine p. n. e. do 14. godine n. e) su shvatili njen značaj i gradu Akvileji omogućili da se razvija. Grad koji su ponekad zvali Roma Secunda (Drugi Rim) služio je kao centar snabdevanja za rimsku vojsku na jugu. Budući car Vespazijan (vladao od 69. do 79. godine n. e) zastao je u Akvileji na putu za Rim nakon samoubistva/smrti cara Otona u Godini četvorice careva (69. godine n. e). Car Marko Aurelije (vladao od 161. do 180. godine n. e) je od nje načinio tvrđavu primarnog značaja. Nakon što je Atila Hunski opljačkao i uništio grad 452. godine n. e, mnogi bivši stanovnici su pobegli u obližnju Veneciju.
