Τα Θεοδοσιανά Τείχη

ορισμός

Mark Cartwright
από , μεταφρασμένο από Athanasios Kioufentzoglou
που δημοσιεύτηκε στο 07 December 2017
X
translations icon
Διαθέσιμο σε άλλες γλώσσες: Αγγλικά, Τουρκικά, Γαλλικά
Theodosian Walls (by Bigdaddy1204, CC BY-SA)
Θεοδοσιανά Τείχη
Bigdaddy1204 (CC BY-SA)

Ως Θεοδοσιανά Τείχη είναι γνωστά τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τα οποία χτίστηκαν κατά τη βασιλεία του Θεοδοσίου Β' (408-450 μ.Χ.). Τα τείχη αυτά είναι χτισμένα πάνω σε παλαιότερες οχυρώσεις ή αποτελούν επεκτάσεις παλαιότερων οχυρώσεων και κατέστησαν την πόλη απόρθητη σε εχθρικές πολιορκίες για 800 χρόνια. Οι οχυρώσεις ήταν οι μεγαλύτερες και ισχυρότερες που κατασκευάστηκαν ποτέ, είτε στον αρχαίο είτε στον μεσαιωνικό κόσμο. Τα τείχη άντεξαν σε επιθέσεις και σεισμούς κατά τη διάρκεια των αιώνων και δοκιμάστηκαν ιδιαίτερα από τις βουλγαρικές και αραβικές δυνάμεις που, μερικές φορές, πολιορκούσαν την πόλη επί σειρά ετών. Τμήματα των τειχών διατηρούνται ακόμη και σήμερα στη σύγχρονη Κωνσταντινούπολη και είναι τα πιο εντυπωσιακά σωζόμενα μνημεία της πόλης από την Ύστερη Αρχαιότητα.

Παρέχοντας ασφάλεια στην πόλη

Αν και οι προηγούμενοι αυτοκράτορες είχαν ενισχύσει την πόλη με οχυρώσεις, ειδικά ο Κωνσταντίνος Α' όταν μετέφερε την πρωτεύουσά του από τη Ρώμη στην Ανατολή, ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β' είναι αυτός που συνδέεται περισσότερο με τα περίφημα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Ήταν, ωστόσο, ο Θεοδόσιος Α' (379-395 μ.Χ.) αυτός που ξεκίνησε το έργο της βελτίωσης της άμυνας της πρωτεύουσας με την κατασκευή της Χρυσής Πύλης της Κωνσταντινούπολης τον Νοέμβριο του 391 μ.Χ. Η τεράστια πύλη έχει ύψος πάνω από 12 μέτρα, διαθέτει τρεις αψιδωτές πύλες και από έναν πύργο εκατέρωθεν. Είναι εξ ολοκλήρου χτισμένη από μάρμαρο και ήταν διακοσμημένη με αγάλματα ενώ στην κορυφή υπήρχε ένα γλυπτό ενός άρματος που το έσερναν τέσσερις ελέφαντες. Η Χρυσή Πύλη πιθανότατα αποτελούσε το σημείο εκκίνησης των θριαμβευτικών πομπών που κατέληγαν στον Ιππόδρομο. Δύο δεκαετίες αργότερα, ο Θεοδόσιος Β' ανησυχώντας από την πρόσφατη πτώση της Ρώμης στους Γότθους, το 410 μ.Χ., άρχισε να χτίζει μια τεράστια σειρά τριπλών τειχών για να διασφαλίσει ότι η Κωνσταντινούπολη δεν είχε ποτέ την ίδια μοίρα. Ο άνθρωπος που ανέλαβε την επίβλεψη της κατασκευής τους ήταν ο Έπαρχος των Πραιτωρίων της Ανατολής Ανθέμιος. Τα τείχη που εκτείνονταν σε όλη τη χερσόνησο από τις ακτές της Θάλασσας του Μαρμαρά μέχρι τον Κεράτιο Κόλπο, ολοκληρώθηκαν τελικά πλήρως το 439 μ.Χ. και είχαν μήκος περίπου 6,5 χιλιόμετρα. Περιέκλειαν έναν χώρο περίπου 5 τετρ. χλμ. για την πόλη.

Σχεδιασμός & Αρχιτεκτονική

Αυτή η τελική κατασκευή είχε πάχος σχεδόν 5 μέτρα, ύψος 12 μέτρα και διέθετε 96 πύργους.

Τα αμυντικά τείχη κατασκευάστηκαν με έναν συνδυασμό στοιχείων προκειμένου να γίνει η πόλη απόρθητη. Οι επιτιθέμενοι αρχικά αντιμετώπιζαν μια τάφρο πλάτους 20 μέτρων και βάθους 7 μέτρων η οποία υπήρχε η δυνατότητα να πλημμυρίσει με νερό μέσα από ένα σύστημα σωλήνων. Μια σειρά από φράγματα συγκρατούσαν το νερό όταν γέμιζε η τάφρος. Πίσω από αυτήν υπήρχε ένα εξωτερικό τείχος που διέθετε ένα διάδρομο περιπολίας για την επιτήρηση της τάφρου. Ακόμα πιο πίσω υπήρχε ένα δεύτερο τείχος που είχε κανονικούς πύργους και μια εσωτερική αναβαθμίδα, έτσι ώστε να υπάρχει μια πλατφόρμα βολής εναντίον των εχθρών που επιτίθονταν στην τάφρο και στο πρώτο τείχος. Τέλος, πίσω από αυτό το τείχος υπήρχε ένα τρίτο, πολύ πιο ογκώδες, εσωτερικό τείχος. Αυτή η τελική κατασκευή είχε πάχος σχεδόν 5 μέτρα, ύψος 12 μέτρα και διέθετε 96 πύργους. Οι πύργοι απείχαν μεταξύ τους 70 μέτρα και έφταναν σε ύψος 20 μέτρων. Οι πύργοι, είτε τετράγωνοι είτε οκταγωνικοί, μπορούσαν να χωρέσουν έως και τρεις πολεμικές μηχανές. Οι πύργοι τοποθετήθηκαν έτσι στο μεσαίο τείχος ώστε να μην εμποδίζουν τις δυνατότητες εκτόξευσης από τους πύργους του εσωτερικού τείχους. Το εσωτερικό τείχος κατασκευάστηκε με τούβλα και ασβεστόλιθους ενώ οι δύο εξωτερικοί κατασκευάστηκαν από ανάμεικτα μπάζα και πλίνθους με πρόσοψη από ασβεστόλιθο. Η πρόσβαση στην πόλη όταν δεν δεχόταν επίθεση, εκτός από τη Χρυσή Πύλη, γινόταν και από δέκα επιπλέον πύλες.

Cross-section of the Theodosian Walls
Διατομή των Θεοδοσιανών Τειχών
Giz19 (CC BY-SA)

Τα τείχη ήταν χτισμένα σε ένα ανάχωμα που σταδιακά υψώνονταν, έτσι ώστε οι υπερασπιστές να μπορούν εύκολα να βάλλουν εναντίον των κατασκευών μπροστά τους, εάν χρειαζόταν. Το σχέδιο των οχυρώσεων εξασφάλιζε ότι ο εχθρός δεν μπορούσε να τοποθετήσει τις πολιορκητικές του μηχανές κοντά στο πολύ σημαντικό εσωτερικό τείχος και ακόμη ότι τα πυρά του πυροβολικού από απόσταση διέθεταν πολύ πιο περιορισμένο στόχο από ό,τι σε πιο παραδοσιακές οχυρώσεις μονού τείχους. Η απόσταση μεταξύ της εξωτερικής τάφρου και του εσωτερικού τείχους ήταν 60 μέτρα ενώ η υψομετρική διαφορά ήταν 30 μέτρα. Πράγματι τρομερό εμπόδιο, ειδικά όταν οι αμυνόμενοι είχαν και το μυστικό τους όπλο, το εμπρηστικό υγρό γνωστό ως «Υγρό Πυρ» το οποίο μπορούσαν να ρίξουν ή να εκτοξεύσουν με χειροβομβίδες εναντίον των επιτιθέμενων. Οι υπερασπιστές ήταν οργανωμένοι σύμφωνα με τις φατρίες (Δήμους) του Ιπποδρόμου της πόλης. Οι τέσσερις ομάδες των Δήμων ήταν επίσης υπεύθυνες για τη συντήρηση των τειχών. Συγκεντρώνοντας τρόφιμα, ζώα και άφθονο νερό στις τεράστιες δεξαμενές της, η Κωνσταντινούπολη ήταν έτοιμη να αντισταθεί σε όλους τους επιτιθέμενους.

Tower, Theodosian Walls
Πύργος, Θεοδοσιανά Τείχη
Carole Raddato (CC BY-SA)

Σημαντικές Πολιορκίες

Η πόλη δοκιμάστηκε σκληρά πολλές φορές στη μακρά ιστορία της, αλλά τα τεράστια τείχη δεν απογοήτευσαν ποτέ τους κατοίκους της. Υπήρξε μια ανεπιτυχής πολιορκία το 626 μ.Χ. από τον στρατό του Πέρση βασιλιά Χοσρόη Β' σε συνεργασία με τους Σλάβους και Αβάρους συμμάχους του. Μία από τις πιο επίμονες επιθέσεις σημειώθηκε με την πολιορκία των Αράβων του 674-678 μ.Χ., όταν τα τείχη άντεξαν σε πολιορκητικές μηχανές και πυρά από τεράστιους καταπέλτες. Μια άλλη πολιορκία από τους Άραβες σημειώθηκε το 717 μ.Χ., αυτή τη φορά διήρκεσε έναν ολόκληρο χρόνο, με 1.800 πλοία και στρατό 80.000 ανδρών. Οι φήμες για τον στρατό που πλησίαζε ανάγκασαν τον Βυζαντινό αυτοκράτορα να ζητήσει την απομάκρυνση από την πόλη οποιασδήποτε οικογένειας δε διέθετε προμήθειες για τουλάχιστον τρία χρόνια. Τελικά, ο σκληρός χειμώνας δημιούργησε περισσότερα προβλήματα στους επιτιθέμενους παρά στους αμυνόμενους, και η Κωνσταντινούπολη διέφυγε και πάλι τον κίνδυνο. Ο επόμενος που δοκίμασε την τύχη του ήταν ο Θωμάς ο Σλάβος, ο οποίος πολιόρκησε την πρωτεύουσα το 821 μ.Χ., αλλά, όπως ήταν αναμενόμενο, η πόλη άντεξε. Το 860 μ.Χ., το 941 μ.Χ. και το 1043 μ.Χ. οι ρωσικές επιθέσεις αποδείχθηκαν εξίσου αναποτελεσματικές με όλες τις προηγούμενες.

City Under Siege
Πολιορκία της Πόλης
Leyla Johnson (Copyright)

Η φύση δημιουργούσε τα δικά της προβλήματα στην πόλη και χρειάζονταν επισκευές από τις ζημιές του σεισμού κάθε τόσο, ιδιαίτερα μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου του 478 μ.Χ. μετά τους οποίους έγιναν εκτεταμένες επισκευές στα χρόνια του αυτοκράτορα Αναστάσιου (491-518 μ.Χ.). Ένας άλλος μεγάλος σεισμός έγινε στις 26 Οκτωβρίου 740 μ.Χ. Η ζημιά ήταν τότε τόσο εκτεταμένη που η συνέλευση των κατοίκων της πόλης, που έπρεπε να συνεισφέρουν για να συντηρήσουν τις δικές τους οχυρώσεις, παρακάμφθηκε και ο αυτοκράτορας Λέων Γ' (717-741 μ.Χ.) χρηματοδότησε ο ίδιος τις επισκευές από το κρατικό ταμείο, αυξάνοντας βέβαια τους φόρους κατά 8,5% για το σκοπό αυτό. Επιγραφές σε αρκετούς από τους πέτρινους ογκόλιθους του τείχους καταγράφουν αυτές τις εργασίες και φαίνονται ακόμα και σήμερα στο τέλος των τειχών κοντά στη Θάλασσα του Μαρμαρά. Ο Θεόφιλος (829-867 μ.Χ.) και ο Μιχαήλ Γ΄ (842-867 μ.Χ.) ήταν άλλοι αυτοκράτορες που διακρίθηκαν για τις επισκευές και τα αμυντικά τους έργα κατά τον ταραχώδη 9ο αιώνα μ.Χ.

Τελικά, μετά από 800 χρόνια, η άμυνα της πόλης παραβιάστηκε από τους ιππότες της Τέταρτης Σταυροφορίας το 1204 μ.Χ., αν και οι επιτιθέμενοι μπήκαν από μια ξεχασμένη ανοιχτή πόρτα και όχι επειδή τα ίδια τα οχυρά είχαν αποτύχει στον σκοπό τους. Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Μιχαήλ Η' (1261-1282 μ.Χ.) ανοικοδόμησε τις οχυρώσεις τη δεκαετία του 1260 μ.Χ., αλλά δεν ήταν δυνατόν να αντέξουν μια δεύτερη επιτυχημένη επίθεση εναντίον τους όταν τα τείχη υπέστησαν σοβαρές ζημιές από τα πυρά των οθωμανικών κανονιών το 1453 μ.Χ.

Μεγάλα τμήματα των Τειχών του Θεοδοσίου, συμπεριλαμβανομένων και πολλών πύργων, διακρίνονται ακόμη και σήμερα στην Κωνσταντινούπολη, και κάποια τμήματα έχουν αποκατασταθεί. Η Χρυσή Πύλη υπάρχει ακόμα, καθώς αποτέλεσε μέρος του θησαυρού του κάστρου του Μωάμεθ Β' το 1453 μ.Χ.

Βιβλιογραφία

σχετικά με το μεταφραστή

Athanasios Kioufentzoglou
I have a Degree from the Department of History and Archaeology, Faculty of Philosophy by the Aristotle University of Thessaliniki. I have been an educator in secondary school since 2002 teaching History, Greek Language and Literature.

σχετικά με το συγγραφέα

Mark Cartwright
Ο Μαρκ είναι ιστορικός συγγραφέας με έδρα την Ιταλία. Τα προσωπικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την αγγειοπλαστική, την αρχιτεκτονική, την παγκόσμια μυθολογία και την ανακάλυψη των κοινών ιδεών που μοιράζονται όλοι οι πολιτισμοί. Κατέχει μεταπτυχιακό στην Πολιτική Φιλοσοφία και είναι ο Διευθυντής Εκδόσεων στην WHE.

Αναφέρετε αυτή την εργασία

Στυλ APA

Cartwright, M. (2017, December 07). Τα Θεοδοσιανά Τείχη [Theodosian Walls]. (A. Kioufentzoglou, Μεταφραστής). World History Encyclopedia. Ανακτήθηκε από https://www.worldhistory.org/trans/el/1-13740/

Στυλ Σικάγο

Cartwright, Mark. "Τα Θεοδοσιανά Τείχη." Μεταφράστηκε από Athanasios Kioufentzoglou. World History Encyclopedia. Τελευταία τροποποίηση December 07, 2017. https://www.worldhistory.org/trans/el/1-13740/.

Στυλ MLA

Cartwright, Mark. "Τα Θεοδοσιανά Τείχη." Μεταφράστηκε από Athanasios Kioufentzoglou. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 07 Dec 2017. Ιστοσελίδα. 05 Oct 2022.