İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçları (1939-45) sayıca fazla ve çeşitliydi. Nazi Almanyası, faşist İtalya ve militarist Japonya yenilmişti. Birçok işgal altındaki ülke artık bağımsızdı ve özgürlüklerine erişmişti, diğerlerinin ise ya SSCB'nin ya da ABD'nin yönetimi altına girmesi gerekmişti. Eski dünya düzeni baştan aşağı değişmiş, imparatorluklar yıkılmış ve eski koloniler bağımsızlıklarını elde etmişti. Bu zafer 60 milyon hayata ve milyonlarca yaralıya sebep olmuştu. Kalan milyonlar ölümden ve yaralanmadan kaçabilseler de evsiz kalmışlar, göç etmeleri gerekmişti. Tarihte hiçbir savaş bu kadar fazla bölgede, bu kadar fazla insanı bu ölçüde etkilememişti.
II. Dünya Savaşı'nın başlıca sonuçları arasında aşağıda listelenenler gelmekteydi:
- Agresif Mihver diktatörlükleri olan Almanya, İtalya ve Japonya yenildi
- 60 milyon ölüm
- 6 milyon Avrupalı Yahudi'nin ölümüne yol açan Holocaust
- Milyonlarca yaralı, evsiz ve yurdundan edilmiş insan
- Avrupa ikiye bölündü, artıık demokratik Batı Avrupa ve Komünist Doğu Avrupa oluşmuştu
- Almanya iki farklı ülkeye ayrıldı, Berlin çeşitli güçlerin kontrolündeki bölgelere bölündü
- Japonya, ABD kuvvetlerinin kontrolüne geçti
- Britanya, Fransa ve diğer Avrupa birlikleri koloniler üzerindeki güçlerini yitirdiler
- ABD ve SSCB uluslararası politikayı belirleyecek iki güç olarak yükselişe geçti
- ABD ve SSCB birbirlerinin niyetlerinden şüpheliydi, bu güvensizlik Soğuk Savaş'a sebebiyet verecekti
- Japonya'da atom bombasının kullanması halkları gelecek bir nükleer savaş korkusuna sürükledi
- Batı Avrupa devletleri daha sıkı ekonomik ve nihayetinde politik bağların yeni bir savaşı önleyeceğine inanmaya başladılar
- Uluslararası geçerli olacak, savaş suçlarını ve soykırımı kapsayan, aynı zamanda bölgesel çatışmaların barışçıl yollarla çözümlenebileceği yeni kanunların gerekliliği ortaya çıktı
- Birleşmiş Milletler'in kuruluşuyla beraber ticarette, sağlıkta ve eğitimde işbirliği gerekliliği ortaya çıktı
- Kadın hakları ve onlara sunulan fırsatlarda, yeme içme alışkanlıklarında yeni toplumsal değişiklikler gerçekleşti
- Jet motoru, radar ve günlük kullanım için bilgisayarlar gibi teknolojik inovasyonlar gerçekleşti
Ölüm ve Yıkım
İmparatorluk Savaş Müzesi verilerine göre, İkinci Dünya Savaşı 60 milyon ölüme sebebiyet vermiştir. Buna kıyasla Birinci Dünya Savaşı'nda (1914-18) hayatını kaybedenlerin sayısı 11 milyondur. Tam tutarın kesinlikle bilinmesi ise katliamın çapının savaşa dahil olan 56 ülkeyi de kapsamasındandır. Holocaust'ta ise Auschwitz gibi kamplarda, çalışma kamplarında, Einsatzgruppen örgütlerinin saldırılarında 6 milyon Yahudi ölmüştür. Nazi Almanyası topraklarında hedef alınan diğer azınlıklar içinde Romanlar, Yehova'nın Şahitleri ve Komünistler mevcuttur ancak bu liste oldukça uzundur.
60 milyon ölümün yarısı vatandaşlardan oluşmaktadır. Birçok tarafın kontrol göz etmeden gerçekleştirdiği bombalar sonucu evlerinde vefat etmişlerdir. Kadınlara kıyasla erkeklerde ölüm oranı daha yüksektir, bu sebepten bazı popülasyonlarda cinsiyet eşitsizliği ortaya çıkmıştır ve kısa süreli doğum oranı düşüklüğü gözlemlenmiştir.
Yaralıların sayısını ise tahmin etmek çok daha zordur. Aynı zamanda savaşta yer almış veya şahit olmuş, bombalamaları, gerçekleşen katliamları görmüş olanlarda ilgili tecrübelerden kaynaklı ciddi mental sorunlar baş göstermiştir. Birçok asker için topluma geri dönüş oldukça zor, neredeyse imkansız olmuştur.
Savaş süresince milyonlarca vatandaş ön cephelerde gerçekleşen çatışmalardan kaçmıştır, diğerleriyse hükümetleri tarafından zorla uzaklaştırılmışlardı. Özellikle Yahudi toplulukları fırsat varken yargılanmaktan kaçarak başlıca ABD, Arjantin ve Güney Afrika bölgelerine göç etmişlerdir. Kısaca, "1939-45 savaşının sonuçları arasında yer değiştirmelerinden kaynaklı olarak birçok bölgede etnik kökenler ve kimlikler çeşitlenmiştir, birçok etnik çatışma da o zamandan itibaren süregelmektedir" (Dear, 227). Bu hareketler aynı zamanda istatistiksel hesaplamaları da zorlaştırmaktadır.
Birçok şehir ve kasabada binalarda ve altyapılarda ciddi fiziksel hasar gözlemlenmiştir. Bombalanmış binalar 1950ler boyunca normal bir görüntü olarak kabul edilmiştir. Şehirlerarası ulaşım ve iletişim altyapılarının baştan inşaa edilmesi gerekmiştir. Milyonlarca çocuk ebeveynlerini kaybetmiştir. Sağlık sektörü inanılmaz bir yoğunlukla karşılaşmıştır. Sanitasyon sistemlerinde gerçekleşen çöküşlerden kaynaklı olarak bulaşıcı hastalıklar yaygınlaşmıştır. Yiyecek ve giyecek gibi temel ihtiyaçlar kotayla sınırlandırılmış ve bu durum yıllarca birçok ülkede devam etmiştir. Örneğin Britanya'da kıyafetlerin dağıtım kontrolü 1949'a kadar, etinki ise 1954 yılına kadar sürmüştür.
Toplumsal Değişiklikler
Bazı ülkelerde toplumsal değişiklikler ülke içerisinde gerçekleştirmiştir, hatta kadınlara ait özgürlüklerin artması gibi bazıları pozitif yönde olmuştur. Örneğin Britanya'da kadınlar erkekler orduya katıldıktan sonra mühimmat fabrikalarında çalışmaya başlamış, normalde erkeklerin yaptığı işleri üstlenmişlerdir. Her vatandaşın ülkesi için çabalaması gerektiğinden tutumlar ve fırsatlar özellikle kadınlar, işçiler ve göçmenler için kökünden değişmiştir. Diğer yandan Almanlar ve Japonlar gibi etnik gruplar önyargı ve güvensizlikle karşılaşmışlar, yerlerinden edilmişlerdir. İşgalcilerle bağlantılı gruplar da aynı muameleye mağruz kalmışlardır. Bazı ülkelerde artık liderler aldıkları aksiyonlarla yargılanmaya başlamışlardır, mevcut yiyecek stoğuna göre yeni tüketim şekilleri ortaya çıkmıştır, kıyafetler değişerek daha kişiselleştirilmiş ve rahatlığın ön planda olduğu bir tarza bürünmüştür.
Birçok toplum militarist sebeplerle üretilmiş teknolojik inovasyonları günlük hayata entegre etmişlerdir, bunlar arasında yolcu uçakları için jet motorlar, araba parçaları ve lastikleri için sentetik üretim ve hava durumu tahmini için radar kullanımı vardır. Tıbbi olarak da yeni gelişmeler arasında yeni ameliyat prosedürleri, bakterilerle mücadelede ilerlemeler ve kan naklinin yaygınlaşması vardır.
Avrupa'nın Yeniden Şekillenmesi: Soğuk Savaş
Müttefik devletlerindeki Batı demokrasileri ve totaliteryen SSCB arasında kültür farklılıkları mevcuttu, önyargılardan kaynaklı güvensizlik vardı ve hatta iki taraf birbirleri hakkında mitler üretmekteydi; bu da zamanla açıkça düşmanlık oluşmasına sebebiyet verdi. Ortaya çıkan ilk sorun Polonya'nın kaderi üzerineydi. Bu ülke Britanya ve Fransa'nın güvencesi altındaydı, Almanya işgal edildiğinde Almanya'ya savaş ilan etmişlerdi. Ancak Sovyet lideri Joseph Stalin (1878-1953) Polonya'ya zaten kuvvetlerini konuşlandırmıştı, benzeri bir durum da ABD tarafından önce İtalya'da, sonra Japonya'da gerçekleştirilmişti. Bu anlayışa göre bölge işgalini gerçekleştiren devlet diğer devletlere hak tanımadan bölge üzerinde kontrol sahibi olabilirdi. Stalin, Polonya'yı Avrupa ordularının Rusya'ya geçidi olarak gördüğünden vermek istemiyordu. Buradaki trajik ironi, Batı'nın korumaya yemin ettiği Polonya'nın savaşın sonunda bağımsız olamayacağıydı. Kaderleri netleştirilmemiş iki diğer ülke ise Yunanistan ve Türkiye'ydi, sorun Doğu bloğunda mı yoksa Batı'da mı yer alacaklarıydı.
Bağımsız ve özgür seçimler Avrupa'nın Batı tarafında teşvik edilirken, doğusu SSCB'nin "kontrol alanı, uydu devleti" (Dear, 204) haline gelmişti. Almanya, Doğu Almanya ve Batı Almanya olarak ikiye bölündü. SSCB Doğu'yu kontrol ediyordu, Batı'da ise demokrasi kurulmuştu. Berlin'de aynı şekilde bölgelere bölünmüştü ve nihayetinde Berlin Duvarı, Doğu ve Batı'yı ayırmak için inşaa edildi. Avrupa'nın bu ikiye bölünmüş hali Britanya'nın savaş dönemi lideri Winston Churchill (1965-74) tarafından "Demir Perde" olarak adlandırılacaktı.
1947'deki Marshall Planı ile beraber ABD, Batı Avrupa devletlerinin savaş sonrası ekonomik olarak toparlanmalarında yardımcı oldu. Batı Almanya'nın da ekonomik kalkınmasına pozitif bakılıyordu, Avrupa'nın birliği için de bu önemliyidi. Ancak Almanya'nın yeniden güçlenip komşularını işgal edebileceği tehdidine dair bir inanç mevcuttu. Bu sonucun yaşanmaması için Almanya'nın diğer Batı Avrupa devletleriyle entegre, ekonomik ve gerekirse politik bir birlik içerisinde bulunması çözümüne sıcak bakılıyordu. Bu işbirliği anlayışı Avrupa Topluluğu ve sonrasında üyeliklerin artmasıyla beraber Avrupa Birliği ile son bulacaktı.
Bu arada hem Doğu, hem de Batı'da Avrupa'nın diğer yarısında yaşananlar endişe verici bulunuyordu. ABD, Sovyet imparatorluğunun Batı'ya genişlemesini önlemek için Batı Avrupa'da birçoğu nükleer başlığa sahip askeri üsler kurdu. Bu aksiyon, esasında 1945 yılında Başkan Franklin D. Roosevelt'in (1882-1945) savaşın bitiminden sonraki iki yıl içerisinde bölgede ABD askeri kalmayacağına dair söylevinin zıttıydı. SSCB, aralarında komünizme karşı ABD desteği (Truman Doktrini) ve North Atlantic Treaty Organisation'ın (NATO) 1949'da kurulması gibi -ki bu organizasyonda bir üye devlete gerçekleşen saldırının hepsini savunmaya çağıracağı belirtilmişti- çeşitli durumların ABD ve Batılı müttefiklerinin bir gün SSCB'ye karşı savaş açma ihtimalini oluşturduğunu düşünüyordu. Bu karşılıklı güvensizlik iki süper gücü Soğuk Savaş'a sürükledi, 1949'da ikisi de nükleer kapasiteye sahipti ve başka ülkelerde kontrol için çatışsalar da hiç direkt olarak karşı karşıya gelmediler. Karşılıklı tehditler ve aracılı savaşlar, oldukça gerçekçi bir korkuyu ortaya çıkardı. İki süper gücün arasında gerçekleşebilecek olası bir nükleer savaş hayal edilemez ölçüde yıkıma ve can kaybına sebep olabilirdi.
İmparatorlukların Düşüşü
Müttefikler, mağlup edilmiş bir diğer devletin yeniden restorasyonu için de çaba göstermekteydiler: Japonya. ABD, Japonya'yı (1952 yılına kadar) işgal etti, ticari anlayışa sahip basit bir diktatörlükle yönetti. Almanya gibi Japonya'nın ekonomisi de sağlam adımlarla toparlandı ve savaş öncesi durumunu dahi geçti.
Savaşta Japon ordusu Güneydoğu Asya'daki birçok Avrupa kolonisini işgal etmişti, ancak Britanya, Fransa ve Hollanda gibi bazı ülkelerin çabalarına rağmen eski düzen yeniden kurulmadı. Fransız Hindiçini'nde uzun süreli bir çatışma ortaya çıktı (ki nihayetinde bu 1955-75 yılları arasında Vietnam Savaşı'na kadar süregelecekti).
Çin'de iç savaş devam etti fakat 1949'da başa gelen Çin Komünist Partisi tarafından kazanıldı. Kore 1945'te Kuzey Kore ve Güney Kore olarak ikiye ayrıldı. 38.paralelden gerçekleştirilmiş bu ayrım daha derindeki problemlerin çözülmesine katkı sağlamadı ve Kuzey Kore, Güney'i 1950'de işgal ettiğinde Kore Savaşı başladı. ABD ve SSCB dolaylı olarak karşıya gelmişlerdi çünkü Güney'i ABD, Kuzey'i ise SSCB desteklemekteydi.
Ortadoğu, Afrika ve Güney Asya'da Avrupa koloni yönetimi savaş yüzünden güçten düşmüştü, böylece dekolonizasyon başladı, ki zaten Britanya Hindistan'ı gibi bölgelerde bu durum gözlemlenmekteydi sadece hızlandı. Örneğin Hindistan, 1947'de bağımsızlığını kazandı. 1970'lerin ortalarında Afrika'daki bütün devletler artık bağımsızdı. Ortadoğu'da 1948 yılında Yahudi devleti İsrail'in kurulması ve bölgede yeni petrol kaynaklarının keşfedilmesi bölgeyi savaştan öncekinden daha da karışık olaylara sürükledi, günümüzde dahi bu durum devam etmektedir.
Uluslararası Hukuk ve Toplum
Savaşı başlattıkları görülen kişiler ve savaş sürecinde suç işleyenler için çeşitli mahkemeler de kurulmuştu. Nuremberg Mahkemeleri ve Uzakdoğu Savaş Suçları Mahkemesi bu amacı sadece gerçekleştirmekle kalmadılar, aynı zamanda iki farklı sonuca da sebebiyet verdiler: savaşın dehşeti gün yüzüne çıkarıldı ve belgelendi, aynı zamanda yeni bir sistem oluşturularak devlet sınırlarının ötesini de kapsayan kanunlar belirlenmiş oldu. Örneğin savaş sırasında vatandaşlara saldırılması gibi insanlığa karşı işlenen suçlar artık tanımlanabiliyordu ve bu konuda aksiyon almak isteyen bütün devletler için geçerliydiler.
Bu doğrultuda bir de Kasım 1945 yılında merkezi New York olan Birleşmiş Devletler (BM) kuruldu. Öncüsü Milletler Cemiyeti gibi bu organizasyonun da savaşları engelleyebileceği umuluyor, diplomasi teşvik ediliyor ve uluslararası arenada bazı kurallar konuluyordu. BM aynı zamanda vatandaşların hakları, sağlık ve eğitim gibi konularda devletlerarası işbirliğini teşvik ediyordu. Ne yazık ki İkinci Dünya Savaşı'nın bitiminin ardından 80 yıl geçmesine rağmen savaşları ortadan kaldırmak mümkün görünmemektedir. 1945'te milyonlarca insanın zihninde savaşın dehşeti hâlâ tazeyken çok güçlü olan küresel barış ve istikrar umudu, arzu edilirliğini korumuş ama yine de ulaşılamaz hedefler olarak da kalmıştır.
