Zafer takı (kemeri), askeri zaferleri ve yeni bir imparatorun tahta çıkışı gibi diğer önemli olayları anmak için imparatorluğun dört bir yanında inşa edilen bir tür Roma mimari anıtıydı. Günümüze ulaşan en ünlü örnekler arasında, her ikisi de Roma'da bulunan Konstantin Zafer Takı ve Septimius Severus Zafer Takı yer alır.
Zafer takları, tek bir kemerden ya da daha büyük bir merkezi kemere sahip birden fazla kemerden oluşabilir. Genellikle ana yolların üzerine dikilirlerdi ve bir bina olarak pratik bir işlevleri olmadığı için, sıklıkla mimari detaylar, heykeller ve genellikle bronz harflerle yazılmış anma yazıtlarıyla zengin bir biçimde süslenirdi.
Erken Dönem Taklar
Zafer taklarının bilinen en eski örnekleri MÖ 2. yüzyıla dayanmaktadır ve MÖ 196 yılında L. Sertinius tarafından İspanya’daki seferlerini anmak üzere Roma’daki Forum Boarium’da ve Circus Maximus’un yakınlarında dikilmiştir. Bazen taklar, mevcut şehir kapılarının yerine kullanılmıştır; örneğin, MS 2. yüzyılda Timgad (günümüz Cezayir), Antalya (günümüz Türkiye) ve Britanya'daki Verulamium gibi yerlerde bu durum görülür. Ayrıca, şehir dışındaki yaklaşım yolları üzerine de dikilebilirlerdi, örneğin, Aosta, Aquino, Canosa ve Jerash'ta olduğu gibi. Ancona'da bir zafer takı, liman mendireklerinden birinde muhteşem bir yalnızlık içinde durmaktadır. Bununla birlikte, birçok tak, basamaklarla korunan ve bu nedenle trafiğe kapalı olan bağımsız sembolik anıtlardı; örneğin, Lepcis Magna'daki (MS 200 civarı) Septimius Severus'un dört yönlü takı ve Roma'daki Tiberius ve Titus'un takları.
Roma'daki Taklar
Sadece Roma'da 50'den fazla zafer takı vardı, ancak ne yazık ki çoğu günümüze ulaşamadı. Bunların arasında, imparatorun Partlar'a karşı kazandığı zaferini anmak için MÖ 19'da inşa edilen Augustus Takı da vardı. Yine de, bu anıtın üç kemerli olduğunu ve mağlup askerlerin heykellerini barındırdığını biliyoruz. Titus Takı (M.S. 81 civarı) günümüze ulaşmıştır. Bronz dört atlı bir savaş arabası (quadriga) süren ve Zafer tanrıçası tarafından taç giydirilen Titus'u tasvir eden bu tak, MS 70-71 yıllarında Yahudiye'deki zaferlerini ve Kudüs'ün fethini anmak için inşa edilmiştir. Bu iki antik yapı da Forum Romanum'da (Roma Forumu) yer almaktaydı. Günümüze ulaşan bir diğer tak ise MS 203 civarında inşa edilen Septimius Severus Takı'dır. Bu tak da aslında Senato ve Roma Halkı (S.P.Q.R.) tarafından, Partlara karşı kazanılan zaferlerin onuruna oğlu Caracalla'ya adanmıştır ve takı süsleyen kabartma sahneler bu zaferleri tasvir etmektedir.
Günümüze ulaşan en büyük zafer takı örneği, İmparator Konstantin’in MS 312’de Maxentius’a karşı kazandığı zaferi anmak üzere MS 315 civarında Roma’da inşa edilen Konstantin Takı’dır. Türünün tipik bir örneği olan bu tak; biri daha büyük bir merkezi kemerli geçit, her iki yanında ise daha kısa ve dar birer kemer bulunan 20 metre yüksekliğinde devasa dikdörtgen bir duvar bloktan oluşur. Üç kemer de aynı yükseklik ve genişlik oranına sahiptir. Kemerleri birbirinden ayıran, her biri bir kaide üzerinde duran ve üzerinde bir saçaklık (entablatur) bulunan dört adet bağımsız Korint sütunu vardır. Saçaklığın üzerinde, sütunların devamı niteliğinde, her biri bir heykel taşıyan dört kaide bulunur. Kemerlerin üzerindeki blok veya ‘çatı katı’ da, zafer taklarının ortak bir özelliği olan oyulmuş paneller ve Latince bir adak yazıtı sunar. Heykelin bazı kısımları daha eski anıtlardan geri dönüştürülmüştür; özellikle çatı katındaki paneller Marcus Aurelius Takı'ndan (MS 174 civarı) alınmış, içteki merkezi kemer kabartmaları ise Trajan Forumu'ndaki Ulpia Bazilikası'ndan çıkarılmıştır. Sekiz heykel, Daçyalı esirlerdir ve muhtemelen Domitianus Takı'ndan gelmiştir. Diğer paneller aslan avını ve kurban törenlerini tasvir ederken, ana friz sahneleri Maxentius ile yapılan savaş da dahil olmak üzere Konstantin'in askeri zaferlerini anmaktadır.
Sonraki Etkiler
Roma zafer taklarının anıtsal yapısı, 15. yüzyıldan itibaren Batı mimarisini önemli ölçüde etkilemiştir. Sonraki yüzyıllarda, sadece formun tamamı anıtsal bir yapı olarak yeniden canlandırılmakla kalmamış (özellikle Paris'teki Arc de Triomphe), aynı zamanda zafer takının unsurları Leon Battista Alberti'nin Rimini'deki Tempio Malatestiano'sunun cephesi ve nef arkadları zafer takından alınan fikirleri güçlü bir şekilde yansıtan Mantua'daki St. Andrea Kilisesi gibi tamamen farklı yapılarda da kullanılmıştır. Belki de daha da önemlisi, sütunlarla ayrılan üç kemerli dar-geniş-dar motifi, 18. ve 19. yüzyıllarda klasik mimarinin yeniden canlanmasında yaygın olarak kullanılan bir form haline gelmiştir.
