Antik Çağda İpek

Tanım

Mark Cartwright
tarafından yazıldı, Serkan Songur tarafından çevrildi
28 Temmuz 2017 tarihinde yayınlandı
Diğer dillerde mevcut: İngilizce, Çince, Fransızca, Portekizce, İspanyolca
X
Emperor Taizong (by Hardouin, Public Domain)
İmparator Taizong
Hardouin (Public Domain)

İpek, dünyada ilk kez Neolitik Çin'de ipek böceğinin kozasındaki ipliklerden üretilen bir kumaştır. Küçük çiftçiler için temel bir gelir kaynağı haline geldi ve dokuma teknikleri geliştikçe Çin ipeğinin ünü yayıldı, böylece antik çağın imparatorlukları arasında büyük rağbet gördü. Tarihinin büyük bir bölümünde Çin'in en önemli ihraç ürünü olan bu malzeme, Doğu Asya'yı Avrupa, Hindistan ve Afrika'ya bağlayan büyük ticaret ağı İpek Yolu'na adını vermiştir. İpek sadece güzel giysiler yapmak için değil, yelpazeler, duvar asmaları, afişler, yazarlar ve sanatçılar için kağıda popüler bir alternatif olarak kullanıldı.

Kökeni ve Yetiştirilmesi

İpek, ipek kurtları (Bombyx mori) tarafından larvaların içinde geliştiği kozayı oluşturmak için üretilir. Tek bir numune 900 metre (3.000 ft) uzunluğunda 0,025 mm kalınlığında bir iplik üretebilir. Bu tür birkaç filament daha sonra birlikte bükülerek malzeme, dokunulabilecek kalınlıkta bir iplik haline getirilir. Kumaşlar dokuma tezgahlarında yapılıyordu ve örneğin Han Hanedanlığı (M.Ö. 206 - M.S. 220) mezarlarındaki duvar resimlerinde ayakla çalışan versiyonları görülüyordu. İpek, zinober, kırmızı aşı boyası, toz gümüş, toz istiridye kabukları, çivit ve bitkisel maddelerden elde edilen diğer mürekkepler gibi mineraller ve doğal malzemeler kullanılarak boyanabilir ve boyanabilirdi.

Reklamları Kaldır
Advertisement
BİLİNEN EN ESKİ DOKUMA İPEK ÖRNEKLERİ M.Ö. 2700 YILLARINA AİTTİR VE ÇİN' İN QİANŞANYANG BÖLGESİNDEN GELİR.

İpekböcekçiliği - yani dut yapraklarının yetiştirilmesi, ipekböceklerinin bakımı, kozalarından ipliklerin toplanması ve ipek dokumacılığı - ilk olarak M.Ö. 3600'lerde antik Çin'in arkeolojik kayıtlarında görülür. Zhejiang eyaletindeki Hemudu'da yapılan kazılarda Neolitik döneme ait dokuma aletleri ve ipek tüller ortaya çıkarıldı. Bilinen en eski ipek dokuma örnekleri M.Ö. 2700'lere tarihlenmektedir ve yine Zhejiang'daki Qianshanyang bölgesinden gelmektedir. Son arkeolojik kanıtlar, Hint alt kıtasının kuzeyindeki İndus Vadisi uygarlığının da Neolitik Çinlilerle çağdaş olarak ipek ürettiğini göstermektedir. Dokumacılıkta ipek iplik üretmek için Antheraea güvesini kullandılar.

Ancak, büyük ölçekte ve daha sofistike dokuma tekniklerini içeren ipek üretimi ancak M.Ö. 2. binyılda Çin Shang ve Zhou hanedanlarından itibaren ortaya çıkmıştır. İpek daha sonra antik Çin'de üretilen ve ticareti yapılan en önemli mallardan biri haline gelmiştir ve bir Mısır mezarında bulunan Shang hanedanlığı (M.Ö. 1600 - 1046) ipeği, ipeğin erken dönemde uluslararası ticaretteki saygın değerinin ve kullanımının kanıtıdır.

Reklamları Kaldır
Advertisement

Evrim

Han Hanedanlığı döneminde ipeğin kalitesi daha da artmış, daha ince, daha güçlü ve genellikle çok renkli işlemeli desenler ile insan ve hayvan figürlerinden oluşan tasarımlara sahip hale gelmiştir. Çince karakterler de günümüze ulaşan birçok örneğin dokusunda yer almaktadır. Bazı Han dönemi parçalarının dokuması, santimetre başına 220 çözgü ipliği ile son derece incedir. İpek böceklerinin yetiştirilmesi de MS 1. yüzyıldan itibaren daha sofistike bir hal almış, ortamlarının sıcaklığını ayarlayarak büyümelerini hızlandırmak ya da yavaşlatmak için kullanılan teknikler geliştirilmiştir. Farklı ırklar kullanılmış ve bunlar melezlenerek dokumacıların işine yarayacak farklı niteliklerde iplikler üretebilen ipek böcekleri üretilmiştir.

Women Checking Silk, Song China.
İpeklere bakan kadın, Song Hanedanlığı (Çin)
Unknown Artist (Public Domain)

Dokumacılar genellikle kadındı ve ipek böceklerinin en sevdikleri yemek olan doğranmış dut yapraklarıyla iyi beslendiklerinden ve kozaları için iplik eğirebilecek kadar sıcak olduklarından emin olmak da onların sorumluluğundaydı. Bu sektör aileler için öylesine hayati bir gelir kaynağı haline geldi ki, dut fidanı yetiştirmeye ayrılan topraklar, tarım arazilerini köylülerin ellerinden alan düzenlemeler bile muaf tutuldu ve dutluk araziler, çiftçilerin miras yoluyla sahip olabildikleri tek toprak haline geldi. Konfüçyüsçü filozof Mencius, en küçük toprak sahiplerinin her zaman dut dikmek için bir arsa ayırmasını savunuyordu. Talep arttıkça, devlet ve yeterli sermayeye sahip olanlar hem erkeklerin hem de kadınların çalıştığı büyük atölyeler kurdu. Büyük aristokrat evlerinin kendi özel ipek üretim ekipleri vardı ve yüzlerce işçi, malikanenin ihtiyaçları ve satış için ipek üretiminde istihdam ediliyordu. İpek üretimi, savaşan devletler dönemine ait Xun Usta'nın felsefi metninde yer alan bu örnekte olduğu gibi şiir ve şarkılara bile konu olmuştur:

Reklamları Kaldır
Advertisement

Dış görünüşü ne kadar da çıplak,

Yine de bir ruh gibi sürekli dönüşür.

Başarısı tüm dünyayı kapsamaktadır,

Çünkü sayısız nesil için bir süs yaratmıştır.

Ritüel törenler ve müzikal performanslar bunun aracılığıyla tamamlanır;

Asil ve mütevazi onunla ayırt edilir;

Genç ve yaşlı herkes buna güveniyor;

Çünkü sadece onunla hayatta kalınabilir.

(Lewis, 114-115'te)

Sonunda, Çinliler ipek üretiminin kazançlı sırrını daha fazla kendilerine saklayamadılar ve ipek, devlet kontrolünde bir endüstri haline geleceği Kore ve Japonya'da üretilmeye başlandı. Daha sonra MS 300 civarında Hindistan gibi diğer devletler ve kültürler ipekböcekçiliği becerilerini edinmiş ve buradan Bizans, Arabistan, Levant ve İtalya'ya yayılmıştır.

Ticaret: İpek Yolu

Üretilen Çin ipeğinin ünü, adını aldığı ünlü ticaret yolu olan İpek Yolu boyunca yayıldı; bu malın Çin ekonomisi için önemi de buradan gelmektedir. İpek Yolu ya da Sichou Zhi Lu aslında Çin'i Orta Doğu'ya bağlayan deve kervan yollarından oluşan bir ağdı ve bu nedenle tarihçiler tarafından sıklıkla İpek Yolları olarak anılmaktadır. Böylece ipek - iplik, dokuma kumaş ve işlenmiş ürün şeklinde - aracılar vasıtasıyla (tek bir tüccar hiçbir zaman yolların uzunluğunu tek başına aşmamıştır) sadece Kore krallıkları ve Japonya gibi komşu devletlere ihraç edilmekle kalmamış, aynı zamanda Hindistan, İran, Mısır, Yunanistan ve Roma gibi büyük imparatorluklara da ihraç edilmiştir. İkincisi söz konusu olduğunda, devletin nihai mali çöküşünün kısmen, Romalıların onsuz yaşayamayacağı ipeği satın almak için gittiği doğuya sürekli gümüş akması nedeniyle olduğu söylenir. Hatta Romalılar Çinlilere, Çincede ipek anlamına gelen Seres adını vermişlerdir.

The Silk Road
İpek Yolu
Shizhao (GNU FDL)

Kara yollarına ve Hint Okyanusu üzerinden Japonya'ya geçişe ek olarak, MS 11. yüzyıldan itibaren Çin gemileri Hint Okyanusu boyunca yelken açıp ticaret yapmış ve böylece ipek yüzyıllar boyunca Çin'in bir numaralı ihraç ürünü olarak kalmıştır; bu ürüne ancak MS 15. yüzyıldan itibaren porselen ve çay rakip olacaktır. MS 20. yüzyıla gelindiğinde, dünyanın en büyük ipek üreticisi olarak Çin'in yerini Japonya alacaktı.

Reklamları Kaldır
Advertisement

Kullanım Alanları

Çin'de ve daha sonra başka yerlerde ipek, giysi (özellikle uzun elbiseler, önlükler ve ceketler), el yelpazeleri, mobilyalar, duvar asmaları, perdeler, ünlü kitaplar ve şiirler için dekoratif sahneler, askeri afişler, cenaze afişleri, Budist mandalaları yapmak ve bambu veya kağıt yerine yazı yazmak amacıyla kullanılmıştır. Parlak renkli ve zarif işlemeli ipek cübbeler bir statü sembolü haline gelmiş ve memurlar ile saray mensuplarını pamuklu ya da düz ipek giyen alt sınıflardan ayırmaya yardımcı olmuştur. Kore gibi diğer kültürlerde, belirli bir sosyal seviyenin altındaki kişilerin ipek giymesini yasaklayan kanunlar bile vardı. İşlemeli ipek o kadar çeşitli ve rafine hale gelmiştir ki, Çin çömlekçilerinin ince porselenlerini çevreleyene benzer şekilde, malzeme etrafında bütün bir uzmanlık gelişmiştir. Taoist rahipler, genellikle tören dekorlarıyla işlenmiş ipek cübbeleriyle ayırt edilen bir başka gruptu.

Değerli bir mal olan ipek topları, özellikle Kuzey Song (MS 960-1127) ve Güney Song (MS 1127-1276) tarafından sırasıyla Liao ve Jin imparatorlarına yapılan haraç ödemelerinde olduğu gibi, sıklıkla bir para birimi olarak kullanılmıştır. İpek ayrıca saygın bir hediyeydi. Sadakatlerinin takdir edilmesi için haraç veren devletlere verilen bu ödül, Çin imparatorunun büyük zenginliğinin ve cömertliğinin etkileyici bir simgesiydi. Örneğin, sadece M.Ö. 25 yılında Han, hediye olarak 20.000 rulo ipek kumaş vermiştir. Tüccarlar bunu bir ödeme aracı olarak kullandılar, insanlar vergilerini bununla ödediler ve hatta ordulara bile bazen ipekle ödeme yapıldı.

Silk & Textile Shoe from China
Çin'den İpek ve Tekstil Ayakkabı
The Trustees of the British Museum (Copyright)

Sanatta ipek, manzara resimleri ve portreler için popüler bir yüzey haline geldi. Tang hanedanı (MS 618-907) sanatçıları özellikle ipek üzerine boyama, baskı ve resim yapma becerileriyle ünlüydü ve eserlerinin pek çok örneği hediye olarak gönderildikleri Japonya'da günümüze ulaşmıştır. Ünlü tabloların kopyalarını içeren ipek kitaplar yapıldı ve böylece sanat uzmanları için referans albümleri haline geldiler.

Reklamları Kaldır
Advertisement

Kültürel Yansımalar

İpek Yolu boyunca yapılan ipek ve diğer malların ticareti aynı zamanda her iki yönde de fikirleri ve kültürel uygulamaları beraberinde getirmiştir; dil ve yazı özellikle tüccarlar, diplomatlar, keşişler ve gezginler tarafından güzergah boyunca aktarılan önemli unsurlardır. Budizm Çin'e Hindistan'dan gelmiş ve daha sonra Kore ve Japonya'ya geçmiştir. Marco Polo gibi kaşifler ve batıdan gelen Hıristiyan misyonerler Çin'e ilk kez girmek için bu rotayı kullandılar. Ceviz, nar, susam ve kişniş gibi yeni gıda maddeleri Çin'e getirilmiş ve burada yetiştirilmiştir. Uzun süre Çin'in sembolü olan ipek, yeni toprakların ve yeni fikirlerin kapılarını açmış ve sonunda antik dünyanın büyük imparatorluklarını birbirine bağlamıştı.

Çevirmen Hakkında

Serkan Songur
Merhaba, ben Serkan! Yıllar önce lisede edebiyat sorularını İngilizceye çevirerek başladığım bu serüvene şimdi tarih odaklı metin çevirileri, teknik çeviriler, altyazı çevirileri ve oyun çevirileri ile devam ediyorum.

Yazar Hakkında

Mark Cartwright
Mark, tam zamanlı yazar, araştırmacı, tarihçi ve editördür. Özel ilgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin paylaştığı fikirleri keşfetmek yer almaktadır. Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir ve WHE Yayın Direktörüdür.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Cartwright, M. (2017, Temmuz 28). Antik Çağda İpek [Silk in Antiquity]. (S. Songur, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14550/antik-cagda-ipek/

Chicago Formatı

Cartwright, Mark. "Antik Çağda İpek." tarafından çevrildi Serkan Songur. World History Encyclopedia. Son güncelleme Temmuz 28, 2017. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14550/antik-cagda-ipek/.

MLA Formatı

Cartwright, Mark. "Antik Çağda İpek." tarafından çevrildi Serkan Songur. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 28 Tem 2017. İnternet. 21 May 2024.