Dreamtime ya da The Dreaming (Düşzamanı ya da Düşleme), Yerli Avustralya halklarının mitolojisini ve ruhani geleneklerini tanımlamak için kullanılan İngilizce bir terimdir. Dünya'nın nasıl yaratıldığını açıklayan kapsamlı bir felsefi anlayış, dünya görüşü, kozmoloji ve yaşam pratiğini ifade eder. Her ne kadar Dreamtime sıklıkla rüyalarla ilişkilendirilse de, kavramın anlamı bundan çok daha fazlasını kapsar.
The Dreaming (Düşleme), yaşamın anlamından varoluşun diğer tüm katmanlarına uzanan geniş bir bilinç alanıdır. Yerli Avustralya halkları, sıradan rüyalar ile Dreamtime ile ilişkilendirilen daha ruhani nitelikteki rüyalar arasında ayrım yaparlar.
Dreamtime mitleri binlerce yıl boyunca sözlü gelenek aracılığıyla aktarılmış; şarkı, hikaye anlatıcılığı, dans ve diğer sanat dalları yoluyla kuşaktan kuşağa taşınmıştır. Bu mitler her bireye bilgelik ve yaşam amacı kazandırmıştır. The Dreaming geçmişte gerçekleşmiş bir olay değildir; aksine, dünyayı beslemeyi sürdüren paralel bir zaman düzleminde daima varlığını korur. Dreamtime’da zaman ve mekan tanımsızdır. Yerli Avustralya halkları, yaşamlarının Dreamtime'ın ruhani varlıkları tarafından önceden belirlenmiş olduğuna ve görevlerinin bu belirlenmiş düzene uygun yaşamak olduğuna inanırlar.
Avustralya Aborjinleri & Toprak
Avustralyalı Aborjinler, yaklaşık 65.000 yıl önce Asya’dan Avustralya’ya ilk kez gelen çeşitli yerli topluluklardan oluşur. Bu topluluklar Avustralya anakarası ve çevresindeki birçok adaya yerleşmişlerdir. Her bir grup, kendine özgü dil, gelenek ve kültürel yapıya sahip olup farklı tanrılar ve yaratılış anlatıları geliştirmiştir. Günümüz Avustralya’sındaki coğrafi alanlar, belirli Yerli Avustralya halklarıyla ilişkilidir, örneğin, Sidney, Eora ulusunun geleneksel topraklarıdır; Melbourne ise Wurundjeri halkının.
Yerli Avustralya kültürlerinde bilgi serbestçe erişilebilir değildir; yaş, cinsiyet ve klan üyeliğine bağlıdır. Bazı diller yalnızca kadınlar tarafından konuşulurken, bazı diller yalnızca erkekler tarafından konuşulur. Dini törenler, toprak hakları ve sosyal ilişkiler dâhil olmak üzere her şey için katı kurallar vardır.
Yerli Avustralya halkları kendilerini toprağın sahibi değil, onun koruyucuları olarak görürler. Toprak, Dreamtime’ın ayrılmaz bir parçasıdır ve Avustralya topraklarının her yönü, atalarının varlıklarına ve büyüsüne dair izler taşır. Gri bulutlar, göllerin ve nehirlerin zümrüt yeşili suları, toprak ve kayaların kızıllığı doğadaki elementlerin özelliklerini yansıtır. Akarsuların akışı, yeraltında hareket eden bedeniyle bu su yollarını yaratan Gökkuşağı Yılanı’nı ("Rainbow Serpent") çağrıştırır. Kaya yığınları, gökten kutsal yasasıyla birlikte inen Tüm-Baba ruhu Baiame’yi simgelerken, yakılan ateşler Güneş Ana’nın elleriyle yaktığı ilk ateşi çağrıştırır; bir toprak kayması ise şiddetli bir savaşın hikayesini anlatabilir.
Yerli Avustralya halkları için tüm toprak kutsal olsa da, bazı bölgeler diğerlerine kıyasla daha özel veya daha güçlü kabul edilir. Bunlar arasında Uluru (Ayers Rock), Kata Tjuta (Olgas) ve Kununurra’nın suları yer alır. Bu yerler, Dreamtime hikayeleriyle bağlantılı oldukları için atalara ait ruhların enerjisinin daha yoğun olduğu alanlar olarak görülür.
Toprağın bu gücü, Yeni Güney Galler’deki Nimbin Kayalıkları hakkında bir zamanlar anlatılan hikayelerde de görülebilir. Rivayete göre Nimbin Kayalıkları çevresinde yaşayan kadınların yüksek bir oranı düşük yapmıştır. Bunun üzerine bir Aborjin yaşlısına başvurmuşlar; yaşlı kişi ise Nimbin Kayalıkları’nın geleneksel olarak erkeklere ait bir alan olduğunu ve kadınların burayı ziyaret etmemesi gerektiğini söylemiştir. Kadınlar kayalıklara yakın bölgeden uzaklaşmış ve sonrasında sağlıklı gebelikler yaşamışlardır.
Uzay
Yerli Avustralya halkları, uzayın da Dreamtime sırasında oluştuğuna inanır. Güneş tutulması, Güneş’in (Güneş Ana'nın) eşine kavuşması olarak betimlenir. Samanyolu galaksisi, yılan ruhunun bir ağacı aşağı çekmesi ve gece karanlığına parıldayan ateşböceklerini salmasıyla oluşmuştur. Güney Haçı takımyıldızı, bir keselinin ağaca tırmanıp sıkışması ve göksel bir işaret hâline gelmesiyle ortaya çıkarken; Yay takımyıldızı, öfkeli ruhların göğe doğru kaldırdığı mızraklara benzer. Yerli Avustralya halkları, gece göğünü ve takımyıldızlarını fiziksel konumlarını ve kabile sınırlarını belirlemede bir rehber olarak kullanırlar.
Hayvanlar
Hayvanlarla ilgili anlatılar, Dreamtime hikayelerinin büyük bir bölümünü oluşturur. En bilinen hayvan hikayesi ise yaratıcı bir tanrı olarak görülen Gökkuşağı Yılanı’na aittir. Dreamtime’da hayvanlar hem yaratık hem de insan olarak kabul edilir. Kürk ve kuyruk gibi hayvansal özelliklere sahip olmakla birlikte, konuşmak ya da avlanmak için mızrak kullanmak gibi insana özgü davranışlar da sergilerler. Bazı anlatılar, hayvanların neden belirli insan özelliklerine sahip olduğunu açıklarken, bazıları ise bugün bildiğimiz hayvanların insan formlarından nasıl evrildiğini anlatır.
En bilinen Dreamtime hayvan hikayelerinden bazıları şunlardır:
- Gökkuşağı Yılanı
- Pelikan Boora
- Kanguru Kuyruğunu Nasıl Aldı
- Yağmur Kuşu
- Koala Kuyruğunu Nasıl Kaybetti
- Alaycı Kuş Weedah
- Kaplumbağa Kabuğunu Nasıl Aldı
- Ornitorenk Nasıl Ortaya Çıktı
- Açgözlü Kurbağa Tiddalick
- Kuşlar Renklerini Nasıl Aldı
- Kertenkele Kadınlar
- Dev Kurbağa
- Beyaz Dingo
- Kuğular Nasıl Siyah Oldu
- Bunyip’e Dikkat!
Songlines
Dreaming Tracks (Düş Yolları) olarak da bilinen Songlines'lar Avustralya genelinde bulunan enerji hatlarıdır ve bir “bilgi sistemi” olarak kabul edilir. Bu fikir, 1980’lerde Avustralya’da zaman geçirerek Yerli Avustralya halklarının inanç ve geleneklerini daha yakından öğrenen İngiliz seyahat yazarı Bruce Chatwin (1940–1989) tarafından popüler hale getirilmiştir. Songline’lar, Dreamtime varlıklarının yeryüzü ve gökyüzü boyunca izlediği güzergahları ifade eder ve bilgi yolları olarak betimlenebilir. Bu varlıklar karşılaştıkları her şeye isim vermiş ve izler bırakmışlardır. Bu atasal varlıklardan bazıları gökyüzüne geri dönmüş, bazıları ise taşa dönüşerek bugün hala görülebilir hale gelmiştir.
Songline’lar, hayvanlarla (çoğunlukla yerli türlerle), doğal elementlerle (su gibi) ve doğal afetler gibi olaylarla ilişkilidir. Bir kişi kahramanın şarkısını doğru sırayla söyler ve yüce varlıkların izinden giderse, uzun mesafeleri kaybolmadan kat edebilir. Bu şarkılar coğrafi manzarayı betimler ve hatta kişinin vahşi doğada nerede yiyecek bulabileceğini bile gösterebilir. Bu nedenle songline’lar yalnızca yön bulma araçları değil, aynı zamanda hayatta kalma rehberleridir. Yerli halklar bu haritaları şarkılar ve hikayeler aracılığıyla öğrenir. Ancak yaş ve cinsiyet gibi farklı faktörler, bir kişinin Dreaming yolunun tamamına mı yoksa yalnızca belirli kısımlarına mı erişebileceğini belirler.
Songline’lar geniş Avustralya kıtasını kapsar; bazıları diğerlerinden daha uzundur ve belirli yönlerde akar. Bir songline üzerinde yanlış yönde yürümek saygısızlık ya da kutsala saygısızlık olarak görülebilir. Bazı songline’lar birden fazla ulusun topraklarından geçtiği için farklı dillerde söylenebilir. Şarkının ritmi yolcuların doğru yolda kalmasına yardımcı olur.
Ülke
Bir Yerli Avustralya ulusunun yaşadığı yer o ulusun Dreamtime hikayelerini etkiler. Örneğin deniz veya okyanus kıyısında yaşayan Yerli Avustralya topluluklarının hikayelerinde yunus, kaplumbağa ve tuzlu su timsahı gibi canlılar yer alırken; çöl veya çalılık alanlarda yaşayan halkların hikayelerinde dingo, kanguru ve emu gibi hayvanlar öne çıkar. Dugong, Kuzey Avustralya’daki Torres Boğazı Adalıları için kutsal kabul edilir; bu nedenle hikayelerinde dugong’un adadan adaya yolculukları anlatılır.
Geniş Avustralya coğrafyası ve çok sayıdaki Yerli Avustralya ulusu, Düşzamanı'nın zengin ve çeşitlilik gösteren hikayelerine katkıda bulunur.
Toprakla iletişim kurmak
Yerli Avustralya halkları, toprağın canlı kalabilmesi için ona şarkı söylenmesi (Yorro Yorro) gerektiğine inanırlar ve ayrıca toprağın dikkatle dinlenmesi (Dadirri) ve gözlemlenmesi de gerekir. Toprağa şarkı söylemek (Yorro Yorro), uyumu koruduğu için yaban hayatının sürdürülmesinde ve doğanın yenilenmesinde önemli bir rol oynar. Söylenen şarkılar, kahramanlıkları ve atasal varlıkların yolculuklarını anlatır. Bazıları kısa olsa da bazıları o kadar uzundur ki söylenmeleri günler sürebilir. Yaşlılar bazen bir şarkının yeni bir bölümünü rüyalarında görebilir ve bu bölüm daha sonra songline’a eklenir. Bu şarkıların kutsal danslarla birlikte icra edilmesi, toprak üzerinde güçlü ve olumlu bir etki yaratır.
Toprağı dinlemek (Dadirri) aynı zamanda toprakla bağ kurmanın bir başka yoludur. Yerli halklar, toprağın bizimle konuştuğuna inanırlar. Farklı Yerli Avustralya uluslarının toprağı dinlemeye yönelik kendilerine özgü yöntemleri vardır; bunlar arasında meditasyon ve derin nefes alma uygulamaları vardır. Yerli Avustralya halklarına, dünyaya üçüncü gözleriyle bakmaları ve ruhlar aleminden gelen işaretleri fark etmeleri öğretilir. Örneğin tamamen sağlıklı görünen bir ağacın aniden devrilmesi, ruhani bir işaret olarak yorumlanabilir.
Dreamtime'ın Önemli Figürleri
Diğer tüm dünya mitolojileri ve dinlerinde olduğu gibi, bazı önemli figürler (Yüce Ruhlar) diğerlerinden daha iyi bilinir ve daha fazla saygı görür. Yüce Ruhların, ilahların ve sahip oldukları güçlerin ulustan ulusa ve kabileden kabileye değişebileceğini belirtmek gerekir.
- Baiame (Byamee): Dünyayı ve insanlığı yaratan yaratıcı ruhtur. Şefkatin ve nezaketin vücut bulmuş hali olarak görülür. Sevgisinin bir göstergesi olarak eşlerinden biri olan Birrahgnooloo’yu gökyüzünde kendi yanında yaşamaya yükseltmiş ve onu “Her Şeyin Annesi” olarak adlandırmıştır.
- Yhi (Yarai): Baiame’nin dünyasına ışık ve sıcaklık sağlayan güneş tanrıçasıdır. Yhi, Baiame’nin kadın karşılığıdır
- Punjel: Baiame’ye bağlı olan bir diğer baba ruh
- Bahloo: Ay tanrısı
- Marmoo: Kötülük ruhu
- Bunjil: Victoria’nın merkezindeki Kulin halkı için kutsal olan bir yaratıcı tanrı
- Binbeal: Gökkuşağıyla ilişkilendirilen ve Bunjil’in oğlu olan bir ruh
- Gökkuşağı Yılanı: Kuşkusuz Dreamtime’ın en tanınmış atasal ruhlarından biridir. Gökkuşağı Yılanı suyun, sellerin ve yağmurun ruhudur. Birçok Aborjin kabilesi, Gökkuşağı Yılanı olmadan yeryüzünün kuruyacağına ve yaşamın sona ereceğine inanır.
Günümüzde Dreamtime
Günümüz Yerli Avustralya halklarının inanç sistemi geleneksel inançlarından, Avrupalılar tarafından getirilen dinlerden, Avustralya’nın karanlık sömürge geçmişinden ve güncel koşullardan etkilenmektedir. Ancak topraklarıyla ve kültürel miraslarıyla güçlü bağlarını sürdürmeye devam etmektedirler.
Danslar, hikayeler, geleneksel nokta resimleri (Papunya Tula) ve songline’lar, toprak ve Dreamtime hakkında bilgelik ve paha biçilmez dersler aktarmayı sürdürmektedir. Filmler, televizyon programları ve kitaplar gibi modern medya içerikleri de Dreamtime’ın tarihsel ve ruhani önemini Avustralyalılara ve dünyaya tanıtmada ayrıca bir rol oynamaktadır.
Yazarın notu: Yazar, bu metni kaleme aldığı toprakların Geleneksel Sahiplerini saygıyla anmaktadır. Geçmişte yaşamış büyüklerine, bugün yaşayanlara ve gelecekte yetişecek olanlara da saygılarını sunar.
