Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

ορισμός

Joshua J. Mark
από , μεταφρασμένο από Athanasios Fountoukis
που δημοσιεύτηκε στο 22 March 2018
X
The Provinces of the Roman Empire under Augustus (by Simeon Netchev, CC BY-NC-SA)
Οι Επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπό τον Αύγουστο
Simeon Netchev (CC BY-NC-SA)

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, στο απόγειό της (περ. 117 μ.Χ.), ήταν η πιο εκτεταμένη πολιτική και κοινωνική δομή του δυτικού πολιτισμού. Χτίζοντας πάνω στα θεμέλια που είχε θέσει η Ρωμαϊκή Δημοκρατία, η αυτοκρατορία έγινε η μεγαλύτερη και ισχυρότερη πολιτική και στρατιωτική οντότητα στον κόσμο μέχρι την εποχή της και επεκτάθηκε σταθερά μέχρι την πτώση της, στη Δύση, το 476 μ.Χ.

Μέχρι το 285 μ.Χ., η αυτοκρατορία είχε γίνει πολύ μεγάλη για να διοικείται από την κεντρική κυβέρνηση στη Ρώμη και έτσι διαιρέθηκε από τον αυτοκράτορα Διοκλητιανό (284-305 μ.Χ.) στη Δυτική και την Ανατολική Αυτοκρατορία. Η αυτοκρατορία άρχισε όταν ο Αύγουστος Καίσαρας (κυβ. 27 π.Χ.-14 μ.Χ.) έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης και τελείωσε, στη Δύση, όταν ο τελευταίος Ρωμαίος αυτοκράτορας, ο Ρωμύλος Αύγουστος (κυβ. 475-476 μ.Χ.), καθαιρέθηκε από τον Γερμανό βασιλιά Οδοάκερ (κυβ. 476-493 μ.Χ.). Στην ανατολή, συνεχίστηκε ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία μέχρι τον θάνατο του Κωνσταντίνου ΙΑ΄ (κυβ. 1449-1453 μ.Χ) και την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1453 μ.Χ. Η επιρροή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στον δυτικό πολιτισμό ήταν βαθιά με τη διαρκή συμβολή της σχεδόν σε κάθε πτυχή του δυτικού πολιτισμού.

Οι Πρώτες Δυναστείες

Μετά τη μάχη του Ακτίου το 31 π.Χ., ο Γάιος Οκταβιανός Θουρίνος, ανιψιός και διάδοχος του Ιουλίου Καίσαρα, έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης και πήρε το όνομα Αύγουστος Καίσαρας. Παρόλο που ο Ιούλιος Καίσαρας θεωρείται συχνά ως ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης, αυτό δεν είναι σωστό- δεν είχε ποτέ τον τίτλο "αυτοκράτορας" αλλά "δικτάτορας", έναν τίτλο που η Σύγκλητος δεν μπορούσε παρά να του απονείμει, καθώς ο Καίσαρας κατείχε την ανώτατη στρατιωτική και πολιτική εξουσία εκείνη την εποχή. Αντίθετα, η Σύγκλητος παραχώρησε οικειοθελώς στον Αύγουστο τον τίτλο του αυτοκράτορα, πλειοδοτώντας σε επαίνους και εξουσία επειδή είχε καταστρέψει τους εχθρούς της Ρώμης και είχε φέρει την πολυπόθητη σταθερότητα.

Αυγουστος: "Βρηκα τη Ρωμη μια πολη απο πηλο, αλλα την αφησα μια πολη απο μαρμαρο".

Ο Αύγουστος κυβέρνησε την αυτοκρατορία από το 27 π.Χ. έως το 14 μ.Χ., όταν και πέθανε. Στο διάστημα αυτό, όπως είπε ο ίδιος, "βρήκε τη Ρώμη μια πόλη από πηλό αλλά την άφησε μια πόλη από μάρμαρο". Ο Αύγουστος μεταρρύθμισε τους νόμους της πόλης και, κατ' επέκταση, της αυτοκρατορίας, εξασφάλισε τα σύνορα της Ρώμης, δρομολόγησε τεράστια οικοδομικά έργα (που πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τον πιστό στρατηγό του Αγρίππα (63-12 π.Χ.), ο οποίος έχτισε το πρώτο Πάνθεον), και εξασφάλισε στην αυτοκρατορία ένα διαχρονικό όνομα ως μία από τις μεγαλύτερες, αν όχι η μεγαλύτερη, πολιτικές και πολιτιστικές δυνάμεις στην ιστορία. Η Pax Romana (Ρωμαϊκή Ειρήνη), επίσης γνωστή ως Pax Augusta, την οποία εγκαινίασε, ήταν μια εποχή "ειρήνης" και ευημερίας άγνωστη μέχρι τότε και θα διαρκούσε πάνω από 200 χρόνια.

Μετά τον θάνατο του Αυγούστου, η εξουσία πέρασε στον διάδοχό του, τον Τιβέριο (κυβ. 14 π.Χ-37 μ.Χ.), ο οποίος συνέχισε πολλές από τις πολιτικές του αποθανόντος αυτοκράτορα, αλλά δεν διέθετε τη δύναμη του χαρακτήρα και το όραμα που χαρακτήριζαν τον Αύγουστο. Η τάση αυτή θα συνεχιστεί, λίγο πολύ σταθερά, με τους αυτοκράτορες που ακολούθησαν: Καλιγούλας (κυβ. 37-41 μ.Χ.), Κλαύδιος (κυβ. 41-54 μ.Χ.) και Νέρωνας (κυβ. 54-68 μ.Χ.). Αυτοί οι πέντε πρώτοι ηγεμόνες της αυτοκρατορίας αναφέρονται ως η Ιουλιο-Κλαυδιανή δυναστεία από τα δύο οικογενειακά ονόματα από τα οποία κατάγονταν (είτε εκ γενετής είτε μέσω υιοθεσίας), τον Ιούλιο και τον Κλαύδιο.

Αν και ο Καλιγούλας έχει γίνει διαβόητος για τη διαφθορά και την προφανή παραφροσύνη του, η πρώιμη διακυβέρνησή του ήταν αξιέπαινη, όπως και εκείνη του διαδόχου του, Κλαύδιου, ο οποίος επέκτεινε τη δύναμη και την επικράτεια της Ρώμης στη Βρετανία- λιγότερο αξιέπαινη ήταν εκείνη του Νέρωνα. Ο Καλιγούλας και ο Κλαύδιος δολοφονήθηκαν και οι δύο εν ενεργεία (ο Καλιγούλας από την πραιτοριανή φρουρά του και ο Κλαύδιος, από ότι φαίνεται, από τη σύζυγό του). Η αυτοκτονία του Νέρωνα τερμάτισε την Ιουλιο-Κλαυδιανή δυναστεία και εγκαινίασε την περίοδο κοινωνικής αναταραχής που είναι γνωστή ως το Έτος των Τεσσάρων Αυτοκρατόρων.

Αυτοί οι τέσσερις κυβερνήτες ήταν ο Γάλβας, ο Όθων, ο Βιτέλιος και ο Βεσπασιανός. Μετά την αυτοκτονία του Νέρωνα το 68 μ.Χ., ο Γάλβας ανέλαβε την εξουσία (69μ.Χ.) και σχεδόν αμέσως αποδείχθηκε ακατάλληλος για την ευθύνη. Δολοφονήθηκε από την πραιτοριανή φρουρά. Ο Όθων τον διαδέχτηκε γρήγορα την ίδια ημέρα του θανάτου του και οι αρχαίες καταγραφές δείχνουν ότι αναμενόταν να γίνει καλός αυτοκράτορας. Ο στρατηγός Βιτέλιος, ωστόσο, επιδίωξε την εξουσία για τον εαυτό του και έτσι ξεκίνησε ο σύντομος εμφύλιος πόλεμος που κατέληξε στην αυτοκτονία του Όθωνα και στην άνοδο του Βιτέλιου στο θρόνο.

Ο Βιτέλιος δεν αποδείχθηκε πιο κατάλληλος για να κυβερνήσει από ό,τι ήταν ο Γάλβας, καθώς σχεδόν αμέσως επιδόθηκε σε πολυτελείς διασκεδάσεις και γιορτές εις βάρος των καθηκόντων του. Οι λεγεώνες ανακήρυξαν τον στρατηγό Βεσπασιανό ως αυτοκράτορα και βάδισαν προς τη Ρώμη. Ο Βιτέλιος δολοφονήθηκε από τους άνδρες του Βεσπασιανού και ο Βεσπασιανός (κυβ. 69-79 μ.Χ.) ανέλαβε την εξουσία ακριβώς ένα χρόνο από την ημέρα που ο Γάλβας είχε ανέβει για πρώτη φορά στο θρόνο.

Ο Βεσπασιανός ίδρυσε τη δυναστεία των Φλαβίων, η οποία χαρακτηρίστηκε από τεράστια οικοδομικά έργα, οικονομική ευημερία και επέκταση της αυτοκρατορίας. Η βασιλεία του Βεσπασιανού ήταν ευημερούσα, όπως αποδεικνύεται από τα οικοδομικά του έργα, στα οποία περιλαμβανόταν η αρχική κατασκευή του Φλαβιανού Αμφιθεάτρου (το περίφημο Κολοσσαίο της Ρώμης), την οποία θα ολοκλήρωνε ο γιος του Τίτος (κυβ. 79-81 μ.Χ.). Στις αρχές της βασιλείας του Τίτου σημειώθηκε η έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., η οποία έθαψε τις πόλεις Πομπηία και Ηράκλειο.

Roman Emperor Domitian, Louvre
Ρωμαίος Αυτοκράτορας Δομιτιανός, Λούβρο
Mary Harrsch (Photographed at the Musée de Louvre) (CC BY-NC-SA)

Οι αρχαίες πηγές επαινούν καθολικά τον χειρισμό της καταστροφής αυτής, καθώς και τη μεγάλη πυρκαγιά της Ρώμης το 80 μ.Χ.. Ο Τίτος πέθανε από πυρετό το 81 μ.Χ. και τον διαδέχθηκε ο αδελφός του Δομιτιανός (κυβ. 81-96 μ.Χ.). Ο Δομιτιανός επέκτεινε και εξασφάλισε τα όρια της Ρώμης, αποκατέστησε τις ζημιές που προκλήθηκαν στην πόλη από τη μεγάλη πυρκαγιά, συνέχισε τα οικοδομικά έργα που είχε ξεκινήσει ο αδελφός του και βελτίωσε την οικονομία της αυτοκρατορίας. Ακόμα κι έτσι, οι αυταρχικές μέθοδοι και πολιτικές του τον έκαναν αντιδημοφιλή στη ρωμαϊκή σύγκλητο και δολοφονήθηκε το 96 μ.Χ..

Οι Πέντε Καλοί Αυτοκράτορες

Διάδοχος του Δομιτιανού ήταν ο σύμβουλός του Νέρβας, ο οποίος ίδρυσε τη Δυναστεία των Αντωνίνων, η οποία κυβέρνησε τη Ρώμη το 96-192 μ.Χ.. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από αυξημένη ευημερία χάρη στους ηγεμόνες που είναι γνωστοί ως "Οι Πέντε Καλοί Αυτοκράτορες" της Ρώμης. Μεταξύ 96 και 180 μ.Χ., πέντε ασυνήθιστοι άνδρες κυβέρνησαν διαδοχικά και οδήγησαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στο απόγειό της:

  • Νέρβας (κυβ. 96-98 μ.Χ.)
  • Τραϊανός (κυβ. 98-117 μ.Χ.)
  • Αδριανός (κυβ. 117-138 μ.Χ.)
  • Αντωνίνος Πίος (κυβ. 138-161 μ.Χ.)
  • Μάρκος Αυρήλιος (κυβ. 161-180 μ.Χ.)

Υπό την ηγεσία τους, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έγινε ισχυρότερη, σταθερότερη και επεκτάθηκε σε μέγεθος και έκταση. Ο Λούκιος Βέρος και ο Κόμμοδος είναι οι δύο τελευταίοι της Δυναστεία των Αντωνίνων. Ο Βέρος ήταν συναυτοκράτορας με τον Μάρκο Αυρήλιο μέχρι τον θάνατό του το 169 μ.Χ. και φαίνεται ότι ήταν αρκετά αναποτελεσματικός. Ο Κόμμοδος (κυβ. 180-192 μ.Χ.), γιος και διάδοχος του Αυρηλίου, ήταν ένας από τους πιο επαίσχυντους αυτοκράτορες που γνώρισε ποτέ η Ρώμη και απεικονίζεται παγκοσμίως ως άνθρωπος που ενέδιδε σε προσωπικές απολάυσεις αλλά και καπρίτσια εις βάρος της αυτοκρατορίας. Στραγγαλίστηκε στο μπάνιο του από τον παρτενέρ του στην πάλη το 192 μ.Χ., τερματίζοντας τη Δυναστεία των Αντονίνων και ανεβάζοντας στην εξουσία τον έπαρχο Περτινάξ (ο οποίος πιθανότατα μεθόδευσε τη δολοφονία του Κόμμοδου).

Pompeii and Mt. Vesuvius
Πομπηία και Βουνό του Βεζούβιου
mchen007 (Copyright)

Η Δυναστεία των Σεβήρων

Ο Περτινάξ κυβέρνησε μόνο τρεις μήνες πριν δολοφονηθεί. Τον ακολούθησαν, με ταχεία διαδοχή, τέσσερις άλλοι κατά την περίοδο που είναι γνωστή ως το Έτος των Πέντε Αυτοκρατόρων, η οποία κορυφώθηκε με την άνοδο του Σεπτίμου Σεβήρου στην εξουσία. Ο Σεβήρος (κυβ. 193-211 μ.Χ.), ίδρυσε τη δυναστεία των Σεβήρων, νίκησε τους Πάρθους και επέκτεινε την αυτοκρατορία. Οι εκστρατείες του στην Αφρική και τη Βρετανία ήταν εκτεταμένες και δαπανηρές και θα συνέβαλαν στις μετέπειτα οικονομικές δυσκολίες της Ρώμης. Τον διαδέχθηκαν οι γιοι του Καρακάλλας και Γέτα, μέχρι που ο Καρακάλλας δολοφόνησε τον αδελφό του.

Roman Beach Attack
Ρωμαϊκή Παραθαλάσσια Επίθεση
The Creative Assembly (Copyright)

Ο Καρακάλλας κυβέρνησε μέχρι το 217 μ.Χ., όταν δολοφονήθηκε από τον σωματοφύλακά του. Επί βασιλείας του Καρακάλλα επεκτάθηκε η ρωμαϊκή ιθαγένεια σε όλους τους ελεύθερους άνδρες εντός της αυτοκρατορίας. Ο νόμος αυτός λέγεται ότι θεσπίστηκε ως μέσο αύξησης των φορολογικών εσόδων, απλώς και μόνο επειδή, μετά την ψήφισή του, υπήρχαν περισσότεροι άνθρωποι που η κεντρική κυβέρνηση μπορούσε να φορολογήσει. Η δυναστεία των Σεβήρων συνεχίστηκε, σε μεγάλο βαθμό υπό την καθοδήγηση και τη χειραγώγηση της Ιουλίας Μαέζας (αναφέρεται ως "αυτοκράτειρα"), μέχρι τη δολοφονία του Αλέξανδρου Σεβήρου (κυβ. 222-235 μ.Χ.) το 235 μ.Χ., η οποία βύθισε την αυτοκρατορία στο χάος που είναι γνωστό ως η κρίση του 3ου αιώνα (που διήρκεσε από το 235-284 μ.Χ.).

Δύο Αυτοκρατορίες: Ανατολή και Δύση.

Η περίοδος αυτή, γνωστή και ως Αυτοκρατορική Κρίση, χαρακτηριζόταν από συνεχή εμφύλιο πόλεμο, καθώς διάφοροι στρατιωτικοί ηγέτες μάχονταν για τον έλεγχο της αυτοκρατορίας. Η κρίση έχει σημειωθεί περαιτέρω από τους ιστορικούς για την εκτεταμένη κοινωνική αναταραχή, την οικονομική αστάθεια (που ευνοήθηκε, εν μέρει, από την υποτίμηση του ρωμαϊκού νομίσματος από τους Σεβήρους) και, τέλος, τη διάλυση της αυτοκρατορίας, η οποία διασπάστηκε σε τρεις ξεχωριστές περιοχές. Η αυτοκρατορία επανενώθηκε από τον Αυρηλιανό (κυβ. 270-275 μ.Χ.), οι πολιτικές του οποίου αναπτύχθηκαν περαιτέρω και βελτιώθηκαν από τον Διοκλητιανό, ο οποίος καθιέρωσε την Τετραρχία (κυριαρχία των τεσσάρων) για τη διατήρηση της τάξης σε ολόκληρη την αυτοκρατορία.

Η αυτοκρατορικη κριση χαρακτηριζοταν απο συνεχη εμφυλιο πολεμο, καθως διαφοροι στρατιωτικοι ηγετες μαχονταν για τον ελεγχο της αυτοκρατοριας.

Ακόμα κι έτσι, η αυτοκρατορία εξακολουθούσε να είναι τόσο μεγάλη που ο Διοκλητιανός τη χώρισε στη μέση περίπου το 285 μ.Χ. για να διευκολύνει την αποτελεσματικότερη διοίκηση, αναδεικνύοντας έναν από τους αξιωματικούς του, τον Μαξιμιανό (286-305 μ.Χ.), στη θέση του συναυτοκράτορα. Με τον τρόπο αυτό, δημιούργησε τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (γνωστή και ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία). Καθώς μια από τις κύριες αιτίες της αυτοκρατορικής κρίσης ήταν η έλλειψη σαφήνειας στη διαδοχή, ο Διοκλητιανός θέσπισε ότι οι διάδοχοι πρέπει να επιλέγονται και να εγκρίνονται από την αρχή της βασιλείας ενός ατόμου. Δύο από αυτούς τους διαδόχους ήταν οι στρατηγοί Μαξέντιος και Κωνσταντίνος. Ο Διοκλητιανός αποσύρθηκε οικειοθελώς από την εξουσία το 305 μ.Χ., και η τετραρχία διαλύθηκε καθώς αντίπαλες περιοχές της αυτοκρατορίας ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για την κυριαρχία. Μετά τον θάνατο του Διοκλητιανού το 311 μ.Χ., ο Μαξέντιος και ο Κωνσταντίνος βύθισαν την αυτοκρατορία και πάλι σε εμφύλιο πόλεμο.

Κωνσταντίνος & Χριστιανισμός

Το 312 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος νίκησε τον Μαξέντιο στη μάχη της Γέφυρας του Μίλβιου και έγινε ο μοναδικός αυτοκράτορας τόσο της Δυτικής όσο και της Ανατολικής Αυτοκρατορίας (κυβέρνησε από το 306-337 μ.Χ., αλλά κατείχε την ανώτατη εξουσία το 324-307 μ.Χ.). Πιστεύοντας ότι ο Ιησούς Χριστός ήταν υπεύθυνος για τη νίκη του, ο Κωνσταντίνος δρομολόγησε μια σειρά νόμων, όπως το Διάταγμα του Μιλάνου (313 μ.Χ.), το οποίο επέβαλε τη θρησκευτική ανεκτικότητα σε ολόκληρη την αυτοκρατορία και, συγκεκριμένα, την ανεκτικότητα στην πίστη που έγινε γνωστή ως Χριστιανισμός.

The Colossus of Constantine
Ο Κολοσσός του Κωνσταντίνου
Dana Murray (CC BY-NC-SA)

Με τον ίδιο τρόπο που παλαιότεροι Ρωμαίοι αυτοκράτορες είχαν διεκδικήσει μια ιδιαίτερη σχέση με μια θεότητα για να αυξήσουν την εξουσία και το κύρος τους (ο Καρακάλλας με τον Σεράπη, για παράδειγμα, ή ο Διοκλητιανός με τον Δία), ο Κωνσταντίνος επέλεξε τη μορφή του Ιησού Χριστού. Στην Πρώτη Σύνοδο της Νίκαιας (325 μ.Χ.), προήδρευσε της συγκέντρωσης για να κωδικοποιήσει την πίστη και να αποφασίσει για σημαντικά ζητήματα, όπως η θεότητα του Ιησού και ποια χειρόγραφα θα συγκεντρωθούν για να σχηματίσουν το βιβλίο που σήμερα είναι γνωστό ως Βίβλος. Σταθεροποίησε την αυτοκρατορία, ανατίμησε το νόμισμα και μεταρρύθμισε τον στρατό, καθώς και ίδρυσε την πόλη που ονόμασε Νέα Ρώμη στη θέση της πρώην πόλης του Βυζαντίου, η οποία έγινε γνωστή ως Κωνσταντινούπολη.

Είναι γνωστός ως Μέγας Κωνσταντίνος λόγω των μεταγενέστερων χριστιανών συγγραφέων που τον είδαν ως έναν πανίσχυρο υπέρμαχο της πίστης τους, αλλά, όπως έχουν σημειώσει πολλοί ιστορικοί, η τιμή αυτή θα μπορούσε εξίσου εύκολα να αποδοθεί στις θρησκευτικές, πολιτιστικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις του, καθώς και στην ικανότητά του στη μάχη και στα μεγάλης κλίμακας οικοδομικά έργα του. Μετά τον θάνατό του, οι γιοι του κληρονόμησαν την αυτοκρατορία και, αρκετά γρήγορα, ξεκίνησαν μια σειρά συγκρούσεων μεταξύ τους, οι οποίες απειλούσαν να ακυρώσουν όλα όσα είχε επιτύχει ο Κωνσταντίνος.

Οι τρεις γιοι του, ο Κωνσταντίνος Β΄, ο Κωνστάντιος Β΄ και ο Κώνστανς, μοίρασαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μεταξύ τους, αλλά σύντομα αναλώθηκαν σε διαμάχες για το ποιος από αυτούς άξιζε περισσότερα. Σε αυτές τις συγκρούσεις, ο Κωνσταντίνος Β' και ο Κωνστάντιος σκοτώθηκαν. Ο Κωνστάντιος Β΄ πέθανε αργότερα, αφού όρισε τον ξάδελφό του Ιουλιανό διάδοχο και κληρονόμο του. Ο αυτοκράτορας Ιουλιανός κυβέρνησε μόνο για δύο χρόνια (361-363 μ.Χ.) και, στο διάστημα αυτό, προσπάθησε να επαναφέρει τη Ρώμη στην προηγούμενη δόξα της μέσω μιας σειράς μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούσαν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της διακυβέρνησης.

Ως νεοπλατωνικός φιλόσοφος, ο Ιουλιανός απέρριψε τον χριστιανισμό και κατηγόρησε την πίστη και την υποστήριξή της από τον Κωνσταντίνο για την παρακμή της αυτοκρατορίας. Ενώ διακήρυττε επισήμως μια πολιτική θρησκευτικής ανεκτικότητας, ο Ιουλιανός απομάκρυνε συστηματικά τους Χριστιανούς από κυβερνητικές θέσεις με επιρροή, απαγόρευσε τη διδασκαλία και τη διάδοση της θρησκείας και απέκλεισε τους Χριστιανούς από τη στρατιωτική θητεία. Ο θάνατός του, ενώ βρισκόταν σε εκστρατεία κατά των Περσών, έβαλε τέλος στη δυναστεία που είχε ξεκινήσει ο Κωνσταντίνος. Ήταν ο τελευταίος ειδωλολάτρης αυτοκράτορας της Ρώμης και έμεινε γνωστός ως "Ιουλιανός ο Αποστάτης" για την αντίθεσή του στον Χριστιανισμό.

Byzantine Empire c. 460 CE
Βυζαντινή Αυτοκρατορία περ. 460 μ.Χ.
Tataryn77 (CC BY-SA)

Μετά τη σύντομη βασιλεία του Ιοβιανού, ο οποίος επανέφερε τον χριστιανισμό ως κυρίαρχη πίστη της αυτοκρατορίας και ανακάλεσε τα διάφορα διατάγματα του Ιουλιανού, η ευθύνη του αυτοκράτορα έπεσε στον Θεοδόσιο Α'. Ο Θεοδόσιος Α΄ (κυβ. 379-395 μ.Χ.) οδήγησε τις θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις του Κωνσταντίνου και του Ιοβιανού στο φυσικό τους τέλος, απαγόρευσε την παγανιστική λατρεία σε όλη την αυτοκρατορία, έκλεισε τα σχολεία και τα πανεπιστήμια και μετέτρεψε τους παγανιστικούς ναούς σε χριστιανικές εκκλησίες, αφού ανακήρυξε τον χριστιανισμό κρατική θρησκεία της Ρώμης το 380 μ.Χ..

Η ενοτητα κοινωνικων υποχρεωσεων & θρησκευτικων πεποιθησεων που παρειχε ο παγανισμος διακοπηκε με την καθιερωση του χριστιανισμου.

Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που η περίφημη Ακαδημία του Πλάτωνα έκλεισε με διάταγμα του Θεοδοσίου. Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις του ήταν αντιδημοφιλείς τόσο στη ρωμαϊκή αριστοκρατία όσο και στον απλό λαό, ο οποίος διατηρούσε τις παραδοσιακές αξίες της παγανιστικής πρακτικής. Η ενότητα των κοινωνικών καθηκόντων και της θρησκευτικής πίστης που παρείχε ο παγανισμός διακόπηκε με την καθιέρωση μιας θρησκείας που απομάκρυνε τους θεούς από τη γη και την ανθρώπινη κοινωνία και διακήρυττε μόνο έναν Θεό που κυβερνούσε από τους ουρανούς.

Αυτός ο νέος θεός, σε αντίθεση με τους παλαιούς θεούς, δεν είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη Ρώμη - ήταν ο θεός όλων των ανθρώπων - και αυτό απομάκρυνε τη θρησκεία της Ρώμης από το κράτος της Ρώμης. Προηγουμένως, η ρωμαϊκή θρησκευτική πίστη χρηματοδοτούνταν από το κράτος και οι τελετουργίες και οι γιορτές πήγαιναν στην ενίσχυση της θέσης της κυβέρνησης. Ο Θεοδόσιος Α΄ αφιέρωσε τόσο μεγάλη προσπάθεια στην προώθηση του χριστιανισμού που φαίνεται ότι παραμέλησε άλλα καθήκοντα ως αυτοκράτορας και θα ήταν ο τελευταίος που θα κυβερνούσε τόσο την Ανατολική όσο και τη Δυτική Αυτοκρατορία.

The Fall of the Western Roman Empire, c. 480 CE
Η Πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, περ. 460 μ.Χ.
Simeon Netchev (CC BY-NC-SA)

Η Πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Από το 376-382 μ.Χ., η Ρώμη έδωσε μια σειρά από μάχες εναντίον των εισβολέων Γότθων, γνωστές σήμερα ως Γοτθικοί Πόλεμοι. Στη μάχη της Αδριανούπολης, στις 9 Αυγούστου 378 μ.Χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Βαλέντιος (κυβ. 364-378 μ.Χ.) ηττήθηκε και οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν το γεγονός αυτό ως κομβικό για την παρακμή της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Διάφορες θεωρίες έχουν προταθεί ως προς την αιτία της πτώσης της αυτοκρατορίας, αλλά, ακόμη και σήμερα, δεν υπάρχει καθολική συμφωνία σχετικά με το ποιοι ήταν οι συγκεκριμένοι παράγοντες. Ο Έντουαρντ Γκίμπον υποστήριξε ως γνωστόν στο έργο του Η ιστορία της παρακμής και της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ότι ο Χριστιανισμός έπαιξε καθοριστικό ρόλο, καθώς η νέα θρησκεία υπονόμευσε τα κοινωνικά ήθη της αυτοκρατορίας που παρείχε ο παγανισμός.

Ωστόσο, η θεωρία ότι ο χριστιανισμός ήταν βασική αιτία στην πτώση της αυτοκρατορίας συζητήθηκε πολύ πριν από τον Γκίμπον, καθώς ο θεολόγος Ορόσιος (περ. 5ος αιώνας μ.Χ.) υποστήριξε την αθωότητα του χριστιανισμού στην παρακμή της Ρώμης ήδη από το 418 μ.Χ.. Ο Ορόσιος υποστήριζε ότι ήταν κυρίως ο ίδιος ο παγανισμός και οι παγανιστικές πρακτικές που προκάλεσαν την πτώση της Ρώμης. Άλλοι παράγοντες που συνέβαλαν στην πτώση της Ρώμης είναι οι εξής:

  • Η πολιτική αστάθεια λόγω του μεγέθους της αυτοκρατορίας
  • Το ιδιοτελές συμφέρον των δύο μισών της αυτοκρατορίας
  • Η εισβολή βαρβαρικών φυλών
  • Διαφθορά της κυβέρνησης
  • Μισθοφορικοί στρατοί
  • Υπερβολική εξάρτηση από την εργασία των δούλων
  • Μαζική ανεργία και πληθωρισμός

Η ανεξέλεγκτη έκταση της αυτοκρατορίας, ακόμη και διαιρεμένη στα δύο, καθιστούσε δύσκολη τη διαχείρισή της. Η Ανατολική Αυτοκρατορία ευημερούσε, ενώ η Δυτική αγωνιζόταν και καμία από τις δύο δεν σκεφτόταν ιδιαίτερα να βοηθήσει την άλλη. Η Ανατολική και η Δυτική Ρώμη έβλεπαν η μία την άλλη περισσότερο ως ανταγωνιστές παρά ως συμπαίκτες και δούλευαν κυρίως για το δικό τους συμφέρον. Η αυξανόμενη δύναμη των γερμανικών φυλών και οι συνεχείς επιδρομές τους στη Ρώμη θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί πιο αποτελεσματικά αν δεν υπήρχε η διαφθορά της κυβέρνησης, ιδίως μεταξύ των επαρχιακών διοικητών, και η δίκαιη μεταχείριση των Γότθων από τους Ρωμαίους συνολικά.

Ο ρωμαϊκός στρατός, επανδρωμένος σε μεγάλο βαθμό με βαρβάρους μισθοφόρους που δεν είχαν κανέναν εθνοτικό δεσμό με τη Ρώμη, δεν μπορούσε πλέον να διαφυλάξει τα σύνορα τόσο αποτελεσματικά όσο κάποτε, ούτε η κυβέρνηση μπορούσε να εισπράττει με την ίδια ευκολία τους φόρους στις επαρχίες. Περαιτέρω, η υποτίμηση του νομίσματος, που είχε αρχίσει υπό τη δυναστεία των Σεβήρων, ενθάρρυνε σταθερά τον πληθωρισμό, ενώ η εκτεταμένη εργασία των δούλων στέρησε από τους πολίτες της κατώτερης τάξης τις θέσεις εργασίας και αύξησε τα επίπεδα ανεργίας. Η άφιξη των Βησιγότθων στην αυτοκρατορία τον 3ο αιώνα μ.Χ., οι οποίοι διέφευγαν από τους εισβολείς Ούννους, και οι επακόλουθες εξεγέρσεις τους έχουν επίσης αναφερθεί ως παράγοντες που συνέβαλαν στην παρακμή.

Invasions of the Roman Empire
Εισβολές κατά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
MapMaster (CC BY-SA)

Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έληξε επίσημα στις 4 Σεπτεμβρίου 476 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Ρωμύλος Αυγουστίνος καθαιρέθηκε από τον Γερμανό βασιλιά Οδοάκρο (αν και ορισμένοι ιστορικοί χρονολογούν το τέλος το 480 μ.Χ. με τον θάνατο του Ιούλιου Νήπου). Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία συνέχισε ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία μέχρι το 1453 μ.Χ., και αν και από νωρίς ήταν γνωστή ως απλά "Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία", δεν έμοιαζε καθόλου με αυτή την οντότητα. Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία θα επανεφευρεθεί αργότερα ως Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (962-1806 μ.Χ.), αλλά και αυτό το κατασκεύασμα απείχε πολύ από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της αρχαιότητας και ήταν μια "αυτοκρατορία" μόνο κατ' όνομα.

Κληρονομιά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Οι εφευρέσεις και οι καινοτομίες που δημιούργησε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία άλλαξαν βαθιά τη ζωή των αρχαίων ανθρώπων και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται σε πολιτισμούς σε όλο τον κόσμο σήμερα. Οι εξελίξεις στην κατασκευή δρόμων και κτιρίων, η εσωτερική υδραυλική εγκατάσταση, τα υδραγωγεία, ακόμη και το τσιμέντο που στεγνώνει γρήγορα, είτε εφευρέθηκαν είτε βελτιώθηκαν από τους Ρωμαίους.

Το ημερολόγιο που χρησιμοποιείται στη Δύση προέρχεται από αυτό που δημιούργησε ο Ιούλιος Καίσαρας, ενώ τα ονόματα των ημερών της εβδομάδας (στις ρομαντικές γλώσσες) και των μηνών του έτους προέρχονται επίσης από τη Ρώμη. Ακόμη και η πρακτική της επιστροφής κάποιας αγοράς όταν κανείς διαπιστώνει ότι δεν την θέλει προέρχεται από τη Ρώμη, οι νόμοι της οποίας καθιστούσαν νόμιμο για τον καταναλωτή να επιστρέφει στον πωλητή κάποιο ελαττωματικό ή ανεπιθύμητο εμπόρευμα.

Τα συγκροτήματα διαμερισμάτων (γνωστά ως insula), οι δημόσιες τουαλέτες, οι κλειδαριές και τα κλειδιά, οι εφημερίδες, ακόμη και οι κάλτσες, όλα αναπτύχθηκαν από τους Ρωμαίους, όπως και τα παπούτσια, το ταχυδρομικό σύστημα (κατά το πρότυπο των Περσών), τα καλλυντικά, ο μεγεθυντικός φακός και η έννοια της σάτιρας στη λογοτεχνία. Κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας, σημαντικές εξελίξεις σημειώθηκαν επίσης στους τομείς της ιατρικής, του δικαίου, της θρησκείας, της κυβέρνησης και του πολέμου.

Οι Ρωμαίοι ήταν επιδέξιοι στο να δανείζονται και να βελτιώνουν τις εφευρέσεις ή τις έννοιες που έβρισκαν στον ντόπιο πληθυσμό των περιοχών που κατακτούσαν. Επομένως, είναι δύσκολο να πούμε τι είναι μια "πρωτότυπη" ρωμαϊκή εφεύρεση και τι είναι μια καινοτομία σε μια προϋπάρχουσα έννοια, τεχνική ή εργαλείο. Ωστόσο, μπορεί να ειπωθεί με ασφάλεια ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία άφησε μια διαρκή κληρονομιά που εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ζουν οι άνθρωποι μέχρι σήμερα.

Ερωτήσεις & απαντήσεις

Ποιες είναι οι ημερομηνίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας;

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ξεκίνησε το 27 π.Χ. και στην Δύση τελείωσε το 476 μ.Χ.· στην Ανατολή τελείωσε το 1453 μ.Χ..

Ποιος ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης;

Ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο Αύγουστος Καίσαρας (κυβ. 27 π.Χ.- 14μ.Χ.).

Ποιοι ήταν οι Πέντε Καλοί Αυτοκράτορες της Ρώμης;

Οι πέντε καλοί αυτοκράτορες της Ρώμης ήταν οι : Νέρβας, Τραϊανός, Αδριανός, Αντωνίνος Πίος και Μάρκος Αυρήλιος, οι οποίοι βασίλευσαν μεταξύ 96-180 μ.Χ.

Γιατί έπεσε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία;

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στη Δύση παρακμάζει και πέφτει το 476 μ.Χ. για πολλούς λόγους, όπως: πολιτική αστάθεια, θρησκευτική/πολιτιστική αστάθεια, διαφθορά της κυβέρνησης, υπερβολική εξάρτηση από την εργασία των δούλων, μισθοφορικούς στρατούς, ανεργία και πληθωρισμό, και εισβολές βαρβαρικών φυλών. Στην Ανατολή, η αυτοκρατορία έπεσε στους Οθωμανούς Τούρκους το 1453 μ.Χ..

σχετικά με το μεταφραστή

Athanasios Fountoukis
Ένας ιστορικός, ο οποίος απέκτησε πτυχίου στην Ιστορία και Εθνολογία στην Ελλάδα και μεταπτυχιακό στην Αρχαία Ιστορία στην Ολλανδία. Βρίσκει ενδιαφέρουσα την ιστορία των ναυτιλιακών και νομαδικών κουλτουρών.

σχετικά με το συγγραφέα

Joshua J. Mark
Ανεξάρτητος συγγραφέας και πρώην καθηγητής Φιλοσοφίας μερικής απασχόλησης στο Marist College της Ν. Υόρκης. Ο Joshua J. Mark έχει ζήσει στην Ελλάδα και τη Γερμανία και έχει ταξιδέψει εκτενώς στην Αίγυπτο. Έχει διδάξει ιστορία, έκθεση, λογοτεχνία, και φιλοσοφία σε πανεπιστημιακό επίπεδο.

Αναφέρετε αυτή την εργασία

Στυλ APA

Mark, J. J. (2018, March 22). Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία [Roman Empire]. (A. Fountoukis, Μεταφραστής). World History Encyclopedia. Ανακτήθηκε από https://www.worldhistory.org/trans/el/1-100/

Στυλ Σικάγο

Mark, Joshua J.. "Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία." Μεταφράστηκε από Athanasios Fountoukis. World History Encyclopedia. Τελευταία τροποποίηση March 22, 2018. https://www.worldhistory.org/trans/el/1-100/.

Στυλ MLA

Mark, Joshua J.. "Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία." Μεταφράστηκε από Athanasios Fountoukis. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 22 Mar 2018. Ιστοσελίδα. 16 Apr 2024.