Siraküza şehri, Sicilya'nın doğu kıyısında yer alır ve başlangıçta MÖ 734’te Korint tarafından kurulmuş bir Yunan kolonisi olarak ortaya çıkmıştır. Şehir, MÖ 5. yüzyılda tiran Gelon döneminde genişleme ve refah dönemi yaşamış, MÖ 415-413 yılları arasında Atina kuvvetlerinin iki yıl süren kuşatmasına direnmiş ve MÖ 4. yüzyılda tiran Dionysius yönetiminde tekrar gelişmiş; bu dönemde Sicilya'nın büyük bir bölümünü ve Güney İtalya'nın geniş alanlarını kontrol etmiştir.
Koloniden Demokrasiye
Koloni aslında küçük Ortygia Adası’nda kurulmuştu; burası doğal limanları ve tatlı su kaynakları nedeniyle seçilmişti. Ancak erken Yunan yerleşimcilerinin topluluğu hızla ana adaya yayıldı ve her iki yerleşim, insan yapımı bir yol ile birbirine bağlandı. Aristokratların yönettiği yönetim, Arkaik dönemde Helorus, Acrae, Camarina ve Casmanae gibi kendi kolonilerini kurarak bir refah dönemi yaşadı. Ayrıca bu döneme tarihlenen Zeus, Apollo ve Athena’ya adanmış MÖ 6. yüzyıl tapınak kalıntıları da bulunmaktadır.
Halk ayaklanmasıyla kurulan demokrasi, Hippocrates liderliğinde gerçekleşti. Ancak bu dönem kısa sürdü; çünkü yaklaşık MÖ 491’de tiran Gelon iktidarı ele geçirdi. En güçlü Yunan ordusunu kurup MÖ 480’de Himera Savaşı’nda Kartacalıları yenerek Siraküza için uzun süren bir barış ve altın çağ dönemi başlattı. Yunan kenti ayrıca kültürel bir merkez olarak ün kazandı; Aeschylus, Simonides ve Pindar gibi önemli edebiyatçılar Siraküza’da zaman geçirdi. Gelon’un genişlemeci politikalarını Hieron sürdürerek kuzeye doğru Tyche ve Neapolis bölgelerini ele geçirdi. Ayrıca Athena tapınağı yeniden inşa edildi.
Hieron’un ölümünün ardından demokrasi yeniden tesis edildi, ancak bu süreçte Sicilya kentinin kazandığı topraklar kaybedildi. Atina’ya benzer şekilde, polis bir konsey ve halk meclisi tarafından yönetiliyor, yürütme gücü ise seçilen generaller veya stratēgoi’den oluşuyordu. MÖ 427-424 ve tekrar MÖ 415-413 yılları arasında Atina’ya karşı yürütülen savaşlar demokrasinin dayanıklılığını sınadı, ancak sonuçta Siraküza zafer kazandı ve Diokles’in gerçekleştirdiği reformlarla Siraküza 'nın demokratik siyasi yapısı daha da güçlendi.
Sicilya Seferi
MÖ 415 yılında Atina’nın Sicilya’yı işgal girişimi, Atinalı general Alkibiades tarafından planlanmış ve Yunan dünyasının en büyük çatışmalarından biri haline gelmiştir. Bu sefer “Sicilya Seferi” olarak anılmıştır. Atina’nın saldırısının temel gerekçesi, müttefik şehir devleti Egesta’nın yardım çağrısına yanıt vermekti. Atinalılar ve müttefikleri, yaklaşık 134 triereis gemiden oluşan büyük bir filo oluşturdu; bu filoda 5.100 hoplit (ağır zırhlı asker) ve 480 okçu yer aldı. Süvari birlikleri önemli ölçüde eksikti, ancak Atinalıların Sicilya’ya ulaştıklarında yerel süvarileri asker olarak kaydetmeyi planladığı düşünülmektedir. Ancak, birçok polis Atina müttefiki olmasına rağmen, yerel yardımlar beklenenden çok daha az oldu ve bu durum Atinalıları hayal kırıklığına uğrattı. Siraküza'nın bu krize verdiği tepki ise karışık görünmekteydi; ancak Sparta ve Korinth gibi müttefiklerinden güçler gönderildi ve şehir uzun süreli bir direnişe hazırlandı.
Atinalılar Siraküza limanında bir kıyı başlığı kurarak saldırıya geçti, ancak süvari eksikliği nedeniyle bu ilk zaferin ardından ilerleyemediler. Verilen bu nefes alma süresiyle, Siraküzalılar savunmalarını güçlendirdi. Atinalılar ise kenti adanın geri kalanından izole etmek için devasa bir sur inşa etmeye çalıştı. Siraküza için durum kötü görünüyordu ancak tam ihtiyaç duyulduğunda, yetenekli komutan Gylippos liderliğindeki Korint'ten gelen yardım kuvveti inisiyatifi savunucular lehine çevirdi. MÖ 414-413 yıllarında Siraküzalılar, Atinalıların inşa ettiği surları engellemek için karşı surlar yapmaya başladı. MÖ 413 yılında Atinalılar limanda bir deniz savaşını kazandı, ancak bunun bedeli olarak Gylippos'un kuvvetlerine karşı üç karadaki kalelerini kaybettiler. Aynı yıl içinde Siraküzalılar, daha hafif ve dar liman alanında manevra yapamayan Atinalı gemilere karşı çarpma taktikleri kullanarak bir deniz savaşı kazandı. Fakat başka bir dönemeçte, Atina’dan yardım kuvvetiyle gelen Demosthenes gece baskını düzenledi. Ancak yerel arazi bilgisi Siraküzalılar için çok değerli oldu ve kesin bir zafer kazandılar. Üçüncü ve son deniz savaşını da Siraküza kazandı ve Atinalıların çatışmayı sürdürme arzularını sona erdirdi. Sert bir geri çekilme sırasında binlerce Atinalı asker ya öldürüldü ya da köleleştirildi, ve iki general Nicias ile Demosthenes idam edildi. Siraküza, bağımsızlığına yönelik en büyük tehdidi bir şekilde atlattı ve büyük bir refah dönemi yaşamaya devam etti. Atina ise on yıl daha savaşsa da, sonunda Peloponez Savaşı’nı Sparta’ya karşı kaybetti.
Tiranlar
Siraküza'da uzun bir tiranlık dönemi, I. Dionysius’un (MÖ yaklaşık 430-367) gelişinin ardından başladı. Onun tiranlığının ilk yılları, Kartaca ile yapılan dört savaşla sarsıldı, ancak MÖ 4. yüzyılın başlarından itibaren şehir tekrar refah dönemi yaşadı. Şehri çevreleyen yaklaşık 27 km uzunluğunda tahkimatlar inşa edildi ve Siraküza artık Sicilya’nın büyük bölümünü, hatta güney İtalya’nın bazı bölgelerini kontrol edebiliyordu. Dionysius, sadece büyük bir asker ve siyasetçi olarak değil, aynı zamanda sanatın destekçisi olarak da ünlüydü. Ayrıca, Yunan orduları tarafından daha önce kullanılmamış yenilikçi savaş taktikleriyle – topçular, mancınıklar, kuşatma teknikleri ve quinquereme adlı büyük savaş gemisinin kullanımı gibi – tanındı. Kartacalıları Sicilya’dan tamamen kovma hedefini gerçekleştiremedi ama tarihin en büyük liderlerinden biri olarak kalıcı bir şöhret kazandı.
Dionysius’un yerine MÖ yaklaşık 367’de oğlu II. Dionysius geçti; o yaklaşık on yıl hüküm sürdü ve bu sırada Platon’un öğrencisi oldu, ancak MÖ 356’da Dion tarafından devrildi. Şehrin refahında bir süreliğine istikrarsızlık ve gerileme yaşandıktan sonra, Korintli Timoleon MÖ 344’te bir oligarşi kurdu; bu sistem MÖ 317’ye kadar sürdü. Daha sonra Agathocles iktidarı ele geçirip kendini MÖ yaklaşık 305’te kral ilan etti ve 289’daki ölümüne kadar hüküm sürdü. Hicetus ise MÖ 288’de on yıl boyunca tiran oldu; bu dönemde Kartaca ile yapılan bir diğer savaşı kaybetti. Onu takip eden Pyrrhus ise daha başarılıydı, ancak Dionysius’un parlak günlerini geri getirmekte zorlandı.
Helenistik ve Roma Dönemi Siraküza
Ticari olduğu kadar kültürel anlamda da bir canlanma dönemi, II. Hieron yönetiminde gerçekleşti ve önemli yeni yapı projeleri arasında devasa bir tiyatro (MÖ 238-215), büyük bir stoa ve Zeus Eleutherius’a adanmış 200 metre uzunluğunda bir sunak yer aldı. Ancak Siraküza'nın tam bağımsız bir devlet olarak konumu sona yaklaşmaktaydı; Hieronymus Roma’ya karşı Kartaca safında yer alınca şehrin kaderi kesinleşti. MÖ 213-211 yılları arasındaki uzun kuşatmanın ardından Roma komutanı Marcus Claudius Marcellus tarafından şehir yağmalandı. Bu kuşatma sırasında, Syracuse’un ünlü oğlu Arşimet’in icatları olan “demir el” gibi düşman askerlerini yerlerinden koparıp yüksekten düşüren silahlar şehri savunmada rol oynadı.
Roma döneminde hala önemli olan antik şehir, eyalet başkenti oldu ancak civitas decumana statüsünde vergiye tabi tutuldu. MÖ 21’de Augustus tarafından colonia statüsü verildi; şehir yeni bir meydan, zafer takı ve su kemeri ile amfi tiyatro gibi güzelleştirmeler kazandı. Şehir, 3. yüzyılın sonlarına kadar önemli bir yerleşim merkezi olmaya devam etti ve etkileyici katakomblar, 7. yüzyıla kadar önemli bir Hristiyan merkezi olduğunu kanıtlamaktadır. 878 yılında Araplar tarafından ele geçirilerek, şehrin uzun süren Yunan ve Roma kültürü kalesi dönemi sona erdi.
