I. Pyotr (Büyük Pyotr, h. 1672-1725) 1682'den 1721'e kadar Rus Çarı ve 1721-1725 yıllarında Rusya imparatoruydu. Pyotr’un uzun hükümdarlığı boyunca yaptığı çeşitli reformlar, Rusya’daki günlük yaşamın her alanında önemli ve kalıcı değişikliklere yol açtı.
Pyotr'ın reformları, yaşadığı birtakım büyük olaydan etkilenmiştir. Bunlar Beyaz Deniz'de bulunan ve onun denize olan aşkını ve büyük bir donanmaya sahip olma tutkusunu canlandıran 1693-1694 yılları arasındaki Arkhangelsk kasabasına yaptığı seyahati de içerir. İkinci olay, ilk savaş ve bir orduya komuta etme tecrübesini kazandığı Azov Seferleri (1695-1696) idi. Üçüncüsü Pyotr'ın Batı Avrupa'yı gezdiği ve Büyük Elçilik olarak bilinen seyahatiydi. Tebdili kıyafet ile gezmesi ona İngiltere, Hollanda, Avusturya gibi ülkelerin günlük yaşamını gözlemleme imkanını verdi. Bu seyahatler ona Rusya'yı diğer Avrupa ülkeleri kadar güçlü ve kuvvetli hale nasıl getireceğine dair birçok yeni fikir verdi ve Pyotr Rusya'ya ilham almış bir şekilde döndü.
Bu reformasyon dönemi, Rus halkı için zorlayıcıydı zira Rusya'yı sonsuza dek değiştirmeye kararlı ve istekli Pyotr tarafından geleneklerinin ve yaşam tarzlarının alt üst edildiğini düşünüyorlardı.
Ordunun Hizaya Sokulması
Pyotr'ın odaklandığı ilk işlerden biri bütün ordusuna yeni bir nizam vermek oldu. Eğer Avrupa ordularıyla eşit şartlarda olmak istiyorlarsa ordunun modernize edilmesi gerektiğinin bilincindeydi. Yeni alaylar meydana getirdi ve geleneksel kıyafetlerini modern üniformalarla değiştirdi. Pyotr'ın aklında, eskinin yeniyle değiştirilmesi insanları eski fikir ve geleneklerden kurtararak daha modern bir zihniyet edinmeye cesaretlendirebilirdi. Herhangi bir şekilde itaatsizlik veya direnç gösteren herkes ya sürüldü ya da öldürüldü. Pyotr bu kişileri, kendisine sadık olacağını bildiği soyluların oğulları ile değiştirdi.
Kıyafet & Görünüş
Rus halkının geleneksel kıyafetleri modası geçmiş ve özellikle fiziksel güç gerektiren işlerde çalışanlar için giyilmesi rahatsız edici görünen, uzun, ağır cübbelerdi. Pyotr daha Batı Avrupa tarzı kıyafetleri tanıttı. Ayrıca erkekleri, uzun sakallarını ve bıyıklarını tıraş etmeye zorladı. Bu uygulamaya karşı güçlü bir direnişle karşılaşınca 1698'de tıraş olmayı reddedenlere karşı vergi uygulaması getirdi; üst sınıf mensupları yılda 100 ruble ödemesi gerekirken, daha alt sınıflar bir kasabaya girdiklerinde ödemesi gereken daha düşük bir ücrete tabiidiler.
Kıyafet mevzusunda buna benzer bir şey yaptı. Bir adam kasaba uzun cübbesiyle girmeye çalıştığı vakit belirli bir ücret ödemesi veya daha kısa gözükmesi için kıyafetlerinin bir kısmının kesmeleri gerekiyordu. Birçoğu bu uygulamaları yerine getirmek yerine vergi ödemeyi tercih etti. Bu meydan okuma onların eski geleneklerine ne kadar bağlı olduklarını göstermektedir.
Kilise
Pyotr 1700 gibi erken bir tarihte kiliseyi reforme etmeye başlamıştı; lakin kalıcı değişmelerin yapılması için onyıllar sürdü. 1701'de Pyotr Manastır İdaresi'ni kurarak manastırlarda değişiklik yaptı. Bu idare manastırları yönetti, harcamalarını kısıtladı ve eğitim standartlarını geliştirdi. Manastırların sayısını düşürerek 30 keşişten az olanları okul veya kiliseye dönüştürdü.
Patrik Rus Ortodoks Kilisesi'nin başıydı ve büyük güç ve nüfuza sahipti. Pyotr bu nüfuzun iktidarını tehlikeye atabileceğinden endişe ediyordu ve kilisenin daha fazla kontolü altında olmasını istedi. Pyotr, Patrik yerine kiliseyi bir kilise kolejinin yönetmesinin en iyisi olduğuna karar verdi. 1718'de Feofan Prokopoviç adlı bir keşişi St. Petersburg'a getirdi ve onu Baş Kilise Danışmanı yaptı. Ocak 1721'de Manevi Düzenleme kuruldu ve bu da Kutsal Yönetim Sinodunun oluşmasına yol açtı. Kutsal Yönetim Sinodu, Rus Ortodoks Kilisesi'nin İncili yaymk, batıl inançlara karşı mücadele etme, keşişler için eğitim kurumları kurma ve dini okulların müfredatını yeniden şekillendirme gibi her türlü işinden sorumluydu.
Pyotr birçok kişinin kiliseye katılmadığının farkındaydı ve bu yüzden tüm sağlıklı insanların pazar günleri ve bayram günlerinde birden fazla kez ibadet etmelerini emreden bir kararname çıkarttı. Ekmek ve şarap ayinine katılmayan veya ayin sırasında rahatsızlık verenler para cezası ödemek zorunda kalırlardı.
Yabancıları Karşılamak & İmparatorluğu bölmek
1702'de Pyotr tüm dinlerden yabancıları Rusya'ya davet eden bir ferman çıkardı. Moskova'da İskoçyalı profesörler denizcilik ve matematik okulunun yönetmeliğini yaparken başka bir okul antik ve modern dilleri öğretiyordu. Çeviriler ve eğitimsel metinler Moskova'da kaleme alınıyordu ve ilk Rus gazetesi, Kremlin'deki bir halk tiyatrosunun açılışıyla birlikte 1703'te basıldı.
1708'de Pyotr tüm imparatorluğu sekiz ayrı valiliğe böldü:
- St. Petersburg
- Moskova
- Arhangelgorod
- Sibirya
- Azov
- Smolensk
- Kiev
- Kazan
Her valiliğin başına önde gelen kişiler getirildi. Bu valilerin kilit sorumluluklarından biri vatandaşların gelirlerini toplamaktı ancak yüksek vergiler nedeniyle bu hiç de kolay bir iş değildi. Zamanla valiler vatandaşlarını dolandırmaya başladılar ve Pyotr başka bir yönetim organının gerekli olduğuna karar verdi.
Rusya hane halkı vergisisi sistemi kullanılmaktaydı ve bu bir kişinin sahip olduğu ev ve arazi sayısına göre belirlenmekteydi. Bu durum, insanlar vergilendirmemeye çalıştıklarından hanelerde aşırı kalabalıklaşmaya yol açtı. 1710 yılında yeni bir nüfus sayımı yapıldıktan sonra Pyotr nüfusun nasıl azaldığını görünce şaşırdı. Vergi toplamada zorluk çekeceğini biliyordu. Fransa'dan döndükten sonra hane vergisini baş vergisine çevirmeye karar verdi. Bu yeni vergi "ruh" adı verilen bir birimden oluşacaktı. Bebekten yaşlısına her erkek bu vergiyi ödemek zorundaydı. Tabii ki de soylular ve kilise memurlarına istisna geçildi. Bu yeni vergi Rusya'nın gelirlerinin artmasına yardımcı olurken köylülere daha çok bir finansal yük oldu. Lakin 100 yıldan fazla sürdü.
Senato
1711 başlarında, Pyotr'ın yokluğunda ülkeyi yönetecek bir Senato oluşturuldu. Dokuz senatörden oluşmaktaydı ve insanların bu senatörlere boyun eğmesi için sıkı emirler verilmişti. Senato muazzam güçle donatılmıştı; bölgesel hükümetleri yönetmek, adalet sistemini denetlemek, tüm devlet harcamalarının sorumluluğunu üstlenmek bunların arasındaydı. Senato, Rus hükümetinin ana yürütme organı oldu. Senato'nun rızası olmadan hiçbir şey yapılamazdı. Pyotr'ın teğmenleri Pyotr adına Senato'ya emirler gönderebilirdi lakin onların da Senato'ya itaat etmesi bekleniyordu ve bu bazı kafa karışıklarına ve tartışmalara yol açtı.
Pyotry çok geçmeden Senato ve onun bazı mevzulardaki eylemsizliklerinden bıkkınlık duymaya başladı. 1715'te Pyotr, görevi Senato'yu denetlemek olan Ferman Denetimi İdaresi'ni kurdu. Senato için yeni kurallar 1720'de ortaya çıkarıldı. Nihayetinde Denetim İdaresi'nin Senato'yu kontrol edemeyeceği ortaya çıktı. Muhafız birliklerinden subaylar Senato'yu denetlemekle görevlendirildi. Eğer bir senatör bir sorun çıkaracak olursa tutuklanacak ve Peter ve Paul Kalesi'ne hapis olunacaklardı.
Pyotr kısa bir süre sonra, bilhassa yerine getirmesi gereken Senato'nun bu işte geride kaldığını göz önünde bulundurarak, düzeltilemeyeceğini fark etti. Senatonun rolünü yalnızca Rusya'nın yasama faaliyetlerine odaklanacak şekilde değiştirdi. Başsavcı olarak bilinen ve Pyotr'ın Senato'daki kişisel temsilcisi olacak yeni bir pozisyon oluşturdu.
Devletin Kolları
Pyotr Batı Avrupa'da kolejler (kurul/daire) veya bakanlıklar sistemi denilen yeni bir hükümet sistemini öğrendi. 1718'de Pyotr, halihazırda var olan hükümet kurumlarına dokuz kolej daha ekledi ve şunları içeriyordu:
- Savaş
- Ticaret
- Hariciye
- Adalet
- Harcama
- Finansal Kontrol
- Vergi Toplama
- Amirallik
- Madencilik ve Üretim
Bu kolejlerin başkanları Pyotr'ın arkadaşıydı ve Senato'nun bir parçası haline gelirken başkan yardımcıları sıklıkla yabancılardı. Pyotr yabancıları, işlerin doğru gittiğinden emin olmak için yeni bakanlıklarda görevlendirdi. Ne yazık ki bu kolejler Senato ile kıskançlık gibi problemlerle karşılaştı ve çatışmaya girdi. Yerel memurlar bu bakanlıkların ne için olduğunu anlamakta zorlanıyordu.
Pyotr'ın hükümdarlığı devam ederken nihayetinde Rus hükümetinin, kişilere güç vermektense, yasalar ve kurumlarla organize olduğunda daha iyi işlediğini anladı. Senato ve kolejler uzun süre varlığını sürdürdü. Senato'nun adı İmparatorluk Konsesi olarak değiştirildi ve kolejler bakanlıklara dönüştürüldü.
Belediye Reformları & Rütbe Tablosu
1720'de Pyotr, Dilekçeler Genel Amirliği’ni kurma emri verdi. Bu kurumun görevi tüm dilekçeleri incelemek, geçerliliklerini denetlemek ve onları ilgili kuruma iletmekti. 1722'de bu kurum imalatçıların, fabrika işçilerinin ve yabancılarının kötü muameleye ve baskıya uğramamalarından emin olması için görevlendirildi. St. Petersburg'da, Rusya'nın geri kalanına emsal teşkil etmesi adına bir yargı kurulu kurdu. Tüm tacirler, gelirlerine ve statülerine göre loncalar çatısı altında bölündüler. Üst düzey lonca üyeleri bu yargı kuruluna seçilme hakkına sahipti ve böylece Rusya’nın idaresi ve ekonomik kalkınmasında yer alabiliyorlardı.
Rütbeler tablosu 1722'de ortaya çıktı ve toprak sahiplerinin sosyal ve hizmet koşullarını değiştirdi. Ordu, yargı ve sivil gruplar arasında ayrımlar yaptı ve onları 14 farklı seviyede organzie etti. Herkes en alt seviyeden başladı ve daha büyük rütbelere öncelik verilmek üzere, çalışarak yükselti. Terfiler sosyal statüye göre değil, kişinin hizmet süresine ve davranışa göre yapılmaktaydı. Soyluların, kendilerinden daha yüksek rütbe alabilen alt sınıf mensuplardan şikayetçi olmalarına rağmen bu Pyotr'ın tam da istediği şeydi: toprak sahibi sınıfı genişletmek ve onurları herkese erişilebilir kılmak istiyordu.
Rusya'nın soylu unvanları makamlarını korudular lakin bir zamanlar sahip oldukları gücü artık ellerinde bulundurmuyorlardı. Pyotr her daim rütbeden çok kabiliyete vurgu yapıyordu ve alt sınıftan veya yabancıların dahi üst düzey hizmete başvurabileceğine inanıyordu. Rütbeler tablosu Rus İmparatorluğu'nun sosyal yapısındanın ayrılmaz bir parçasıydı.
Eğitim & Kitaplar
Pyotr için eğitim, Rusya'ya hizmetin özüydü. Gönüllü okullar Moskova ve St. Petersburg'da yalnızca birkaç düzine öğrenciyi cezbetmesiyle pek şansları yoktu. Bu yüzden Pyotr, okulu zorunlu kılmaya karar verdi. 1714'de matematik öğretmenlerinin, toprak sahiplerinin çocuklarına finans, rakamlar ve geometri konularında dersler vermesini emretti. Bunları evlenmeden hiçbir çocuğun evlenemeyeceğine karar verdi. Anlaşılabilir şekilde bu muhalefetle karşılaştı ve 1716'da kaldırıldı. Bunun yerine Pyotr, toprak sahiplerinin oğullarının, üç okuldan birine gitmesini zorunlu kıldı: mühendislik, topçuluk veya denizcilik okulu.
1714'de Pyotr orta sınıf çocukları için de eğitimi daha erişilebilir kıldı. Rahiplerin ve katiplerin çocukları da geometri ve rakamları öğrenmeliydi. Ne var ki bu da umduğundan daha az başarılı oldu ve orta sınıf için denizcilik ve garnizon okulları kurdu.
Pyotry hayatı boyunca, Rus Bilimler Akademisi'nin ortaya çıkmasını sağlayacak birçok kitap topladı. Kitapları tıptan tarihe kadar çeşitlilik gösteriyordu ve Ruslar arasında kitapların dolaşımını artırmak için sıkı çalıştı. 1707'de Pyotr'ın yarattığı reforme edilen alfabe bu konuda yardımcı oldu. Kitaplar, kütüphaneler ve müzeler sayesinde Rusların daha eğitimli olmalarına tutkuyla bağlıydı. Hakimiyeti süresinde Pyotr, Bilimler Akademisi Müzesi, Bilimler Akademisi ve ölümünden bir yıl sonra açılan Rus Akademisi'ni kurdu.
Hastaneler & Yetimhaneler
Tıbbi tahsilat ve hastanelerin inşası Pyotr için her zaman kritikti ve 1707'de Moskova'da ilk hastanesini inşa ettirdi. Ayrıca St. Petersburg'da büyük bir askeri hastane de inşa ettirdi. Tüm Rusya vatandaşlarının tıbbi imkanlara erişmesine kararlıydı ve 1715'te tüm kasabaların hastane inşa etmesini emretti.
Pyotr, Rusya'da yaygın bir gelenek olan gayri meşru çocukların öldürülmesini kınadı. Pyotr, bir çocuğu öldürmekten suçlu bulunan herkesin bizzat kendisinin idam edilmesini emretti. Kadınların terk edilen bebeklere bakabileceği evler kurdu. Hatta annelerin görülmeden ve taciz edilmeden çocuklarını bırkakabileceği pencereler inşa ettirmek gibi bir öngörüsü de vardı.
Endüstri & Ticaret
Pyotr'ın gelişen bir sanayi oluşturmaktaki ilk denemesi tüfek fabrikaları, deri fabrikaları, tekstil fabrikaları ve top dökümhaneleri kurmaktı. Rusya ve İsveç arasında vuku bulan Büyük Kuzey Savaşı'nın (1700-1721) sona ermesinin ardından Pyotr odağını diğer endüstrilere çevirdi. Uluslarası ticarete bağlı kalmaktan ziyade ipek, çini, kristal ve kadife üretmek için fabrikalar kurdu.
İnsanları endüstri ve ticarete daha da cesaretlendirmek adına Pyotr, kredi sağlayan ve daha sonra kiraya verilen Madencilik ve İmalat Kolejlerini kurdu. Patlama yapan endüstrilerden biri madencilikti. Pyotr 20 demir dökümhanesi miras aldı ve onların gelişmesi için sıkı çalıştı. Urallar'da yüksek kalite cevherler keşfedildi ve Pyotr'ın iktidarının sonlarına doğru Rusya 21 demir ve bakır fabrikasına sahipti ve Avrupa'daki en büyük üreticisiydi.
Ticari ve tarımsal endüstrilerde yabancı fikirler, makineler ve yöntemler kullanılmaktaydı. Fransa'dan şarap yapmak için üzümler, insanlara yün yapmayı öğretmek için diğer ülkelerden çobanlar getirildi ve Hollandalı kadınlar Rus kadınlara nasıl çark kullanılacağını öğrettiler ve Rus köylüleri kısa saplı oraklar yerine uzun saplı tırpanlar kullanmaya başladılar. Yabancılar, Ruslara kağıt fabrikaları, demirhaneler, cam fabrikaları, barut fabrikaları ve tuğla fırınları inşa etmeyi ve çalıştırmayı öğrettiler.
Ticaretin gelişmesi için Pyotr, nehirleri birbirine bağlayacak kanallar inşa edilmesini emretti. Baltık, Hazar, Kara ve Beyaz denizlerin Rus nehilerine bağlanmasını diledi -gerçekleştiğini hiç görmediği ama yine de harekete geçirdiği bir rüyaydı bu. St. Petersburg'un büyük bir ticaret ve alışveriş merkezi olması görüşüne sahipti. Diğer limanlardan Neva'ya giden ticaret yolunu değiştirdi ve bu büyük bir kargaşaya yol açtı. Fazlasıyla mücadele ve çalkantının ardından St. Petersburg Rusya'daki en büyük liman haline geldi.
Pyotr'ın Reformlarının Mirası
Büyük Pyotr, şüphesiz ki Rus hayatının her alanına getirdiği önemli değişikliklerin yanında reddedilmeyecek bir şey de onun bu değişiklikleri yaparken oldukça acımasız davranmış olmasıydı. Birçok emsalde halkının aslında ne istediğini aldırış etmedi ve çoğu zaman bildikleri her şeyi kökünden söküp attı ve hayatlarını altüst etti. Pyotr'un tek odağı Rusya'yı diğer Avrupalı güçler ile eşdeğer hale getirmekti. Bu tutku Büyük Elçilik seyahatiyle Batı Avrupa'yı seyahat etmesiyle daha da güçlü hale geldi ve orada diğer Avrupa ülkelerinin nasıl işlediğine birinci elden tanıklık etmiş oldu.
Pyotr'ın reformları yüzyıllar boyunca tartışıldı ve müzakere edildi. Reformları genelde acımasız olarak görülmekteydi fakat Rusya'yı eski kalıbından çıkarmak ve modern çağa taşımak adına oldukça ihtiyaç duyulmaktaydı. Ne yazık ki "genel iyi" arayaşında Pyotr bazen halkının ihtiyaçlarını ve isteklerini unutmuş görünmektedir.
