Domitian, MS 81'den 96'ya kadar Roma İmparatoru olarak görev yapmış; görece barış ve istikrarla geçen imparatorluğu, zamanla hem korku hem de paranoyaya sürüklenmiştir. En yakın olduğu kişiler tarafından gerçekleşen ölümü, kısa ömürlü Flaviuslar hanedanının sonunu getirdi ve sonrasında gelen imparatorlar ise en azından sonraki yüz yıl boyunca eski Roma'nın ihtişamını ve gücünü yeniden filizlendirecek olanlardı.
Erken Yaşam
Titus Flavius Domitianus, yani Domitian, Roma’nın altıncı bölgesi olan Pomegranate Street’te 24 Ekim MS 51’de doğdu, gelecekteki imparator Vespasianus'un (MS 69-79) en küçük oğluydu ve annesini, Flavia Domitilla Major, daha çocuk yaşta kaybetti. Çok daha büyük olan ağabeyi Titus'un aksine, o saray eğitimine katılmadı, ancak birçok kişi onu zeki olarak görüyordu. Tarihçi Suetonius’a göre, onun “bir hayli bozulmuş gençliği” yoksulluk içinde geçti.MS 69 yılının Aralık ayında, Vespasian tahtı İmparator Vitellius’tan almak için doğu eyaletlerinde savaşırken, Domitian Roma’da amcası Flavius Sabinus ile birlikteydi. Vitellius’un askerleri Roma’yı kuşattıklarında ve Domitian’ın saklandığı tapınağı ateşe verdiklerinde, Domitian bir arkadaşıyla birlikte Tiber Nehri’ni aşarak güvenli bir yere kaçmayı başardı.
Flavian askerleri şehire girdiklerinde, Domitian geçici de olsa Flavian ailesinin temsilcisi olarak Roma’ya geri döndü; hatta Roma halkı tarafından “sezar” olarak bile selamlandı; ancak yönetimle ilgili çoğu karar başkalarına bırakıldı.Vespasian MS 70 yılının Ekim ayında şehre geri döndü ve anında yeni imparator olarak selamlandı.Sonrasında, unvanlar ve onurlar verilmiş olmasına ragmen, Domitian hiçbir zaman gerçek bir sorumluluk üstlenmeye çalışmadı ve ne babası ne de daha sonra kardeşi ona pek yetki vermedi; bu da gelecekteki bir imparator için yetersiz bir hazırlıktı.
Popüler İmparator
Tahta çıkışı MS 81 yılının 14 Eylül’ünde gerçekleşti; Titus, kardeşiyle birlikte Roma dışına seyahat ederken doğal nedenlerden öldü. Sonrasında, Domitian’ın kardeşini, muhtemelen zehirle, öldürmüş olabileceğini söyleyen söylentiler yayıldı. Yeni imparatorun bir dönemde kardeşini devirmeyi ve tahtı kendi için ele geçirmeyi planladığına dair dedikodular da hızla yayıldı. Titus’un ölümünde eli olsun olmasın, Domitian kardeşinin ölümünü beklemiyordu. Hızla Roma’ya ve Pretoryen kampına dönerek imparator ilan edildi. Ancak, Titus’un ölümündeki son dakikalar gizemle doluydu. Titus’un son sözleri olan “Sadece bir hata yaptım.”ın anlamı konusuna bazı anlaşmazlıklar vardır. Suetonius “Gökyüzüne baktığını ve vicdanında tek bir günah olduğu için hayatının haksız yere elinden alındığından yakındığını” yazdı. Şunları da ekledi “…bu esrarengiz söz, Domitian’ın eşi Domitia ile olan ensest ilişkisine atıf olarak yorumlanmıştır; kendisi ise bu iddiayı ciddi bir şekilde reddetmiştir.” Suetonius bunun böyle olduğuna inanmıyordu çünkü bir ilişkisi olsaydı, bununla övünürdü. Bazıları, yeni imparatoru pek sevmeyenler, bu sözleri daha olumsuz bir şekilde yorumladı — Titus’un, fırsatı varken Domitian’ı öldürmesi gerektiğini kastettiği düşünüldü.
İmparatorluğunun erken dönemlerinde, Domitian yetenekli bir yönetici olduğunu kanıtladı ve halkın refahını görmezden gelmedi. Flavianlar iktidara gelmeden önce, Roma’nın büyük bir kısmı yeniden inşa edilmesi gerekiyordu; çünkü çoğunlukla yangın, yıpranma ve önceki imparatorların bunlarla ilgili bir şey yapmamasındandı. Yıpranmış olan birçok kamu binasını, MS 80’de yanan Capitol de dahil, restore etti, Koruyucu Jupiter için yeni bir tapınak, yeni bir stadyum ve müzisyenler ile şairler için bir konser alanı inşa etti. Kendisi için, eski imparatorluk sarayını beğenmediğinden dolayı, Palatine Tepesi’nde resmi amaçlar için yeni bir Flavian Sarayı inşa etti ve güneyde, çok sayıda ziyafet ve davetlileri ağırladığı Domus Augustana’yı inşa etti. Kendi ahlaki değerleri eksikliğine rağmen, erkeklerin hadım edilmesini yasakladı, eşcinsellik yapan senatörleri uyardı ve Vestal Bakireleri, ensest de dahil olmak üzere çeşitli yanlış davranışlarından dolayı kınadı — bir tanesi canlı canlı gömüldü (sevgilisi de idam edildi). Etrafındakiler tarafından, en azından imparatorluğunun erken dönemlerinde, cömert, kendine hâkim, tüm arkadaşlarını düşünen ve yargılama yaparken adaletli olarak görülürdü.
Domition aynı zamanda oyunları severdi, özellikle, savaş arabası yarışlarını; hatta iki yeni takım -Altın ve Mor- ekledi. Aslında, her tür kamu eğlencesini severdi, özellikle kadınlar ve cücelerin dahil olduklarını. Aynı zamanda meşale ışığında vahşi hayvan avlamaları ve gladyatör dövüşlerdi vardı, ek olarak, ölümüne oynanan piyade ve süvari yarışmaları vardı. Kolezyum’un mahzeni (babası tarafından inşa edildi) su altında kaldı ve deniz savaşları için kullanıldı. Hatta her beş senede bir düzenlenecek olan bir müzik, binicilik ve jimnastik festivali kurdu. Ancak hem Domitian hem de halk bu etkinliklerle eğlenirken, bunların maliyeti en sonunda onun ve imparatorluğunun mali durumuna ağır bir darbe vuracaktı.
Vespianus ve Titus’un aksine askeri biri olmamasına rağmen, kendisini öyle görüyordu ve sahadaki generallere sürekli tavsiye ve öneri mesajları gönderiyordu. Hiçbir kişisel deneyim olmaksızın, güvenilirlik kazanmak ümidiyle, MS 83 yılında Chatti’lerle savaşmak üzere Almanya’ya bir sefer başlattı. Sonrasında, “başarısı” nedeniyle kendine Germanicus unvanını verdi.MS 85 yılında Daklar, Tuna’yı geçerek kuzey sınırını geçtiler ve bir Roma komutanını öldürdüler. Dört yıl sonra, Roma ordusu Tapae’de tekrardan üstün bir savaş kazanmıştı; ancak, Domitian, isteksizce Kral Decebalus ile ateşkes yapmak zorunda kaldı.MS 92 yılında Sarmatlar,Tuna’yı geçerek Roma sınırına saldırdı, bu savaş imparatorun ölümünden sonrasına kadar sürdü.Askeri başarılarının sonuçlarına rağmen, orduya Augustus'tan bu yana ilk kez zam yapan imparator olduğunda askerlerin saygısını kazandı.
Paranoyak İmparator
Suetonius, Onikiler Sezar'ında Domitianus'un başlangıçta kötü olmadığını ileri sürdü; ancak, hırs ve suikast korkusu onu zalim yaptı. Tarihci Cassius Dio, Roma Tarihi’nde imparatorun hem cesur hem de hızlı sinirlenen biri olduğunu söyledi. Güvenilmez ve gizemli biriydi, kimseye bir his beslemezdi (kadınlar hariç). Son derece kibirli birisiydi ve kelliği konusunda sürekli özgüven sorunları yaşıyordu. Hükümdarlığı ilerledikçe ve yönetim baskıları arttıkça, paranoyası onu ele geçirdi. Savurganlıklarının bedelini ödemek için, babasının yürürlüğe koyduğu Yahudi vergilerini sıkılaştırdı ve senatörlerin ile zengin Romalıların servetlerine el koydu. Paranoyası, eşi Domitia Logina’ya kadar uzanmıştı. Onu zina yapmakla suçladı (bazı anlatılara bunu hak ediyordu) ve dönemin yaygın yöntemi olan, ölüm cezasına çarptırmayı planladı. Domitia, senatör olan Aelius Lamia ile evliydi ama Domitian ile evlenebilmesi için Lamia boşanmaya ikna edildi. Domitian, başkaları tarafından karısına dönmeye ikna edilene kadar bir süre eşini bırakarak ikinci evliliğinden Titus'un kızı olan yeğeni Julia ile yaşadı.
İmparator kendini mutlak hükümdar olarak görüyor ve "dominus et deus" yani efendi ya da tanrı olarak anılmaktan gurur duyuyordu. Hatta iki ayın adını kendi adıyla değiştirdi- Germanicus (Eylül) ve Domitianus (Ekim). Senato’nun neredeyse tüm gücü elinden alındı ve paranoyası, en önemsiz suçları yapmış olan senatörleri ve imparatorluk subaylarını idam edilmesine yol açtı. Kıskançlıktan dolayı, Britanya valisi olan Sullustius Lucullus'u, yeni bir mızrak türüne kendi adını verdiği için idam ettirdi ve Britanya’da çok fazla popülerlik kazandığı için birçok zafer kazanan General Agricola’yı geri çağırdı.
Tacitus, Britanya ve Almanya Üzerine olan kitabında Domitian ve Agricola arasındaki zayıf ilişkiyi anlatmıştır. General’in Britanya’daki zaferleri imparatoru zor bir durumda bıraktı; çünkü bir yandan Roma zaferinden duyduğu gurur (ve kamuoyu önünde görünüşleri koruma zorunluluğu), diğer yandan kendi komutanlık başarısızlığından kaynaklanan kıskançlık arasında sıkışıp kaldı. “Agricola… Domitian’ın gülümsemesiyle karşılandı; bu gülümseme genelde gizli bir huzursuzluğun göstergesiydi. Almanya’ya üzerindeki sahte zaferini karşılayan alay konusu olmanın acı şekilde farkındaydı…”. Roma’ya dönmesinin ardından, generale Suriye valiliği teklif edildi ama reddetti. Elli-beş yaşındaki erken ölümü, yine, Domitian’ı zor bir durumda bıraktı. “Domitian, gerçek bir üzüntünün iyi bir gösterisini sergiledi; nefret etme zorunluluğundan kurtulmuştu ve memnuniyetini her zaman korkudan daha ikna edici bir şekilde gizleyebiliyordu."
Paranoyası onu, muhbirlere başvurmak gibi aşırı önlemler almaya itti. Olası komplolar veya isyancılar hakkında bilgi edinmek için sorguculara mahkumların ellerini kesmelerini (ya da genital organlarını yakmalarını) emretti. Her gün yürüyüş yaptığı galeriyi, arkasındaki her şeyi yansıtması için son derece parlak ay taşıyla kapladı. Bir diğer yeğeninin kocası Flavius Clemens'i, Roma Yahudilerinin durumuna sempatiyle yaklaştığı için ateizm suçlamasıyla idam ettirdi. Ancak, imparator adına komplolar gerçekten vardı. MS 87 yılının Eylül ayında, birkaç senatör komployla ilişkilendirildi ve idam edildi; 89 yılında ise Yukarı Germania valisi Lucius Antonius Saturninus'un isyanı bastırıldı.
Ölümü
Ancak hayatına yönelik son komplo başarılı oldu; hatta Domitia'nın bizzat onayladığı da ileri sürülen bir komplo (canından korkuyordu). Suetonius ve diğerlerine göre, bir grup komplocu (isimlerinin bir "listede" olduğunu duymuşlardı) imparatoru hamamda mı yoksa akşam yemeğinde mi öldüreceklerini tartışıyordu. Domitian'ın imparatorluk kadrosunun bir üyesi olan Stephanus (zimmet suçlamasıyla karşı karşıyaydı ve canından korkuyordu) komploculara yaklaşarak hizmetlerini teklif etti. Birkaç gün boyunca kol yaralanması numarası yaparak koruyucu bir sargı taktı; ancak bu sargının altında bir hançer gizliydi. Domitian'ın uşağı Parthenius'a yaklaşarak olası komploculara ait bir listesi olduğunu söyledi ve imparatora yaklaştığında hançeri çıkararak şüphelenmeyen Domitian'ı kasığından bıçakladı. İki adam boğuştu; Domitian yastığının altında tuttuğu bıçağa uzanmaya çalıştı ancak Parthenius bıçağı önceden oradan almıştı. Ardından diğer komplotcular odaya koşarak imparatoru kılıçtan geçirdi. Yalnızca kırk dört yaşındaydı. Külleri eski süt ninesi Phyllus tarafından alınarak Flavius Tapınağı'na defnedildi.
Ölüm haberini duyan Roma Senatosu sevinçle coştu. Suetonius şöyle yazdı: "Senatörler ise son derece memnundu ve Domitian'ı acı ve hakaret dolu bağrışmalarla kınamak için Meclis'e koştular. Ardından merdiven arayarak onun tasvirlerini ve üzerinde kabartması olan adak kalkanlarını yıktırıp parçalattılar…." Hemen akabinde Marcus Cocceius Nerva yeni imparator ilan edildi; daha iyisi bulunana kadar geçici bir çözümdü bu. Sonraki aylarda şehir, eski imparatorun heykellerini ve törensel kemerlerini devirip parçalayarak ölümünü kutladı; ancak Praetorian Muhafızları suikastı hafife almadı ve sonunda komplotcuların büyük çoğunluğu kendi ölümleriyle yüzleşmek zorunda kaldı.
