De Qin-dynastie (221-206 v.Chr.) was de eerste dynastie van wat we het keizerlijke China noemen: het tijdperk van gecentraliseerd, dynastiek bestuur in China tussen 221 v.Chr. en 1912. Deze dynastie wist de afzonderlijke staten te verenigen na de Periode van de Strijdende Staten (ca. 481-221 v.Chr.), waarin sprake was van vrijwel voortdurende oorlogsvoering als gevolg van het verval van de Zhou-dynastie (1046-256 v.Chr.).
De dynastie werd gesticht door Shi Huangdi (r. 221-210 v.Chr.), die inzag dat het beleid van de Zhou-dynastie, dat gericht was op gedecentraliseerd bestuur, had bijgedragen aan haar ondergang. Daarom stichtte hij een gecentraliseerde staat die de macht van de aristocratie inperkte, de grenzen tussen de verschillende staten ophief en functioneerde volgens de filosofische van het legalisme. Het regime ontstond uit de staat Qin (uitgesproken als „sjin“), die zijn naam aan China gaf omdat het de meest westelijke staat was en dus de staat waarmee westerse handelaren voornamelijk zaken deden.
In het begin van zijn heerschappij richtte Shi Huangdi zich op het consolideren van zijn macht en het winnen van de gunst van de lagere klassen door middel van initiatieven zoals bouwprojecten en de aanleg van wegen en kanalen, die handel en reizen vergemakkelijkten en werkgelegenheid boden. Tot zijn prestaties behoorden een vroege versie van de Chinese Muur, het Grote Kanaal en zijn enorme graftombe, bewaakt door de terracotta-krijgers.
Tegelijkertijd werkte hij echter aan de afbraak van veel van de culturele verworvenheden van de Zhou-dynastie, die volgens hem de staat hadden verzwakt, terwijl hij alle innovaties van de Zhou die bevorderlijk waren voor de Chinese oorlogsvoering of zijn persoonlijke macht, behield en verbeterde. Zjn behoefte om elk aspect van het leven van zijn onderdanen te controleren en zijn angst voor opstand hadden China rond 213 v.Chr. veranderd in een politiestaat waarin vrijheden ernstig werden beperkt en de boerenklasse was teruggebracht tot een vorm van gedwongen slavernij.
De keizers obsessie met onsterfelijkheid, in combinatie met deze behoefte aan absolute controle, bracht zijn heerschappij uit balans, wat vervolgens aanleiding gaf tot nog restrictievere maatregelen naarmate zijn angst voor opstanden en moordaanslagen toenam. Hij stierf in 210 v.Chr. na het drinken van een elixer van kwik, waarvan hij geloofde dat het hem onsterfelijk zou maken. Intriges aan het hof leidden, in combinatie met het onbekwame bewind van zijn zoon, tot een snelle neergang van zijn rijk. De laatste heerser van de Qin-dynastie werd in 206 v.Chr. vermoord, en na een wrede burgeroorlog om de troonopvolging werd de Han-dynastie (202 v.Chr. – 220 n.Chr.) gesticht. Deze zou zich volledig binden aan de verworvenheden van de eerdere dynastieën, die de Qin juist hadden verworpen.
Opkomst en ondergang van de Zhou-dynastie
De staat Qin was oorspronkelijk slechts een van de vele staten onder de Zhou-dynastie. De Zhou hadden de eerdere Shang-dynastie (ca. 1600–1046 v.Chr.) omvergeworpen met het argument dat deze corrupt was geworden en het Mandaat van de Hemel had verloren. Het Mandaat van de Hemel was een concept dat voor het eerst door de Shang was bedacht (hoewel het volledig door de Zhou werd uitgewerkt) en waarin werd beweerd dat een vorst zijn legitimiteit ontleende aan de wil van de goden, die een soort overeenkomst met hem hadden gesloten om voor zijn onderdanen te zorgen en hun welvaart te waarborgen. De vorst (of dynastie) werd geacht het Mandaat van de Hemel te bezitten zolang duidelijk was dat zijn beleid het land als geheel ten goede kwam, en niet alleen hemzelf; zodra duidelijk werd dat een regering haar beleid voortzette uit eigenbelang (wat zou blijken uit een gebrek aan welvaart voor anderen), kon worden aangenomen dat de koning het Mandaat van de Hemel had verloren en moest hij worden vervangen door een nieuwe heerser die de goedkeuring van de goden genoot.
Na de omverwerping van de Shang stichtte de Zhou-dynastie een gedecentraliseerde staat die functioneerde als een feodale samenleving en zo succesvol was dat machthebbers hun grondgebied aanzienlijk konden uitbreiden; aanvankelijk door veroveringen en vervolgens door de afzonderlijke staten die trouw aan de koning hadden gezworen, te vergroten. De Zhou bouwden voort op de culturele vernieuwingen van de Shang op gebieden als landbouw, schrift, onderwijs, technologie, metallurgie, muziek, paardrijden en bouwtechnieken. De decentralisatie van het bestuur moedigde afzonderlijke staten echter aan om meer autonomie na te streven, wat uiteindelijk leidde tot verval en de ondergang van het regime.
De vroege periode, bekend als de Westelijke Zhou (1046-771 v.Chr.), eindigde met een invasie van barbaren uit het westen, mogelijk het volk dat bekendstaat als de Xirong (of Rong), en het Zhou-bewind werd voortgezet in het tijdperk dat bekendstaat als de Oostelijke Zhou (771-256 v.Chr.), waarvan de vroege fase bekendstaat als de Lente- en Herfstperiode (ca. 772-476 v.Chr.), zo genoemd naar de naam van de staatskronieken uit die tijd, de „Lente- en Herfstannalen“. Dit was de tijd van de Honderd Denkrichtingen en de ontwikkeling van de filosofische scholen van onder andere het confucianisme, het taoïsme en het legalisme. Het was echter ook een periode van toenemend geweld en chaos, naarmate de Zhou-regering zwakker werd en de afzonderlijke staten, die inmiddels allemaal sterker waren dan de Zhou, zich trachtten te profileren als waardig om het Mandaat van de Hemel te verwerven.
De Strijdende Staten en de opkomst van Qin
De zeven mededingende staten waren Chu, Han, Qi, Qin, Wei, Yan en Zhao. Geen enkele kon echter de hegemonie opeisen, omdat ze allemaal van mening waren dat de Zhou-dynastie nog steeds het Mandaat van de Hemel bezat, en dat dat alleen kon overgaan op degene die zich als machtigste kon bewijzen. Dit bleek moeilijk, omdat elke staat dezelfde oorlogstactieken gebruikte en zich aan dezelfde ridderlijke regels hield. Het beroemde werk De kunst van het oorlogvoeren van Sun-Tzu (leefde ca. 500 v.Chr.) was een poging om een staat een handleiding te bieden voor het winnen van de oorlog, maar het werk lijkt niet op grote schaal te zijn gelezen, althans in het begin, en de onophoudelijke oorlogen gingen door.
De staat Qin had aanvankelijk het voordeel van zijn ligging en zijn vaardigheid in de ruiterkunst. Er werd gezegd dat de staat was gesticht door ene Gao Yang (ook wel Zhuanxu genoemd), een van de legendarische, predynastieke Vijf Keizers die naar verluidt regeerden van ca. 2852-2070 v.Chr., wiens nakomelingen, de familie Ying, in de regio woonden. Veel later werd de 8e vorst van de Zhou-dynastie, koning Xiao (r. ca. 872–866 v.Chr.), attent gemaakt op een jonge man uit de Ying-familie, Feizi (overleden 858 v.Chr.), die bedreven was in het fokken van paarden, en beloonde hem met landerijen in de Vallei van Qin. De staat Qin werd daarom geassocieerd met paarden en met het hoge niveau van ruiterkunst dat door de Zhou was ontwikkeld. De Qin hadden ook de controle over de westelijke gebieden en mogelijk een band of alliantie met het Xirong-volk, dat uitmuntende ruiters en woeste strijders voortbracht.
Zelfs deze voordelen konden de oorlog echter niet in het voordeel van Qin doen doorslaan, totdat zij het beleid overnamen van een van hun eigen staatslieden, Shang Yang (overleden in 338 v.Chr.), die pleitte voor totale oorlog en overwinning tegen elke prijs, waarbij hij alle oude regels van militaire ridderlijkheid negeerde. Of Shang Yang het werk van Sun Tzu had gelezen, is onbekend, maar hun filosofieën komen sterk overeen. De theorieën van Yang werden echter ofwel niet gelezen, ofwel genegeerd, tot Ying Zheng, de jonge koning van Qin, ze in praktijk bracht en de andere zes staten in snel tempo versloeg. Han viel als eerste in 230 v.Chr., daarna Zhao in 228 v.Chr., Wei in 225 v.Chr., Chu in 223 v.Chr., Yan in 222 v.Chr. en Qi in 221 v.Chr.; daarna riep Ying Zheng zichzelf uit tot Shi Huangdi („eerste keizer“) en stichtte de Qin-dynastie.
Beleid en tirannie
Het aanvankelijke beleid van Shi Huangdi was gericht op eenwording en consolidatie van de macht in een sterke centrale regering. Historicus Will Durant merkt hierover op:
[Shi Huangdi] vereenvoudigde officiële ceremonies, liet een staatsmunt slaan, verdeelde het grootste deel van de feodale landgoederen, legde de basis voor de welvaart van China door boeren het eigendomsrecht op de grond te verlenen, en maakte de weg vrij voor eenheid door vanuit zijn hoofdstad in alle richtingen grote snelwegen aan te leggen… Hij reisde in vermomming en ongewapend, noteerde misstanden en wanordelijkheden, en vaardigde vervolgens ondubbelzinnige bevelen uit om deze te corrigeren. Hij stimuleerde de wetenschap en ontmoedigde de letteren. (696)
Om zijn volk te beschermen tegen invasies door de nomadische Xiongnu uit het noorden, gaf hij opdracht tot de bouw van een muur langs de landsgrenzen. Hiervoor werden aanvankelijk de stenen gebruikt van de muren die vroeger de afzonderlijke staten van elkaar scheidden; zij zouden de eerste versie vormen van wat later de Chinese Muur zou worden. Hij beval alle staten hun wapens in te leveren, die hij vervolgens omsmolt en verwerkte tot kunstwerken en standbeelden ter ere van de nieuwe staat. Ook werd er opdracht gegeven tot grachtenbouw, wat aanvankelijk net als de Chinese Muur voor werkgelegenheid zorgde en resulteerde in een vroege versie van het Grote Kanaal.
Zijn vroege heerschappij lijkt op het eerste gezicht een modelvoorbeeld voor elke vorst wat betreft echt leiderschap en zorg voor zijn volk, maar Shi Huangdi interpreteerde het Mandaat van de Hemel uitsluitend in termen van zijn eigen macht en zelfbelang; zijn onderdanen waren een middel om een doel te bereiken, niet een doel op zich. Degenen die aan de Muur, het Kanaal en andere openbare projecten werkten – als ze al in het begin betaald werden – werden al snel dienstplichtigen die uit hun huizen werden gehaald om te werken voor een schamele maaltijd en gemeenschappelijke huisvesting.
De filosofische school van het legalisme (waarvan een vroege versie werd bepleit door Shang Yang die later werd doorontwikkeld door Han Feizi, ca. 280-233 v.Chr.) vormde de basis voor de wetgeving en dicteerde hoe mensen zich moesten kleden, spreken en met elkaar omgaan. Het legalisme stelde dat mensen uitsluitend door eigenbelang worden gedreven en dat wetten daarom streng en nauw geformuleerd moeten zijn om de bevolking in toom te houden en overtredingen te bestraffen.
Het leven van de bevolking onder de Qin-dynastie werd hard, bekrompen en onzekerder dan tijdens de Periode van de Strijdende Staten, omdat regeringsambtenaren konden rekruteren wie ze wilden voor de projecten van de keizer, ongeacht hun sociale klasse of beroep. Alleen de mannen van de keizer mochten wapens dragen, zodat gewapend verzet onmogelijk was; en zelfs als er wapens beschikbaar waren geweest, zou het netwerk van spionnen, geheime politie en informanten van Shi Huangdi een complot hebben ontmaskerd voordat het in werking kon worden gesteld.
Boekverbranding
Er waren echter andere manieren om zich te verzetten tegen de tirannie van de Chinese keizer, en dit gebeurde in de vorm van verhandelingen en pamfletten schreven waarin confucianistische geleerden en intellectuelen van andere stromingen het regime bekritiseerden door het te vergelijken met vroegere dynastieën, met name de glorieuze vroege Zhou-dynastie. Op haar hoogtepunt had de Zhou-dynastie een beleid gehanteerd van fengjian („het bestel“), een feodaal systeem met een gedecentraliseerd bestuur en afzonderlijke staten die elk in hun eigen belang handelden maar loyaal waren aan de koning, en met een vaste hiërarchie die elk individu in staat stelde zijn plaats en functie in de samenleving te erkennen. Dit beleid, zo zouden de geleerden hebben opgemerkt, had geleid tot welvaart en geluk voor mensen uit alle sociale klassen. Shi Huangdi daarentegen had de hiërarchie in de war gebracht door de macht van de edelen te ondermijnen en de andere klassen – kooplieden, arbeiders en boeren – tot slaven te maken, waarbij hij het Mandaat van de Hemel negeerde om de zorg voor zijn volk boven zichzelf te stellen.
In 213 v.Chr. stelde premier Li Siu (ook wel Li Si genoemd, ca. 280-208 v.Chr.) aan Shi Huangdi voor om alle geschiedenissen van vroegere dynastieën te verzamelen en te vernietigen, met uitzondering van de geschiedenis van de staat Qin, en dat iedereen die deze trachtte te verbergen of te bewaren, ter dood moest worden gebracht. Ook alle werken waarin de ideeën uit de periode van de Honderd Scholen van het Denken tot uiting kwamen, moesten worden vernietigd, met inbegrip van de standaardonderwijsteksten die bekend staan als de Vier Boeken en de Vijf Klassieken uit de Zhou-dynastie. Iedereen die over dergelijke onderwerpen sprak, moest worden gedood, en ambtenaren of functionarissen die van dergelijke gesprekken hoorden en deze niet meldden, moesten eveneens worden gedood. De enige uitzonderingen waren werken over geneeskunde, wetenschap, landbouw, waarzegging en andere praktische zaken.
Shi Huangdi keurde dit plan onmiddellijk goed. Alle filosofische scholen werden verboden, met uitzondering van het legalisme. Shi Huangdi onderdrukte alle vrijheid van meningsuiting, liet de wetboeken herschrijven om ze beter in overeenstemming te brengen met zijn eigen persoonlijke visie, en verbrandde op voorstel van Li Siu de boeken en executeerde de geleerden, evenals iedereen die weigerde zijn boeken af te staan of probeerde ze te verbergen. Hoewel sommige moderne historici beweren dat deze gebeurtenissen niet precies zo hebben plaatsgevonden als ze worden beschreven door de historicus Sima Qian (ca. 145/135–86 v.Chr.), heeft nog niemand ontkend dat ze daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.
Verval en ondergang
Vanaf 213 v.Chr. werd Shi Huangdi steeds paranoïder en grilliger. Er werden drie pogingen ondernomen om hem te vermoorden, wat zijn angst alleen maar vergrootte en hem aanzette tot nog restrictiever beleid. Hij wisselde elke nacht van slaapkamer, was altijd gewapend en versterkte zijn beveiliging. Zijn angst voor een naderende dood voedde een obsessie met onsterfelijkheid. Hij gaf vertrouwde ambtenaren de opdracht om een manier te vinden waarop hij eeuwig zou kunnen leven, en ondernam reizen naar gebieden waar een elixer veelbelovend leek. Tegelijkertijd besteedde hij meer middelen aan de bouw van zijn grootse graftombe, zo groot als een stad en voorzien van een eigen leger, van waaruit hij van plan was zijn heerschappij in het hiernamaals voort te zetten.
Shi Huangdi stierf tijdens een van zijn reizen door het drinken van een elixer op basis van kwik. Of dit een geslaagde moordaanslag was of onbedoelde zelfmoord is onbekend, maar zijn dood wordt traditioneel als een ongeluk beschouwd. Daarna hield Li Siu de dood van de keizer verborgen en bracht hij het lichaam terug naar de hoofdstad in een karavaan met dode vissen om de geur van het lijk te verdoezelen, totdat hij het testament van Shi Huangdi – waarin zijn oudste zoon Fusu (overleden in 210 v.Chr.) als opvolger was aangewezen – kon laten wijzigen ten gunste van de jongere zoon, Hu Hai. Fusu was een sterke en indrukwekkende persoonlijkheid die bevriend was met generaal Meng Tian (overleden in 210 v.Chr.). Als Fusu keizer zou worden, zou Li Siu vrijwel zeker worden vervangen. Hu Hai daarentegen was een verwend kind, in de watten gelegd door zijn leraar, de kanselier Zhao Gao, en zou gemakkelijk te manipuleren zijn.
Het plan van Li Siu werkte: de dood van de keizer werd bekendgemaakt nadat Li Siu en kanselier Zhao Gao (overleden in 207 v.Chr.) het testament door Hu Hai hadden laten wijzigen, Fusu en Meng Tian hadden laten elimineren en Hu Hai hadden geïnstalleerd als keizer Qin Er Shi (r. 210 - 207 v.Chr.), waarbij de machtige posities van Li Siu en Zhao Gao werden veiliggesteld. Qin Er Shi bleek een zwakke koning te zijn en de greep van de regering op het volk verslapte gestaag onder zijn bewind. Hij stond bekend om zijn opvliegende karakter en gaf opdracht iedereen te doden die hem slecht nieuws bracht; zijn blijvende nalatenschap is de oorsprong van het gezegde „Dood de boodschapper niet“ met betrekking tot een negatieve reactie op het ontvangen van onwelkom nieuws.
Zhao Gao keerde zich daarna tegen Li Siu, beschuldigde hem van verraad en liet hem executeren. Vervolgens dwong hij Qin Er Shi, die de dood van Li Siu had goedgekeurd, tot zelfmoord, op straffe van schande vanwege zijn rol bij het wijzigen van het testament, de dood van Fusu en het feitelijk usurperen van de troon – zaken die Zhao Gao blijkbaar alle openbaar dreigde te maken.
Zhao Gao installeerde vervolgens Fusu’s zoon Ziying (overl. 206 v.Chr.) als keizer, in de veronderstelling hem onder controle te kunnen houden, maar Ziying misleidde hem en liet hem samen met zijn hele familie ombrengen. Ziying slaagde echter evenmin als Qin Er Shi in het herstellen van het gezag van Qin, en in 206 v.Chr. brak een grootschalige opstand uit die werd geleid door de edelman Xiang Yu van Chu (leefde 232-202 v.Chr.) en de gewone burger Liu Bang van Han (leefde ca. 256-195 v.Chr.). In 206 v.Chr. bereikte Liu Bang als eerste de hoofdstad van de Qin, Xianyang, en aanvaardde de overgave van Ziying. Xiang Yu, die daarna arriveerde, liet Ziying en zijn familie executeren, en zo kwam er een einde aan de Qin-dynastie.
Besluit
Xiang Yu en Liu Bang keerden zich vervolgens tegen elkaar en voerden beiden een beleid van totale oorlog in het conflict dat bekendstaat als de Chu-Han-strijd (206–202 v.Chr.), die duizenden levens kostte. Liu Bang kreeg uiteindelijk de overhand door Xiang Yu’s concubine, Dame Yu – de grote liefde van zijn leven – te ontvoeren en de Chu-troepen in een uitzichtloze situatie te lokken tijdens de Slag bij Gaixia (202 v.Chr.). Dame Yu pleegde zelfmoord en Xiang Yu vocht zich nadat hij haar had begraven een weg naar buiten, maar werd achtervolgd en pleegde zelfmoord, liever dan zich gevangen te laten nemen. Liu Bang stichtte vervolgens de Han-dynastie en regeerde als keizer Gaozu (r. 202-195 v.Chr.).
Hoewel de Qin-dynastie vaak in positieve zin wordt genoemd als de eerste politieke entiteit die China verenigde en het de naam gaf waaronder het in het Westen bekendstaat, was de heerschappij van Shi Huangdi en zijn onbekwame zoon en kleinzoon een donkere periode voor het volk, dat verarmd, mishandeld en uit hun huizen ontvoerd werd om het ego van de keizer te dienen. Het is veelzeggend dat de Qin-dynastie met slechts 15 jaar de kortstdurende in de geschiedenis van het keizerlijke China is, vanwege haar wreedheid en flagrante verwerping van de centrale waarde van het Mandaat van de Hemel: dat een heerser zich boven alle persoonlijke overwegingen om het welzijn van het volk moet bekommeren.
Shi Huangdi volgde, na zijn aanvankelijke beleidsdaden, een koers die rechtstreeks in strijd was met het Mandaat, wat tot uiting kwam in het verbranden van de boeken van het volk en de executie van degenen die probeerden hun erfgoed en hoop op de toekomst te behouden. Het is onmogelijk te achterhalen hoeveel teksten van de Honderd Denkrichtingen precies zijn verbrand, maar gezien de enorme reikwijdte van Shi Huangdi via zijn netwerk van spionnen, wordt aangenomen dat het om aanzienlijke aantallen ging, wat een enorm verlies voor de cultuurgeschiedenis en de Chinese filosofie en literatuur betekende.
Shi Huangdi’s nadruk op het primaat van de Qin-dynastie inclusief zijn eigen heerschappij stimuleerde zijn pogingen om belangrijke verworvenheden van de Zhou-dynastie, die tevens de erfenis van de Shang vertegenwoordigden, uit te wissen. Door zijn dynastie los te koppelen van die uit het verleden, trachtte de keizer wat hij als hun zwakheden en fouten beschouwde te vermijden, maar verwierp hij tegelijkertijd ook hun sterke punten en prestaties. De geschiedenis van de Qin-dynastie moet worden gezien als een waarschuwend verhaal over het ontkennen van het verleden – of dat nu op persoonlijk, nationaal of mondiaal niveau gebeurt – in pogingen om een heden te creëren dat uiteindelijk niet houdbaar kan zijn omdat het geen fundament heeft waarop het kan rusten.
