Pandora

Definicja

Mark Cartwright
przez , przetłumaczone przez Kasia Lichon-Beblot
opublikowane na 27 lipiec 2015
X
translations icon
Pandora About to Open Her Box (by Lawrence Alma-Tadema, Public Domain)
Pandora otwierająca puszkę
Lawrence Alma-Tadema (Public Domain)

Pandora jest postacią z greckiej mitologii, która nie tylko była pierwszą kobietą, ale również – jako narzędzie gniewu Zeusa – osobą odpowiedzialną za uwolnienie nieszczęść, które rozproszyły się po świecie. W greckim panteonie istniała również bogini ziemi o tym samym imieniu.

Pandora – narzędzie kary

Imię Pandora oznacza ‘wszystko’ i ‘dary’. Według Teogonii Hezjoda (zapewne wymyślonej przez niego) i jego poematu Prace i dnie (czasem też Roboty i dnie), Zeus nakazał Hefajstosowi ulepienie Pandory, pierwszej kobiety, z ziemi i wody. Zeus planował użycie pięknej i czarującej Pandory do ukarania Prometeusza, który ukradł bogom ogień i podarował go ludziom; w konsekwencji tej kary ucierpieć miała cała ludzkość. Zeus obiecał:

Usuń reklamy
Advertisement

Synu Japeta, najbardziej przemyślny z tytańskiej czeladzi,

Cieszysz się, ogień ukradłszy i mnie oszukawszy nieładnie;

Przeto i tobie, i ludziom w przyszłości cierpieć wypadnie.

Zło im poślę miast ognia ku wszelkiej ich wszystkich radości,

Zło, które kochać potrafią w serca swojego skrytości. (Prace i dnie, 54-59)

Boskie dary ofiarowane Pandorze

Zanim Pandora opuściła Olimp, została obdarowana przez każdego z bogów. Atena nauczyła ją piękna i sztuki prac domowych oraz ubrała ją w srebrzyste szaty, Afrodyta dała jej wdzięk i umiejętność rozpalania pożądania, a Hermes wpoił jej ‘myśli przebiegłe i chytre postępki zarazem (…). W serce zaś włożył (…) kłamstwo, przebiegłość i podstęp’ (Prace i dnie, 67-68, 77-78). Gdyby tego było mało, Gracje przystroiły ją niezwykłą biżuterią, Hefajstos nałożył jej na głowę własnoręcznie wykonaną złotą opaskę, a Hory dały jej bukiety wiosennych kwiatów. Na koniec Pandora dostała kadź, dużą puszkę, którą miała zabrać ze sobą na Ziemię; zostało jej powiedziane, że ma tej puszki nigdy, w żadnej sytuacji, nie otworzyć.

Puszka Pandory: całe zło świata

Wypełniając swoje przeznaczenie, przepełniona ciekawością Pandora, podniosła pokrywę kadzi i wypuściła na wolność wszystkie nieszczęścia świata.

Pandora, prowadzona przez Hermesa, została wysłana do Epimeteusza, brata Prometeusza. Epimeteusz, zapomniawszy przestrogi brata, aby pod żadnym warunkiem nie przyjmować prezentów od bogów, zaprosił piękną Pandorę do swojego domu; pobrali się i mieli córkę Pyrrę. Pewnego dnia, wypełniając swoje przeznaczenie, przepełniona ciekawością Pandora, podniosła pokrywę kadzi i wypuściła na wolność wszystkie nieszczęścia świata. Znajdowały się wśród nich choroby, wojny, słabości, trudy i konieczność pracy do zdobycia pożywienia.

Usuń reklamy
Advertisement

Zorientowawszy się co zrobiła, Pandora zatrzasnęła wieko, ale było już za późno; tylko Nadzieja zachowała się wewnątrz, zahaczona o krawędź naczynia. To dzięki niej ludzkość miała szansę na poradzenie sobie z tymi nagłymi i już wiecznymi nieszczęściami.

Tradycja nakazuje używania tu słowa ‘nadzieja’, ale bliższe oryginalnemu językowi greckiemu byłoby słowo ‘oczekiwanie’, które przyjmuje, że przyszłe wydarzenia mogą być tak złe jak i dobre. Dzięki tej karze, Zeus zneutralizował uprzywilejowanie jakie dała ludzkości kradzież ognia i przywrócił odwieczną hierarchiczność w relacjach między bogami a ludźmi.

Usuń reklamy
Advertisement

Pandora Receiving Gifts from the Gods
Pandora otrzymująca dary od bogów
The British Museum (CC BY-NC-SA)

Pandora w sztuce

Fryz obrazujący narodzenie Pandory znajdował się u podstawy potężnej rzeźby Fidiasza, Atena Partenos, która znajdowała się w świątyni Partenon. Według Pliniusza, scena ukazywała dwudziestu bogów, którzy przyglądali się aktowi stworzenia. Pandora ukazana była również na kilku wazach attyckich, w scenach prawdopodobnie zainspirowanych dramatem satyrowym Sofoklesa pod tytułem Pandora; sztuka nie zachowała się do naszych czasów.

Na jednym z czerwonofigurowych kraterów, który teraz znajduje się w Oksfordzie w Muzeum Ashmolean, Pandora wyłania się z ziemi, symbolizującej jej pochodzenie. Na niektórych z tych ilustracji, Epimeteusz bądź satyrowie trzymają tłuczki, ale znaczenie tej symboliki jest nam nieznane – jest to jeden z przykładów bogactwa i głębi mitologii greckiej, do których nie mamy dostępu, gdyż nie są opisane w zachowanych źródłach pisanych.

Usuń reklamy
Reklama

Tłumacz

Kasia Lichon-Beblot
Kasia jest nauczycielem psychologii w Wielkiej Brytanii, niezmiennie z nosem w książkach, zafascynowana historią i jej wpływem na współczesne życie codzienne. Jest magistrem nauk politycznych Uniwersytetu Wrocławskiego i magistrem Youth and Community Studies Brunel University.

O autorze

Mark Cartwright
Mark jest pisarzem historycznym osiadłym we Włoszech. Jego zainteresowania obejmują ceramikę, architekturę, mitologie świata i poszukiwanie punktów stycznych w filozofiach różnych cywilizacji. Jest magistrem filozofii politycznej i dyrektorem wydawnictwa w WHE.

Cytuj tę pracę

Styl APA

Cartwright, M. (2015, lipiec 27). Pandora [Pandora]. (K. Lichon-Beblot, Tłumacz). World History Encyclopedia. Pobrane z https://www.worldhistory.org/trans/pl/1-13940/pandora/

Chicago Style

Cartwright, Mark. "Pandora." Przetłumaczone przez Kasia Lichon-Beblot. World History Encyclopedia. Ostatnio zmodyfikowano lipiec 27, 2015. https://www.worldhistory.org/trans/pl/1-13940/pandora/.

Styl MLA

Cartwright, Mark. "Pandora." Przetłumaczone przez Kasia Lichon-Beblot. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 27 lip 2015. Sieć. 01 mar 2024.