Bizans İmparatorluğu'nda Ticaret

makale

Mark Cartwright
Yazar: , Tercüme Eden: Batuhan Aksu
tarihinde yayınlandı 18 Ocak 2018
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce, Yunan

Ticaret ve alım satım, Bizans İmparatorluğu'nun başarısının ve genişlemesinin temel unsurlarıydı. Emniyet sebebiyle çoğu yelkenli geminin Nisan ve Ekim ayları arasındaki daha iyi hava şartlarıyla sınırlanmasına rağmen, ticaret geniş mesafelerde gemilerle gerçekleştirildi. Karada, kadim Roma karayolu sistemi iyi bir şekilde kullanıldı ve böylece bu iki yolla mallar imparatorluğun bir ucundan diğer ucuna ve ayrıca günümüzdeki Afganistan, Rusya ve Etiyopya gibi uzak yerlere taşındı. Büyük şehirlerde gelişen kozmopolit pazarlar vardı ve Konstantinopolis, alışveriş yapanların kapalı sokaklarda dolaşıp Bulgar çamaşırlarından Arap parfümlerine kadar her şeyi alabilecekleri dünyanın en büyük ticaret merkezlerinden biri haline geldi.

Constantinople
Konstantinopolis
DeliDumrul (Public Domain)

Ticarete Dair Tavırlar

Bizans İmparatorluğu'nda ticaret ve alım-satıma karşı tavır, kadim çağlardan, Antik Yunan ve Roma günlerinden bu yana çok az değişmişti: bu faaliyet genel toprak sahibi aristokratın sürdürmesi için yüksek seviyede reddedildi ve biraz da haysiyetsiz olarak görüldü. Mesela, imparator Theofilos (829-842), karısı Theodora'nın ticaretle uğraştığını ve gemiyle finansal bağlantıları olduğunu öğrendiğinde meşhur bir şekilde bütün bir gemiyi ve yükünü yaktı. Bu tavır, Bizans vakanüvislerinin bu mevzudan neden sıklıkla kaçındıklarını izah edebilir. Hakikatten de Bizans sanat ve edebiyatında müşterilerini aldatmaya çalışan tüccarlar, bankacılar ve tefeciler umumiyetle Cehennemin alt katlarında yaşayanlar olarak tasvir edilmiştir.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Ayrıca hem genel halk hem de vazifeliler tarafından tüccar ve müteşebbislere (hem erkek hem de kadın olabilir) yönelik umumi bir güvensizlik vardı. Bu sebeple imparatorlar, ağırlık ve ölçülerin standardizasyonu ve tabii ki fiyatlar gibi mevzuların tatbikinde umumiyetle şahsına münhasırdı. Ağır mallar, ya imparatorun yahut da Tanrıça Minerva/Athena'nın büstü şeklinde çelik avlular ve ağırlıklar kullanılarak titizlikle tartılırdı. Baharat gibi daha küçük mahsuller, bakır alaşımından veya camdan yapılmış ağırlıklarla bir terazi kullanılarak ölçülmüştür. Aldatmayı en aza indirmek için, ağırlıklar temsili ağırlıkları veya altın sikkedeki eşdeğer kıymetleri ile yazılırdı ve nizami olarak kontrol edilirdi.

Devlet Müdahalesi

GÜMRÜK İSTASYONLARI, İMPARATORLUĞUN sınır VE ANA LİMANLARINDAN EN ÖNEMLİ İKİSİ olan ABYDOS ve HİERON'DA NOKTALANMIŞTIR.

Belki de ticaretin daha az saygın bir meslek olduğu yönündeki bu tutumlar nedeniyle, devlet beklenenden çok daha fazla ticarete dahil oldu. Daha önceki zamanların aksine, devlet ticarette ve mesela büyük şehirlerin tedarikinde daha büyük bir rol oynadı, ticaret nadiren hususi tüccarlara bırakıldı. Ticaret, devlet tarafından sübvanse edilen ve önemli ölçüde azaltılmış vergi ve geçiş ücretlerine tabi olan malları (navicularii) taşıyan tüccarlarla, çeşitli ırsi loncalar aracılığıyla yürütüldü. İthal edilen mallar üzerindeki vergi, bütün ticari işlemlerde vergi toplayan ve mallar sistemden geçtikten sonra resmi bir kurşun mühür basan kommerkiarioi olarak bilinen devlet tarafından tayin edilen vazifeliler tarafından tahsil edildi. Yolsuzluk ihtimallerini sınırlamak için kommerkiarioi'ye bir yıl vazife verilirdi ve sonrasında başka bir yere taşınırdı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Gümrük istasyonları, en mühim ikisi Karadeniz ile Çanakkale Boğazı arasındaki Boğazları kontrol eden Abydos ve Hieron'da olmak üzere, imparatorluğun sınırları ve ana limanları boyunca sıralanmıştı. Çok sayıda kaçakçılık yapılmış olmalı, lakin Bizanslılar ve Sasaniler arasında yapılan ve ticareti yapılan bütün malların resmi gümrük noktalarından geçmesini şart koşan bir 6. yüzyıl anlaşmasında olduğu gibi buna karşı tedbirler alındı. Kayıtlar da titizlikle tutuldu, en meşhur kayıt, şehirdeki ticaret ve ticaret loncalarının kaidelerini da belirten Konstantinopolis'teki Prefect'in Kitabı'ydı.

Nomisma Coin of Basil II
II. Basil'in Nomisması
The British Museum (Copyright)

Ticarete devlet müdahalesinin diğer örnekleri arasında deniz yoluyla taşınan malların kaybolması veya zarar görmesi için yapılan hükümler sayılabilir. Rodos Deniz Kanunu (7. veya 8. asır), böyle bir halde tüccarların sabit bir tazminat alacağını şart koşuyordu. Devlet ayrıca düşmana yararlı hiçbir malın ihraç edilmesine izin verilmemesini de sağladı - altın, tuz, gemiler için kereste, silahlar için demir ve Yunan Ateşi (yüksek derecede yanıcı sıvıdan oluşan gizli Bizans silahı). Tyrian moruyla boyanmış prestijli ipeklerin de yurtdışında satılmasına izin verilmedi.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Yakın devlet kontrolünün bir başka sahası da elbette Bizans Para Sistemi idi. Bakır, gümüş ve altın paralar basıldı ve imparatorların, onların mirasçılarının, Haç'ın, Hz. İsa Mesih'in veya Kilise ile alakalı diğer resimlerin resimlerini taşıyan paralar basıldı. Devlet, esas olarak ordulara ve memurlara ödeme yapmak gayesiyle madeni paralar basmasına rağmen, madeni paralar cemiyetin bütün tabakalarına süzüldü. Madeni para - standart altın nomisma (solidus) madeni para şeklinde - kişinin yıllık vergilerini ödemesi için de gerekliydi. Daha az savaş ve daha az asker ve ödeme yapılacak tedarikçi olduğunda veyahut da 7. ve 8. yüzyılda mahalli devlet bürokrasisinin dokunaçları azaldığında, madeni paralar kıt hale gelebilir ve bilhassa eyaletlerde takasa başvurulması gerekebilirdi.

Bizans devletinin ticaret üzerindeki kontrolü, 7. yüzyıldan itibaren Arap fetihleri ​​tarafından vuruldu. Denizcilik giderek hususi tüccarların sahası haline gelirken, şehirler de düşüşteydi ve her zamankinden daha fazla kendi kendine yeterliydi. Akdeniz'de daha fazla istikrar, 10. yüzyıldan itibaren daha geniş ticaret ağlarında yeniden canlanmaya izin verdiğinde, bilinen dünyanın bir ucundan diğer ucuna malların taşınması ve satışından kâr elde etme fırsatını yakalayanlar İtalyan devletleri olacaktı. Venedikliler gibi diğer büyük tüccarlara Konstantinopolis'te kendi tesisleri ile imtiyazlı düzenleme ve vazifeleri bile verildi. İlk başta bu, Bizans savaşlarında deniz yardımı karşılığındaydı ama daimi olarak İtalyan tüccarların (Amalfi, Pisa, Cenova ve Venedik'ten) başkentin rıhtımlarındaki varlığı kalıcı bir demirbaş haline gelecekti. Böylece Konstantinopolis, Suriye, Rusya, Arabistan ve diğer birçok yerden gelen tüccarlar ile yarı kalıcı bir kozmopolit ikametgah oluşturan Avrupa'nın en canlı pazarına sahip olabilirdi. Şehirde Yahudilerin sinagoglarını, Arapların camilerini ve Hıristiyanların kiliselerini inşa ettiği mahalleler oluştu.

The Byzantine Empire in the mid-9th century CE
9. Yüzyılda Bizans İmparatorluğu
Bigdaddy1204 (CC BY)

Ticareti Yapılan Mallar

Antik çağın ticareti yapılan büyük malları, Ortaçağ zamanının Bizans İmparatorluğu'nda en yaygın olarak sevk edilen mahsuller olmaya devam etti: zeytinyağı, şarap, buğday, bal ve balık sosu. Aynı şekilde pişmiş toprak amfora da tercih edilen depolama kabı olarak kaldı. Amforaların dizaynı, üretildiği yere bağlı olarak değişti, mamafih kulplar 10. yüzyıldan itibaren önemli ölçüde daha büyük hale geldi. İçindekiler, yanlara damgalanmış yazılar veya eklenen kil yazılarla dikkatlice etiketlendi. Bizans amforaları Akdeniz'de, kadim Britanya'da, Karadeniz'de, Kızıldeniz'de ve Arap Denizi'nde bulunmuştur. 12. yüzyıla değin amforalara meydan okunacak ve amforalar ahşap fıçılarca kullanımda aşılacaktı.

Reklamları Kaldır

Advertisement

AKDENİZ ÜZERİNDE VE ANTİK İNGİLTERE, KARADENİZ, KIZIL DENİZ VE ARAP DENİZİ BÖLGELERİNDE BİZANS AMFORALARI BULUNMUŞTUR.

Bölgeler arasında ticareti yapılan diğer mallar arasında sığır, koyun, domuz, domuz pastırması, sebze, meyve, biber ve sair baharatlar, ilaçlar, tütsü, parfümler, sabun, balmumu, kereste, metaller, işlenmiş kıymetli taşlar, lapis lazuli (Afganistan'dan), cam , fildişi (Hindistan ve Afrika'dan), işlenmiş kemik, keten, yün, tekstil, keten (Bulgaristan'dan), kürk (Rusya'dan), gümüş tabak, emaye, kehribar (Baltık'tan), bronz kaplar ve pirinç eşyalar (bilhassa büyük ölçüde İtalya'ya yönelik kovalar ve dekore edilmiş kapı panelleri). Umumiyetle Rusya'dan sağlanan kölelerle yapılan köle ticareti de mühim olmaya devam etti.

Çanak çömlek sofra takımları, gemi enkazlarının gösterdiği gibi, herhangi bir gemi yükünün başka bir müşterek parçasıydı. Damgalı veya tatbikatlı bezemeli astarlı kırmızı gövdeli seramikler 7. yüzyıla değin yaygındı ve bunlar daha sonra 9. asırdan itibaren yavaş yavaş kurşun sırlı, beyaz gövdeli ve daha sonra kırmızı gövdeli daha ince mallarla değiştirildi. Süsleme, mevcut olduğunda, baskılanmış, kazınmış veya boyanmıştır. Konstantinopolis, beyaz gövdeli seramikler için önemli bir üretim merkeziydi ve Korint, 11. yüzyıldan itibaren büyük miktarda kırmızı eşya üretti.

Amphorae
Amfora
Mark Cartwright (CC BY-NC-SA)

İpek ilk defa Çin'de ortaya çıktı ama ithal edilen ham ipek, nihayetinde Fenike'deki dut çiftliklerinde (ipek böceğinin gıdası) imal edilen ipekten ve ardından 568'den itibaren Konstantinopolis'ten ithal edildi. Bizans başkentindeki ipek fabrikası imparatorluk kontrolü altındaydı ve beş ipek loncası şehrin İmparatorluk Prefekt'inin himayesindeydi. İmparatorluğun diğer mühim ipek üreten bölgeleri arasında Güney İtalya, Yunan Thebes ve Korint yer alıyordu.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Mermer, binalar, döşeme, kilise sunakları, dekorasyon ve mobilya için parası yetenler tarafından kullanıldığından mütevellit imparatorluk etrafında daima talep görmüştür. Herhangi bir Bizans mimarının projesinin temelini oluşturan temel gri-beyaz mermer, Marmara Denizi'ndeki Proconnesus (Marmara) Adası'ndan (7. asra kadar) büyük miktarlarda çıkarılırken, daha egzotik mermerler Yunanistan, Bithynia ve Frigya'dan geldi. Gemi enkazları, mermerin nihai varış noktasına gönderilmeden önce işlendiğine dair delil sağlamaktadır. Akdeniz'deki birçok antik abide, bilhassa pagan abildeler, yeniden kullanılabilecek ve başka yerlere nakledilebilecek faydalı mermer parçaları için yağmalandı. Marmara Denizi'ndeki Kizikos, 8. yüzyıldan itibaren mermer üretim ve geri dönüşüm hususunda önemli bir merkez haline geldi.

Byzantine Steelyard Rod with Weight
Ağırlıklı Bizans Çelik Ahır Çubuğu
Metropolitan Museum of Art (Copyright)

Marketler ve Mağazalar

Sıradan vatandaşlar, hususi meydanlarda kurulan pazarlarda veya daha büyük kasaba ve şehirlerin sokaklarında sıralanan daimi dükkan sıralarında mal satın alabilirdi. Dükkânlar umumen iki katlıydı - ilk kat malların üretildiği, stoklandığı ve satıldığı sokak seviyesindeydi ve ikinci kat dükkân sahibi yahut zanaatkar ve ailesinin yaşadığı yerdi. Bu tip sokaklarda alışveriş yapanlar, genelde mermer levhalar ve mozaiklerle döşeli sütunlu çatılı yürüyüş yolları ile güneşten ve yağmurdan korunuyordu. Bazı alışveriş caddeleri yayalaştırıldı ve iki ucundaki büyük merdivenlerle tekerlekli trafiğe kapatıldı. Bazı şehirlerde, esnaflardan sokak aydınlatmasını sağlamak için dükkanlarının dışında lamba bulundurmaları bekleniyordu. Tıpkı bugün olduğu gibi, esnaf sıradan alışveriş yapanı yakalamak için mallarını mümkün olduğunca yaymaya çalışmıştır ve bu tatbikattan şikayet eden imparatorluk kayıtları mevcuttur.

Market in Constantinople (Artist's Impression)
Konstantinopolis'te Pazar (Sanatçının İntibası)
Mohawk Games (Copyright)

Alışveriş takviminin en mühim noktalarından biri, azizlerin doğum günleri veya ölümlerinin sene-i devriyeleri gibi önemli dini günlerde düzenlenen festival ve panayırlardı. Daha sonra kiliseler, bilhassa da uzaklardan gelen hacı ziyaretçileri çekmek için mukaddes emanetleri olan kiliseler, tezgahlarda her türlü malın satıldığı geçici pazarların merkezi haline geldi. Bu tür en büyük panayırlardan biri, Aziz John'un ölüm yıl dönümünde düzenlenen Efes'teydi. Tipik olarak, kommerkiarioi, devlet tarafından bu tip hallerde toplanan %10'luk satış vergisi, bir kayda göre 100 libre (45 kilo) altın kadar düzenli bir miktardı.

Çevirmen Hakkında

Batuhan Aksu
Batuhan, Boğaziçi Üniversitesi'nde yüksek lisans tarih öğrencisi. Erasmus programına katılarak Manchester Üniversitesi'nde aynı bölümde okudu. Edebiyat ve felsefe okumalarından da büyük bir keyif alıyor.

Yazar Hakkında

Mark Cartwright
Mark Fransa'da yaşayan bir tarih yazarıdır. Özel ilgi alanları çömlekçilik, mimarlık, dünya mitolojisi ve bütün medeniyetlerin paylaştığı ortak fikirleri keşfetmektir. Siyaset Felsefesi üzerine yüksek lisans yapmıştır ve WHE'de Yayın Direktörüdür.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Cartwright, M. (2018, Ocak 18). Bizans İmparatorluğu'nda Ticaret [Trade in the Byzantine Empire]. (B. Aksu, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-1179/bizans-imparatorlugunda-ticaret/

Chicago Style

Cartwright, Mark. "Bizans İmparatorluğu'nda Ticaret." Çeviren Batuhan Aksu. World History Encyclopedia. Son düzenleme Ocak 18, 2018. https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-1179/bizans-imparatorlugunda-ticaret/.

MLA Stili

Cartwright, Mark. "Bizans İmparatorluğu'nda Ticaret." Çeviren Batuhan Aksu. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 18 Oca 2018. Web. 04 Ara 2022.