Jül Sezar (MÖ 100-44) sıklıkla kusurlu bir deha olarak karşımıza çıkıyor. Bir dahi olarak, kendi nesline hükmetmiştir. Kusurlu olduğu için, bunu yapma şekli yüzünden katledilmiştir. Sezar, Roma'yı, yıllık olarak seçilen hakimlere dayanan asırlardır süregelen Cumhuriyetçi Roma idare biçimini yok ederek değiştirmiştir. Ayrıca Fransa'yı Akdeniz dünyasına bağlayarak Avrupa'nın şeklini de değiştirmiştir. MÖ 1. yüzyılda başarısız olan Roma idaresinin kendi başına böyle bir şey başarabileceği hiç de açık değildir. Galya'nın fethi, Roma anayasasının sınırları dışında hareket eden bir adamın vizyonunu ve tarihin en büyük askeri dehalarından birinin maharetini gerektirmiştir.
Sezar'ın kariyerinin gündeme getirdiği temel sorular, demokratik müesseselerin tabiatıyla bağlantılıdır. Demokratik müesseseler, yurttaşlarının ekseriyetinin çıkarları doğrultusunda tesirli ve tutarlı bir şekilde çalışabilir ve düzenli bir toplumun faydalarını eşitlikçi bir şekilde sunabilir mi? Yoksa bu müesseseler özünde kusurlu mudur ve çıkarcı aktörlerin kendi işleyişlerinin kontrolünü ele geçirmesine imkan tanıyıp, yurttaşlar bekledikleri faydaların sağlanamamasından bıktıklarında başarısızlığa mı mahkûmdur? Demokratik müesseseler tökezlediğinde, bir demokrasinin yurttaşları kaçınılmaz olarak başkalarının başaramadığını başaracağına söz veren güçlü bir adama mı yönelir? Sezar başkaları için bir model midir, yoksa güçlü zekâsı ve teşkilatçı kapasitesiyle yalnız çağdaşlarından değil, aynı zamanda gelecek nesillerin muhtelif haleflerinden de ayrılan eşsiz bir siyasi figür müdür?
Sezar Olmak
Sezar olmak kolay değildi. Sabır ve dinleme mahareti gerektiriyordu. Ondan hoşlanmayanlar bile, Sezar'ın son derece zeki, kültürlü ve argümanlarının gücüyle başkalarını kendi tarafına çekebilen bir adam olduğunu kabul ediyorlardı. Bunlar, pek çok hevesli diktatörün sahip olduğu hususiyetler değillerdir. Sezar'ın kendisi demokrat olmasa da, kendisinden daha az şanslı olanlara ve kendisine hizmet edenlerin refahına içtenlikle önem verirdi. Önce Galya'da verdiği savaşları, ardından MÖ 49'da Rubikon'u geçtiğinde başlattığı iç savaşı anlatırken, sefer esnasındaki düşüncelerinin askerlerinin refahını da içerdiğini ve kendisine en yakın olanlarda hakiki bir sadakat uyandırdığını çok net bir şekilde ortaya koyar. Sezar, Roma Cumhuriyeti'nin demokratik müesseselerinin tesirsiz olduğuna ve Roma'nın elde ettiği imparatorluk için tesirli bir idare sağlayamayacağına kesinlikle ikna olmuş olsa da, vaziyeti nasıl düzelteceğine dair anlayışı şartlara göre değişti. Sezar'ın Cassius'un devi olmasını sağlayan şey, uyabilme kabiliyetiydi.
[book_oup_master_of_rome]
Sezar'ı, kendi eserlerini yakından okuyarak çağdaşı Cicero (MÖ 106-43) hariç, Aziz Augustinus'tan önceki hemen hemen herkesten daha iyi tanıyabiliriz. Bilhassa kendisi ve idare prensipleri hakkında söylediklerinden çok şey öğrenebiliriz. Bir general olarak rolünü, stratejik planlamada siyasetin yerini, bir teşkilatın idaresini ve bir liderin muvaffak olması için gereken muazzam detaylara karşı dikkati nasıl anladığına dair bize anlatacak çok şeyi var. Sezar'ın Galya'da bulunduğu on yıl içinde kurduğu teşkilat, görünüşte hizmet ettiği devletten daha güçlüydü. Bu teşkilatı, o devleti dönüştürmek için kullandı.
İşlemeyen Bir Demokrasi
Sezar, kendini ortalama bir insanın vaziyetini iyileştirmeye adamış bir adam olarak sundu. İyi idareyi, halkın bir bütün olarak çıkarlarına hizmet eden bir idare olarak tanımladı. Ortalama bir insanın aristokratların iktidarına ve şahsi çıkarlarına köle edildiği siyasi sistemlerden nefret etti. Hükümetin gayesinin yurttaşların ekseriyetinin çıkarlarına hizmet etmek olduğu görüşüne göre, hem Roma hem de modern tanımlara göre bir 'popülist' olarak kabul edilebilir, ancak bir popülistin demokrat olması gerekmez, çoğu zaman da demokrat değildir. Sezar ayrıca verimsizliği de küçümsüyordu ve içinde büyüdüğü Roma demokrasisi çöküyordu. Siyasi sahneye, şahsi servetlerinin ve ailelerinin nüfuzunun artırılmasını hükümetin gayesi olarak gören varlıklı aristokratlar hakimdi. Ortalama bir Romalı, sistemden çok az fayda sağlıyordu. Böyle bir kişi, doğru politikacının çıkarlarına bağlı kalırsa, şahsi bir fayda görebilirdi, ancak çok az seçim hürriyeti vardı. Bir erkek (sadece erkekler oy kullanabilirdi), kendisine veya ailesine fayda sağlayabilecek gibi görünen bir programa oy verebilirdi, ancak programın duyurulduğu şekilde yürürlüğe girmesi nadiren olurdu. Roma halkının tavrından, tıkanıklığa ve yolsuzluğa meyilli bir idare sistemine pek de sıcak bakmadıkları neticesine varabiliriz.
Sezar, düzen karşıtı bir duruş benimsediğinde kendini yüksek bir makama ulaşma pozisyonuna getirmişti. Ancak hükümetin sıradan bir insan için ne yapması gerektiği ve iktidarı en iyi nasıl kullanabileceğine dair vizyonu, Roma demokrasisinin müesseseleriyle uyuşmuyordu. İlerlemeye genelde mani olan tıkanıklığı aşmanın bir yolunu bulmalıydı. Onun temayülü münakaşa etmek değil, düzeni kurmaktı. Onun diktatörlük temayülleri, oylama meclislerine devasa bir yasama gündemini zorla kabul ettirmesi ve teklifleri istikametinde hareket etmeyi reddeden Roma Senatosu'nu görmezden gelmesi yüzünden herkesçe açıkça görülüyordu ve o da yaptıklarını gizlemedi. Sonunda bir diktatör olarak Roma halkına verdiği sözleri yerine getirdi. Bunu yaptığı için Roma halkı, Sezar'ın mirasının varisi olacak genç adamı destekledi ve bu destek, yüzyıllarca sürecek bir monarşik idare sisteminin kurulmasına yol açtı.
Sezar, Roma toplumunun ihtiyaçlarını doğru anladığından emindi ve yeni malumat geldiğinde sık sık yön değiştirmeye istekli olsa da, bu verilere dayanarak herhangi bir karar verecek kişinin kendisi olduğundan çok emindi. Senatörlük mazisi yüzünden kendisiyle eşit görülmeleri gerektiğini düşünen insanları rahatsız ettiğinin kesinlikle farkındaydı. Bu insanlar Brutus ve Cassius'u destekledi. Nihayet Sezar, varlıklı ve hoşnutsuzlar tarafından öldürüldü. Onun reformları korundu ve genişletilmişti zira Roma halkı, Sezar'ın bir kere olsun kendilerini önemseyen bir lidere sahip olduğunu ve onun idare anlayışının işlemeyen bir demokrasiden daha iyi olduğunu hissetmişti.
