Kraliçe Victoria'nın (h. 1837-1901) ve ailesinin Noel'i kutlama biçimi, kraliyet ailesine yönelik yoğun medya ilgisi ve özellikle popüler resimli dergilerdeki düzenli haberler sayesinde yıllar içinde halka tanıdık hale geldi. Victoria'nın Alman eşi Prens Albert (1819-1861), Noel ağaçlarını Britanya'da popüler hale getirdi ve çocukları da Noel kartı gönderme fikrinin yayılmasına yardımcı oldu. Victoria ve Albert birbirlerine hediye vermeyi çok severlerdi; bu hediyeler genellikle o yıl birlikte yaptıklarını hatırlatan nesneler ya da çocuklarının portrelerini içeren parçalar olurdu. Kraliyet ailesi ayrıca, eski yıl yerini yeni yıla bırakırken; yoksullara Noel ağaçları, hediyeler, yiyecekler ile battaniye ve kömür gibi faydalı eşyalar dağıtarak hayır işleri yapma fikrinin teşvik edilmesine de yardımcı oldu.
Noel Neşesi
Kraliçe Victoria gerçekten Noel döneminin bir hayranıydı ve bir keresinde şöyle demişti: "Bu mutlu, en kutsal Festival yine geri dönüyor ve beraberinde pek çok neşeli duygu getiriyor" (Cooling, 6). Kraliçe, 1843 Noel Arifesi'nde günlüğüne şu satırları yazmıştı:
Bu mutlu gün bir kez daha geri geldi ve sanki onu en son dün kutlamışız gibi geliyor. Zaman çok hızlı akıp gidiyor. Bu dönemde doğumunu büyük bir sevinç ve şükranla andığımız O’nun mübarek Oğlu aracılığıyla, Göksel Babamızın, çocuklarımızla birlikte daha nice mutlu Noel ariflerini kutlamamıza izin vereceğinden eminim.
(Cooling, 10)
Kraliçe, eşi ve dokuz çocuklarının Noel'de neler yaptığı halk tarafından büyük bir ilgiyle takip ediliyordu ve pek çok eğilim, kraliyet ailesi tarafından benimsenmesi sayesinde kalıcı bir ulusal gelenek haline geldi. Victoria'nın Albert ile geçirdiği tüm Noeller Windsor Kalesi'nde kutlandı. Ancak 1861'deki ölümünün ardından, yıl sonu kutlamaları için tercih edilen diğer konutlar arasında Wight adasındaki Osborne House ve deniz kıyısındaki Brighton yer aldı. Victoria, Albert'ın vefatından sonra bile her bir çocuğu için Noel ağacı süslemek gibi kökleşmiş aile geleneklerinin çoğunu sürdürdü ancak Victoria'nın Noellerinin altın çağı 1840 ile 1860 yılları arasıydı.
Kraliyet Noel Kartları
İlk Noel kartları, 1843 yılında, her birine ayrı ayrı mektup yazmak yerine tüm arkadaşlarına ve ailesine gönderebileceği önceden basılmış resimli kartlar hazırlatan Sir Henry Cole sayesinde ortaya çıktı. Kartlardaki görsel, Cole ailesini etrafları resmedilmiş hayır işleriyle çevrili halde kadeh kaldırırken gösteriyordu. Kutlama mesajı ise artık aşina olduğumuz "Size Mutlu Bir Noel ve Mutlu Bir Yeni Yıl Dileriz" şeklindeydi. Cole bu kartlardan 1.000 adet bastırdı ve bazıları satışa sunuldu ancak fikir o dönem tutmadı. İhtiyaç duyulan şey bir kraliyet onayıydı. Bu onay kraliçeden değil, hem Noel'de hem de Yeni Yıl'da birbirlerine ve ebeveynlerine el yapımı tebrik kartları gönderen çocuklarından geldi. Victoria daha sonra bu fikri benimsedi ve kart gönderen ilk ünlü isim oldu. Victoria'nın kartları, bugünün kraliyet ailesinde olduğu gibi, genellikle kendisinin ve ailesinin bir resmini gösteriyordu.
1844'ten itibaren, artık daha neşeli Noel imgeleri içeren basılı kartlar büyük bir başarıyla satılmaya başlandı. Matbaacılar kârlı bir iş üzerinde olduklarını biliyorlardı ve tütüncülerden manifaturacılara kadar her yerde satın alınabilen kartlarının tasarımlarında giderek daha iddialı hale geldiler. Kartpostallar için getirilen yeni yarım penilik posta ücreti sayesinde, her sınıftan insan sevdiklerine Noel kartı gönderebildi. Kullanılan tasarım ve malzemelerin her geçen gün daha görkemli bir hal almasıyla Victoria dönemi Noel kartları kısa sürede büyük bir popülerlik kazandı, kartlar basılı şiirler ve daha uzun kutlama mesajları içermeye başladı.
Albert'ın Noel Ağaçları
Noel ağacı kuran ilk Britanya kraliyet mensubu, Büyük Britanya Kralı III. George'un (hüküm süresi 1760-1820) eşi ve Victoria'nın büyükannesi olan Kraliçe Charlotte (1744-1818) idi; ancak bu ağaç bir göknar değil, porsuk ağacıydı. Britanya halkı arasında bu Cermen geleneğini popülerleştiren kişi ise Coburg'daki kendi çocukluk Noellerinin parıltılı anılarını yeniden canlandırmaya hevesli olan Prens Albert’tır. Ailenin Noel kutlamalarının merkezinde yer alması için gösterişli bir göknar ağacı seçilirdi. 1840'ların başından itibaren her yıl Albert, Coburg'da bir dizi Alman Springelbaum ağacı kestirir ve Britanya'ya getirtirdi.
Albert'ın ağaçları masaların üzerine yerleştirilir; mumlar, hediye paketi yapılmış küçük oyuncaklar, şekerlemeler, uğur getiren tılsımlar ve meyve şekerlemeleriyle süslenirdi. Kraliçenin annesi Kent Düşesi de dahil olmak üzere her aile üyesinin kendi ağacı vardı. Albert'ın bu fikri iki çocuğu arasında (diğer yedi çocuk henüz dünyaya gelmemişti) büyük ilgi gördü; Prens Albert, çocukların "Alman Noel ağacı ve onun ışık saçan mumları karşısında mutlu bir hayranlıkla dolduklarını" not düşmüştü (Cooling, 21). Her masa her türden hediyeyle dolup taşardı. Buna ek olarak, aynı konutta genellikle birkaç Noel ağacı daha kurulurdu ve kıdemli ev personeli için de bir tane bulunurdu. 1860 Noeli için Albert, Windsor Kalesi'ndeki bazı avizeleri söktürmüş ve yerlerine Noel ağaçlarını ters bir şekilde astırmıştı.
Süslenmiş ağaç fikri, 1848'de kraliyet ailesinin özel kutlamalarını ve muazzam görünümlü Noel ağaçlarını gün yüzüne çıkaran Illustrated London News dergisinin bir sayısıyla başlayarak popüler renkli resimli dergiler aracılığıyla yayıldı. Derginin o sayısında, Albert'ın Windsor'daki ağaçlarından birinin renkli bir gravürü yer alıyordu ve şu açıklama yapılmıştı:
Bu kutlama amacıyla kullanılan ağaç, yaklaşık sekiz fit [2,4 m] yüksekliğinde ve altı kat dallı genç bir göknardır. Her kat veya dal üzerinde bir düzine balmumu mum dizilmiştir. Dallardan aşağı doğru; en çeşitli ve pahalı türden, her renkte ve güzellikte zarif tepsiler, sepetler, bonbonniere’ler (şeker kutuları) ve diğer şekerleme kapları sarkar. Ayrıca dallara çeşitli renklerdeki kurdelelerle süslü kekler, yaldızlı zencefilli çörekler ve içi şekerleme dolu yumurtalar asılmıştır. Ağacın tepesinde, iki elinde birer çelenk tutan, kanatları açık küçük bir melek figürü durur. Bu ağaçlar, kuruldukları Noel Arifesi'nden nihayet kaldırıldıkları On İkinci Gece'ye kadar Kale'yi ziyaret eden herkes için büyük bir ilgi odağıdır.
(Cooling,24)
Kraliyet çifti, her yıl okullar ve kışlalar gibi çeşitli kurumlara ücretsiz Noel ağaçları bağışlayarak bu yeni modanın yayılmasında daha doğrudan bir rol de oynamıştı. Çok geçmeden diğer kamusal alanlarda da Noel ağaçları kurulmaya başlandı; bunlardan en dikkat çekeni 1854'ten itibaren Londra'daki Crystal Palace'tı. Halk, kendi evleri için Covent Garden pazarı gibi yerlerden ağaç satın alabiliyordu. Bu sayede Noel ağaçları, pek çok orta çağ Noel evinde popüler olan geleneksel ökse otu halkalarının yerini kademeli olarak aldı.
Noel Arifesi ve Hediyeler
Noel Arifesi'nde, Alman geleneğine uygun olarak, ağaca asılan hediyeler kraliyet ailesi tarafından açılırdı ancak hediye sayısı o kadar çok olabilirdi ki hepsinin değerini anlamak için biraz zamana ihtiyaç duyulurdu. Victoria, 1859 Noel Günü'nde günlüğüne şunları yazmıştı: "Kahvaltıdan hemen sonra hediye masalarımıza bakmaya ve onları detaylıca incelemeye gittim" (Royal Trust Collection). Hediyeler, aile üyelerinden gelen ince ciltli kitaplardan, diğer Avrupalı hanedan mensuplarından gelen zarif mücevherlere ve dönemin ünlü tiyatro oyuncuları tarafından sunulan portrelere kadar geniş bir yelpazeye yayılıyordu. 1845 Noel Arifesi'ne ait bir günlük kaydı, Victoria'nın aldığı bazı hediyeleri şöyle listeler:
Saat 6'da Albert beni, her zamanki gibi kırağılı ağacımın durduğu ve tüm hediyelerimin bir masa üzerine dizildiği Blue Closet'a götürdü. Bunların arasında, İskoç taşları üzerinde duran buzlu gümüşten bir geyiğin bulunduğu, harikulade işlenmiş bir mürekkep hokkası... ve emaye ile değerli taşlarla bezenmiş çok güzel, küçük bir akik kupa vardı. En sevgili Albert, tüm hediyelerini büyük bir incelikle düşünmüştü.
(Royal Trust Collection)
Victoria da Albert için en az onun kadar düşünceliydi. Genç kraliçe, 1840 yılında evli bir çift olarak geçirdikleri ilk Noel'de kocasına güzel bir Malakka bastonu hediye etmişti. Bastonun sapı emayeden yapılmış ve yarı değerli taşlarla süslenmişti. Victoria günlüğünde, Albert'ın bu hediyeden büyük bir memnuniyet duyduğunu kaydeder.
Kraliçe ve eşinin birbirlerine verdikleri hediyeler, genellikle birlikte yaptıkları seyahatleri hatırlatırdı; tıpkı Albert'ın Victoria'ya 1845 Noeli'nde verdiği yukarıda bahsi geçen süslü altın mürekkep hokkası gibi. Bu hediye, çiftin o yıl İskoç Dağlık Bölgesi'ndeki (Highlands) Blair Şatosu'nda geçirdikleri vaktin bir hatırasıydı. Albert'ın hediyelerinde sıkça görüldüğü üzere, bunu kendisi tasarlamış ve içine gezi sırasında topladığı sıradan taşları dahil ettirmişti. Birlikte yapılan seyahatlerin bir başka hatırası da, Albert'ın çiftin İrlanda ziyareti sırasında gizlice satın aldığı ve 1849 Noel Arifesi'nde sunduğu, lal taşlarıyla bezeli Kelt işi gümüş bir broştu.
Bir diğer popüler hediye ise, hem birbirlerinin hem çocuklarının ve hatta bazen kraliyet köpeklerinin portrelerini içeren eşyalardı (Victoria bir keresinde Albert'a en sevdiği tazısı Eos'un bir portresini vermişti). Belki de bu tür hediyelerin en etkileyicisi ve tamamlanması uzun yıllar alanı, Albert'ın Victoria'ya sunduğu, dokuz çocuklarının her birinin emaye portrelerinin bulunduğu altın ve inci bilezikti. Her Noel'de, çocuklardan biri dört yaşına bastığında Albert bileziğe yeni bir halka ekletirdi. Hediyeyi daha da kişisel kılmak için, bileziğin her bir portre panelinin içinde, ön yüzde resmi bulunan çocuğun bir tutam saçı yer alıyordu.
Kraliçe, kıymetli Noel anlarını gelecek nesiller için ölümsüzleştirmeye büyük önem veriyordu. Bu amaçla sık sık Albert'ın kütüphanecisi Dr. Becker gibi bir fotoğrafçıyla, hatta bazen özel olarak bir ressamla anlaşırdı. Örneğin 1850 yılında James Roberts'tan, Windsor Kalesi'ndeki ana Noel ağacını resmeden bir sulu boya tablo yapması istenmişti. Bu fotoğraf ve resimlerin birçoğu ile çocuklarının Noel hediyesi olarak çizip verdiği resimler, Victoria ve Albert tarafından birlikte sürdürdükleri aile yaşamını belgeleyen kronolojik albümlerde toplandı.
Kilise Hizmetleri
I. William'dan (h. 1066-1087) beri Britanya hükümdarları Noel Günü'nde kilise ayinlerine katılırlardı, hatta William, taç giyme töreni için özellikle 25 Aralık gününü seçmişti. Victoria ve ailesi de her Noel sabahı ayine katılırdı. Kraliçe, çocuklarının bu günün önemini anladığından da emin olur ve günlüğünde şöyle not düşerdi: "Vicky ve Bertie ile bu günün ve bu büyük festivalin anlamı üzerine birlikte konuştuk, onlara Kurtarıcımızın doğumuna dair anlatının bir kısmını okudum." (Cooling, 10). Victoria bu geleneği hayatı boyunca sürdürdü; seksenli yaşlarına gelip dışarı çıkamayacak kadar hasta olduğunda bile, kendisi için evde bir ayin düzenlenirdi.
Noel Ziyafeti
Çağlar boyunca Noel, her zaman seçkin yemeklerle donatılmış ziyafetleri içermiştir ve Victoria da bu mevsimi onurlandırmak için görkemli bir sofra kurma konusunda seleflerinden farklı değildi. Yemek odası —ki bu genellikle Windsor'daki Özel Yemek Odası olurdu— birkaç Noel ağacı ve kış bitkilerinden oluşan çelenklerle süslenir, tüm bu manzara, gümüş şamdanlardan oluşan bir ordu tarafından muazzam bir şekilde aydınlatılırdı.
Victoria, Noel Günü menüsünde seleflerinin geleneğini sürdürerek; salamura edilmiş, doldurulmuş, fırınlanmış ve kızartılmış oldukça zahmetli bir uzmanlık ürünü olan yaban domuzu kafasına yer verirdi. Bu yemek Albert'ın favorilerinden biriydi. İlerleyen yıllarda Victoria'nın sofrasının ana yemeği genellikle torunu Kayser II. Wilhelm tarafından tedarik edilirdi. Aslında, Avrupa'nın dört bir yanında akrabalara sahip olmak, Noel için göz kamaştırıcı bir yemek çeşitliliği toplama konusunda belirgin bir avantajdı. Rus Çarı Victoria'ya mersin balığı gönderir, Mecklenburg-Schwerin Büyük Dükü pâté de foie gras (kaz ciğeri ezmesi) hediye eder ve Avusturya-Macaristan İmparatoru ise ünlü bir tatlı beyaz şarap olan Tokaji'den (Tokay) bir kasa ikram ederdi.
Kraliyet Noel Yemeği'nde sunulan diğer yemekler arasında, genellikle kraliyet çiftliklerindeki ödüllü bir hayvandan gelen devasa bir "baron of beef" (omurga ile birleşmiş iki sığır filetosu) yer alırdı. Ağırlığı 180 kg'ı aşan böylesine büyük bir et parçasının iyi pişmesi uzun zaman alırdı; genellikle açık ateşte 15 saat sürerdi. Bir diğer spesiyalite ise 100 kuşun etini içeren woodcock pie (çulluk turtası)'di. Ayrıca fırınlanmış kuğu, körili tavşan, kaplumbağa çorbası ve sazan balığı da ikram edilirdi. Bunların yanı sıra av eti turtası, fırınlanmış sülün ve keklik gibi daha alışıldık et çeşitleri de mevcuttu; hindi ise bu yıldızlarla dolu mutfak kadrosunda o dönemler henüz sadece yardımcı bir oyuncuydu. Victoria günlüğünde, mevcut olan her yemekten en azından bir parça tatmasının beklendiğini ve genellikle yaklaşık 35 çeşit yemek olduğunu not düşmüştü. Neyse ki yaban domuzu kafası ve sığır filetosu gibi bazı yemekler, Noel büfesinde günlerce kalırdı.
Tatlılar da ana yemekler kadar etkileyici bir çeşitliliğe sahipti. Kraliyet şefi, şekerden bir Windsor Kalesi modeli yapabilirdi. Kekler, kıymalı turtalar (o zamanlar hâlâ meyve ve sığır eti karışımıydı), şekerlemeler, hamur işleri, meyve jöleleri, erikli puding (plum pudding), kuru meyveler, meyve şekerlemeleri, kuruyemişler ve çocuklar için şekerden yapılmış küçük oyuncaklar bulunurdu. Benzer derecede gösterişli bir yemek de Yeni Yıl Günü'nde yenirdi. Üçüncü büyük ziyafet ise On İkinci Gece'de (5 Ocak) gerçekleşirdi. Bu şölen, 19. yüzyıla gelindiğinde badem ezmesi ve şekerli krema ile kaplı, büyük ve zengin bir meyveli kek olan "Twelfth Cake"i (On İkinci Gece Keki) içerirdi. Günümüz Noel kekinin öncüsü olan bu kek, orta çağda içine konan fasulyeye atıfta bulunarak gümüş bir ziynet eşyası içerirdi; bu fasulyeyi veya ziyneti bulan şanslı kişiye bir taç verilirdi. 20. yüzyılda gümüş ziynetin yerini gümüş bir madeni para aldı ve bunun yerine Noel pudinginin içine saklanmaya başlandı. Victoria'nın On İkinci Gece Keki, doğal olarak çoğundan daha büyüktü; genellikle yaklaşık 76 cm (30 inç) çapındaydı ve tepesi minyatür Noel ağaçları ve figürlerle süslenirdi.
Kraliyet Oyunları
Noel, her zaman partilerde ve akşam yemeklerinde her türlü oyunun oynandığı bir bayram olmuştur ve Victoria dönemi kraliyet hanesi de diğer mutlu yuvalardan farklı değildi. Victoria 1841'de günlüğüne şunları kaydetmişti: "Çaldık ve söyledik... sonrasında da biraz dans ettik... Eski yıl için ne kadar mutlu bir son" (Cooling, 82). Çoğu zaman Albert'ın bestelediği veya Felix Mendelssohn gibi seçkin dostlar tarafından hediye olarak gönderilen parçaların seslendirildiği müzik performansları sergilenirdi. Körebe, sessiz sinema ve snapdragon (alevli konyak dolu bir kaseden kuru üzüm toplama) gibi geleneksel oyunlar oynanırdı. Victoria ve ailesi Noel haftasında genellikle bir tiyatro oyunu veya pandomime katılırdı; ancak dönemin ünlü oyuncuları da kraliyet konutunda performans sergilemeye gelirlerdi. Victoria'nın çocukları sık sık, gerçek hayattan sahnelerin veya ünlü tarihi olayların kostümler, dekorlar ve aksesuarlarla yeniden canlandırıldığı ancak oyuncuların hiçbirinin hareket etmesine izin verilmediği tableaux vivants (canlı tablolar) adı verilen gösteriler hazırlarlardı. Son olarak tatil sezonu, kış sporları için de bir fırsattı. Albert buz pateni ve buz hokeyini severken, Victoria atlı kızak gezintilerini tercih ederdi.
Yeni Yıl Hediyeleşmesi
Britanya hükümdarları Orta Çağ'dan beri Yeni Yıl Günü'nde hediye vermektedirler. 1 Ocak'ta Victoria, genellikle yoksul ve muhtaçlara yardımlar dağıtırdı. Bu hediyeler genellikle ekmek, et, battaniye ve kömür çuvalları gibi pratik eşyalardı ancak erikli puding gibi daha bayramlık ürünler de olabilirdi. Bu cömertlik faaliyetleri, örneğin Windsor Kalesi'nin Binicilik Okulu'ndaki büyük salonda gerçekleştirilir ve her yıl yaklaşık 1.000 kişiye fayda sağlardı.
6 Ocak'taki Epifani Bayramı'nda (Yortu), İsa'nın doğuşu hikayesinde Müneccim Krallar tarafından bebek İsa'ya verilen üç hediyeyi temsilen; kraliçenin mürsafi, günnük reçinesi ve yeni basılmış 25 altın sterlin dağıttığı tören tekrarlanırdı. Geleneksel altın varak tabakaların yerini daha pratik olan madeni paraların almasına Albert karar vermişti. Bugün bile bu etkinlik, geleneksel olarak kraliyet Noel'inin sonu anlamına gelmektedir.
