Kore'deki Erken Joseon Devri (1392 - takriben 1550), iç iktidar mücadeleleriyle çevrili olsa da, büyük bilimsel ve sosyal ilerlemelere ve refaha şahitlik etmiştir. Joseon (Çoson) Hanedanlığı, Kore'yi 1392'den 1897'ye kadar idare etmiştir ve bilim insanları bu 500 yıllık hanedanlığı sıklıkla üç devre ayırır: Erken, Orta ve Geç Joseon periyotları. Kore tarihinin bu çağı, bilim, kültür, edebiyat ve eğitimde büyük ilerlemelere; komşu Çin ve Japonya'dan gelen istilalarla kesintiye uğrayan uzun barış devirlerine; ve 18. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar izolasyonist politikalara sahne olmuştur.
Joseon Kore'sinin Başlangıçları
Goryeo Hanedanlığı'nın (918-1392) son birkaç yılında, Kral U (1374-1388), general Yi Seong-Gye'den Kore'nin kuzeybatısında, günümüz Çin'inin Liaoning bölgesinde bulunan Ming Hanedanlığı topraklarına bir işgal tertiplemesini istedi. Başından beri işgale karşı olan Yi, Goryeo ve Ming'in Yalu Nehri hududuna ulaşır ulaşmaz geri döndü ve Kral U ile halefi Kral Chang'ı (1388-1399) devirmek için bir darbe düzenledi.
Yi Seong-Gye ve destekçileri, Kral Chang'ı öldürerek, 12. yüzyıl Kralı Sinjong'un (1197-1204) soyundan gelen Kral Gongyang'ı tahta geçirdi. Ancak Gongyang, Yi Seong-Gye'nin kuklası olarak sadece 1389 ile 1392 arasında hüküm sürdü ve sonunda tahtı ele geçirdi. Yi daha sonra Gongyang'ı sürgüne gönderdi ve hanedanına, eski Gojoseon devletinden (MÖ 2333-108) ilhamla Joseon adını verdi ve Kral Taejo (1392-1398) adını benimsedi.
İlk Joseon Yılları
Taejo'nun kral olarak yaptığı ilk işlerden biri, Kore payitahtını günümüz Kuzey Kore'sindeki Kaesong'dan (günümüz Güney Kore'sindeki Seul) Hanyang'a taşımaktı. Yeni bir Kore hanedanlığının başlangıcında payitahtların taşınması bir gelenekti.
Joseon'un ilk birkaç kralı, hudutları genişletmek ve toprakları güçlendirmek için hızla harekete geçti. Kuzeyde Moğol istilaları ve Kore yarımadasının kıyılarında Japon Wako korsanlarının taarruzları, Goryeo'nun son on yıllarını ve Joseon'un ilk on yıllarını belirledi. Joseon kralları, geri çekilen Moğollardan yararlanarak kuzeyde toprakları ele geçirdi ve güçlendirdi; Büyük Sejong (1418-1450), saldırılarını azaltmak için Wako korsanlarının ana üssü olan Tsushima adasını işgal etti.
Joseon'un ilk yıllarında, özellikle Taejo'nun oğulları arasında yaşanan iç mücadeleler de dikkat çekti. Kral olduktan sonra Taejo, oğullarından hangisini varis olarak tayin edeceğine karar vermeye çalıştı. Bu vaziyet, oğullarının kendi ordularını kurup babalarının varisi olmak için savaştığı Prensler Çatışması'na yol açtı. Oğullarından biri savaşta öldürüldükten ve Taejo'nun karısı aniden vefat ettikten sonra, Taejo oğlu Yi Bang-Gwa'yı (Kral Jeongjong, 1398-1400) varis olarak tayin etti ve 1398'te yas tutmak için tahttan feragat etti. 1400 yılında ikinci bir Prensler Çatışması yaşandı ve Jeongjong, hızla tahttan feragat etmeden önce kardeşi Bang-Won'u varis olarak tayin etti. Bang-Won, Kral Taejong (1400-1418) oldu ve 18 yıl hüküm sürdükten sonra tahtı oğlu Büyük Kral Sejong'a devretti. Sejong, çok ihtiyaç duyulan bir istikrar ve sulh çağı getirdi ve Kore hayatının her sahasında ilerlemeler sağladı.
Sejong Devri
Kral Sejong, 1418-1450 arasında hüküm sürdü ve genç Joseon krallığı üzerinde derin bir tesir bıraktı. Onun devrinde Kore, tıp, bilim, hukuk, edebiyat ve kültür sahalarında ilerlemeler kaydetti. En büyük muvaffakiyeti Kore alfabesi Hangul'u bizzat yaratması olsa da, Çin'den Konfüçyüsçü idealleri de getirdi ve bunları Kore cemiyeti ve hükümetinde müesses hale getirdi.
Lakin, Sejong'un ve halefi Kral Munjong'un (1450-1452) ölümünden kısa bir süre sonra, Sejong'un torunu Kral Danjong (1452-1455) 12 yaşında tahta geçti. Ölümünden önce ve oğlu Munjong'un uzun zaman hüküm süremeyecek kadar hasta olduğunu bilen Sejong, Danjong'un reşit olmadan önce yönetmesine yardımcı olmaları için bilginlere ve danışmanlara talimat vermişti. Kralın gücü azaldıkça, Danjong'un amcası Sejo, Danjong'u tahttan feragat etmeye zorlayarak tahtı ele geçirdi ve ardından 1455 yılında Munjong'u sürgüne gönderdi.
Sejo Devri ve Üç Aydın Tasfiyesi
Lakin Sejo'nun idaresi (1455-1468), yeğeninden tahtı zorla aldığı için hükümet memurlarınca "Konfüçyüs etiğinin ihlali" olarak görüldü (Kim, 190). Bu vaziyet, Sejo'nun Kıymetliler Salonu'nun (Jiphyeonjeon) altı azasınca bir suikast teşebbüsüne yol açtı. Sejo, planı keşfetti ve bazılarını idam etti, diğerleri ise saklandı. Bu hadise, Sayuksin veya Altı Şehit Nazır olarak bilindi. Bu altı aza, daha sonraki Joseon devirlerinde, suikast planının bir parçası olmayan ve sarim olarak bilinen diğer eski memurlar hükümet memurları olarak siyasete hakim olduklarında putlaştırılacaktı.
Sejo'nun halefleri devrinde yaşanan refahın ardından, Kral Yeonsangun (1494-1506) ile beraber tiranlık geldi. Yeonsangun, bazı kararlarına karşı çıkan sarim mensuplarını öldürdü; bu hadise 1494'da Birinci Aydınlar Tasfiyesi olarak bilindi. 1482'de öz annesinin idam edildiğini öğrendikten sonra 1504'da ikinci bir tasfiye gerçekleştirdi. Kore tarihinin bu devrinde 'aydın' mefhumu, Konfüçyüsçü doktrine bağlı olan ve siyasi sınıflarda fazilet ve ahlakı geliştirmek isteyen memurları ifade eder. Bu inançlara, aileleri nesillerdir iktidarda olan ve hükümet koltuklarını sıkı bir şekilde elinde tutmak isteyen otoriteler karşı çıktı.
1500'lü yıllar boyunca iki aydın tasfiyesi daha gerçekleşti. Üçüncü Aydın Tasfiyesi, 1519'da Kral Jungjong (1506-1544) devrinde, uzun yıllardır iktidarda olan hungu hizbi hükümet otoritelerinin, Jo Gwang-Jo liderliğindeki yeni sarim bilginlerinin gücünden endişe duymasıyla gerçekleşti. Jo Gwang-Jo, Jungjong'un en emin danışmanı olmasına rağmen, hungu bilginleri kralı Jo'nun destekçilerinin darbe planladığına ikna etmeyi başardı. Jungjong, hükümet otoritelerinin ve halkın büyük ekseriyetinin muhalefetine rağmen, Jo ve birkaç sarimi öldürttü. Jo'nun vefatından sonra birçok sarim saklandı veya sürgüne gitti.
Kraliyet İçi Çekişmeler ve Dördüncü Tasfiye
Jungjong'un 1544 yılında ölümü, taht için siyasi iç çekişmelere yol açtı. Jungjong'un farklı kadınlardan olan iki oğlu ve akrabaları taht için mücadele etti. Her aile, tıpkı sarim ve hungu gibi, farklı bir siyasi fraksiyonla özdeşleşti. İlkin, Jungjong'un en büyük oğlu Injong, Jungjong'un 1544 yılında ölmesiyle kral oldu. Injong (1544-1545 yılları arasında hüküm sürdü) ve ailesi, bilhassa amcası Yun Im, Jo Gwang-Jo ve sarim ile yakın münasebetler kuran taeyun fraksiyonuna mensuptu.
Lakin muvaffakiyetleri kısa zaman devam etti, zira Injong bir yıl sonra 1545'te öldü ve Jungjong'un küçük oğlu Myeongjong ile ailesi tahtı kazandı. Myeongjong (1545-1567) iktidara geldiğinde 12 yaşındaydı ve annesi ile amcası Yun Won Hyung onun adına idare etti. Soy hizbi daha sonra Yun Im'i ve diğer birçok Taeyun memurunu Dördüncü Aydın Tasfiyesi'nde öldürerek, Neo-Konfüçyüsçü nazırlardan daha az muhalefetle idare edebilmelerini sağladı. Jinwung Kim'in belirttiği gibi, bu tasfiyelerin teması "liyakat sahibi elitler ile Neo-Konfüçyüsçü Aydın arasındaki iktidar mücadelesiydi" (224).
Joseon Devri'nin başlarındaki nipsi istikrar ve 15. asrın başlarında Sejong tarafından Konfüçyüs felsefesinin başarılı bir şekilde tatbikinin ardından, Sarim ve Taeyun hiziplerinin Konfüçyüs ideallerini Kore siyasi karar alma süreçlerinin merkezinde tutma çabası, tasfiyelere ve siyasi istikrarsızlığa yol açtı. Orta Joseon Devri, daha fazla siyasi meseli, İmjin Savaşları (1592-1598), Jin (1627) ve Qing istilası (1636) ile damgasını vurdu. Bunlar, Geç Joseon Devri'nde izolasyonist politikalara ve ilerlemenin tekrar canlanmasına yol açtı.
Askeri Yapı
Joseon'un kuruluşundan önce, her kraliyet ailesi mensubu kendi şahsi ordusuna kumanda ediyordu. Lakin 1400'te Taejong şahsi orduları yasakladı ve milli bir orduya geçiş yaptı. Milli ordunun organizasyonu, günümüzdeki Kore Ordusu'nun organizasyonuna benzerdi: piyade ve destek personeli için mecburi askerler; ve subay olarak vazife yapacak ve hususi müdafaa vazifelerini uhdesine alacak profesyonel askerler. Mecburi askerlik, Joseon Kore'sinde yaşayan bütün erkeklerin her yıl 2-3 ay hizmet etmesini gerektiriyordu. Askerlik çağrıları rotasyonlu olduğundan, ordu daima tam kadroyla çalışıyordu. Çağrılan erkekler 2-3 ay hizmet ettikten sonra evlerine dönerken, başka bir grup erkek hizmet ediyordu. Profesyonel askeri personel Seul'ü ve sarayları müdafaa ediyordu. Subaylar da profesyonel rütbelerden seçiliyor ve rütbeleri askeri maharet ve meziyet testindeki puanlarına göre belirleniyordu. Ordu, Kore'yi her birinde bir kara ve bir derya garnizonu bulunan 5 bölgeye ayırmıştı. Bazı bölgelerde, sıkıntılı zamanlarda birden fazla garnizon bulunuyordu.
Dış Siyaset
Bilhassa 1419'da Gihae Genişlemesi'nden sonraki erken Joseon devri nispeten sakin geçti. Bu vaziyet, Joseon'un komşu Çin Ming Hanedanlığı ile münasebetlerini tahkim etmesine imkan sağladı. Joseon kralları, bilhassa Konfüçyüsçülük olmak üzere Çin fikirlerini ve felsefesini getirerek Kore'yi 'Çinlileştirmeye' çalıştı. Joseon kralları Ming Çin'ine büyük saygı duyuyorlardı ve sık sık Yeni Yıl'da Çin'e elçiler gönderiyor, hatta Kore'de taç giydikten sonra Ming hükümdarlarından krallık statülerini teyit etmelerini istiyorlardı.
Japonya ile münasebetler daha gergindi. Japonlarla yapılan savaşlar, erken Joseon devrini başı ve sonunu işaret etti ve bu savaşlar arasında Japon korsanları Kore kıyı şehirlerine baskınlar tertiplemeye devam etti. Gihae Genişlemesi'nden sonra Joseon, Japonya ile sınırlı ticaret imtiyazına izin verdi. Jinwung Kim, “Joseon ile ticaret yapabilecek Japon gemilerinin sayısının her yıl 50 olarak belirlendiğini ve gemilerin ancak Tsushima lordunca verilen hüviyet belgelerini ibraz etmeleri halinde limana yanaşmalarına izin verildiğini” belirtiyor (210).
İktisat ve Ticaret
Erken Joseon Hanedanlığı, hususi işletmeler kurmak yerine hükümette vasıflı işçileri istihdam etme mevzusunda Goryeo Hanedanlığı'nın usulünü sürdürdü. Zanaatkarlar, terziler, aşçılar ve daha fazlası yılın büyük kısmında hükümet için çalıştı, ancak bu iş için hükümete hususi bir vergi ödedikleri müddetçe şahsi siparişlere de cevap verebildiler. Bu hükümet destekli endüstri, Seul'ün Joseon devri ekonomisinin merkezi olarak inkişafına yardım etti.
Kral Taejong, ana yollar üzerindeki dükkanlara sahip olarak ve bunları tüccarlara kiralayarak, satışlarına vergi tatbik ederek ve yalnızca önceden belirlenmiş malları satmaya zorlayarak şehirler ve büyük kasabalardaki ticareti ve alışverişi tekelleştirmeye çalıştı. Çok geçmeden, köylüler, hükümetçe desteklenmeyen, ihtiyaç maddeleri ve ekipman satmak için kendi düzensiz pazarlarını organize etmeye başladı. Hükümet bu yerleri kapatmaya çalışsa da, yine de varlıklarını sürdürdü.
Erken Joseon yıllarındaki başlıca para birimleri tahıl, ipek ve kumaştı. Takas sisteminin hakim olduğu devirde, bilhassa kumaş önemli bir rol oynadı. Kral Sejong ve halefleri, madeni parayı başlıca para birimi haline getirmeye çalıştı. Ancak madeni paranın yayılması yavaş oldu ve ancak 18. asrın sonlarında yaygınlaştı. Düzenli madeni para basımı ancak 1678'de darphanenin sangpyeong tongbo bakır paralarını piyasaya sürmesiyle gerçekleşti.
Erken Joseon Devri'nde Din
Erken Joseon kralları, bilhassa Sejong, Konfüçyüsçü idealleri Kore cemiyetinin her sahasına tatbik etmeye çalıştı. Sejong, Budizmi yasaklayarak Konfüçyüsçülüğü benimsedi ve Konfüçyüsçü inançlar istikametinde hüküm sürdü. Bu idealler, umumi halkın krallara ve diğer yasa koyuculara saygı duymasını gerektirirken, aynı zamanda kralların toplumun iyiliği için idare etmesini ve kendi yasalarına da uymasını gerektiriyordu.
Konfüçyüsçü idealler, erken devir krallarını nispeten fedakar ve sevilen kişiler haline getirirken, bu durum kadınların cemiyetteki yerinin azalması pahasına gerçekleşti. Jinwung Kim'in yazdığı gibi:
"Zaman geçtikçe, kadınlar giderek 'ev içi insanlar' veya 'naeja' olarak adlandırılan, kendilerini çocuk yetiştirme ve ev işlerine adayan kişiler kategorisine indirgendi." (Jinwung Kim, 186-7).
Kore'nin Neo-Konfüçyüsçü cemiyeti, köylerin liderlerini, memleketin kralını ve kralın halkı ileriye götürmek için kararlar almasını esas alan bir yapı üzerine kurulmuş olsa da, kadınlar cemiyetteki yerlerinin yavaş yavaş Joseon Kore'sini idare eden erkeklere destekleyici bir rol üstlendiğini gördü.
Joseon'da Konfüçyüsçülüğün kurulması aynı zamanda siyasi gruplaşmalara ve iç çekişmelere de yol açtı. Zıt grupların, kimin devlet memuru olabileceğine dair farklı inançları vardı; Neo-Konfüçyüsçü gruplar, doğuştan gelen sınıfa bakılmaksızın, uygun meziyetlere malik herhangi bir kişinin memur olabileceğini müdafaa etmekteydi. Büyük Sejong, bir köylü olan Jang Yeong-Sil'i Kıymetliler Salonu'nda mühim bir bilim insanı olarak keşfedip tayin etmesiyle bunu vurguladı. Hanedanın ilerleyen zamanlarında, köle olarak doğan Yi Sang-Jwa, artistik kabiliyeti hasebiyle hükümet ressamı olarak tayin olundu.
Erken Joseon Devri'nde Toplum ve Bilim
Goryeo Hanedanlığı devrinde de var olan Gwageo adlı memuriyet giriş imtihanı, ilk Joseon krallarınca daha da önemsendi ve materyalleri yenilendi. Evvela, talebelerin Çin'in Dört Kitabı ve Beş Klasiği ile Klasik Çin tarzında nesir ve şiir yazmaya dair kifayet imtihanlarını geçmeleri gerekiyordu. Kifayet imtihanlarını geçenler, Mun-Gwa adlı nihai imtihana girmiştiler. Final imtihanı üç kısımdan oluşuyor ve grup 33 talebeye kadar indiriliyordu. Bunlar daha sonra kralın riyaset ettiği Jeonsi saray imtihanına girdiler. Puanları, talebelerin hangi makamda vazife yapacaklarını belirlemek için sıralanıyordu. Herhangi bir Koreli imtihana girebilirdi, ancak zaman ve okuryazarlık şartları imtihanı neredeyse tamamen toplumun üst sınıflarıyla sınırlıyordu.
Erken Joseon Devri'nde sosyal hareketlilik, Goryeo Hanedanlığı'ndakinden çok daha fazlaydı. Koreliler sınıf hiyerarşisinde yükselme hürriyetine sahipti ve bazıları, Jang Yeong-Sil gibi, kralın isteği üzerine bile bunu başardı. Devlet memurluğu giriş imtihanına hazırlanıp muvaffak olanlara hükümette değerli vazifeler verildi ve bu da çocuklarının aynı vazifelere gelmesine yardımcı oldu. Sejong tarafından getirilen, düz vergiler yerine mahsul verimine dayalı kademeli vergiler ve krallığın her yerinden bilgi toplayan el kitapları, çiftçilerin refahına katkıda bulundu. Sejong ayrıca, cemiyetin en alt sınıflarından bazılarına da tarım arazisi vererek onları topluma entegre etmeye çalıştı. Ancak köleler hala sahipleri arasında alınıp satılıyordu ve çocukları köle olarak doğuyordu.
İlmi açıdan bakıldığında, Erken Joseon Çağı, bilhassa Sejong devri, zaman ölçümü, coğrafya ve astronomi gibi sahalarda mühim ilerlemeler kaydetti. Kore'nin ilk su saati icat edildi ve bu da zamanın tam olarak ölçülmesini sağladı. Sejong, Joseon topraklarının son derece doğru haritalarını yaptırdı ve bu haritalar günümüzde bile fevkalade derecede isabetlidir. Kraliyet sarayındaki yeni bir tesis sayesinde astronomik ölçümlerde büyük ilerlemeler kaydedildi ve bu da yeni bir takvimin dizaynına yol açtı.
Sanat ve Mimari
Çağ ilerledikçe, Joseon sanatı Çin sanatından ayrılarak kendi gelenek ve stilini geliştirdi. Kaligrafi, resim ve şiir, Konfüçyüsçü Joseon sanat formlarına hakim oldu; şiir ise en mühimlerinden biriydi. Devlet memurluğu giriş imtihanına giren talebelerden yüksek seviyede şiir yazmaları isteniyordu ve Üç Krallık Devri'nde Goryeo Hanedanlığı'na kadar şiir antolojileri neşredildi.
Erken Joseon Çağı resimleri ilkin manzara resimleriydi. Çin'de norm olan kurgusal manzaralar başlangıçta popülerdi. Ancak bu vaziyet hızla değişti ve sanatçılar gerçek manzaraları büyük bir detayla tasvire başladılar. Bununla birlikte, devrin en ünlü manzara resimlerinden birinin, Kral Sejong'un oğlunun rüyalarından birinin tasviri olduğu farzedilir (An Gyeon'un Mongyudowondo'su).
Porselen, önceki Goryeo'ya kıyasla Erken Joseon Devri'nde yeni stiller geliştirdi. Goryeo'nun seladon porselenlerinin aksine, mavi-yeşil renkli parçalar olan Puncheong porseleni erken devirde yayıldı. Puncheong porseleninden kısa bir zaman sonra, Paekcha porseleni de yaygınlaştı. Paekcha porseleni beyazdı ve nispeten sadeliği sebebiyle kıymetliydi.
Erken Joseon Devri mimarisi de, cemiyet ve sanatın diğer yönleri gibi, Konfüçyüsçü idealleri takip etti. Mimarlar için pratiklik ve tabiatla ahenk önemliydi. Başkent Kaesong'dan taşındıktan sonra Seul, erken Joseon yıllarında önemli bir mimari merkezdi. İlk krallar Beş Büyük Saray'ı inşa ettiler: Chankdeok, Changgyeong, Deoksu, Gyeongbuk ve Gyeonghui. Gyeongbuk Sarayı, beş sarayın en büyüğüydü ve kralların evi ve hükümetin merkezi olarak hizmet veriyordu.
Sarayların yanı sıra, kapılar da önemli bir mimari şekliydi. Seul'ün şehir surlarının sekiz kapısı vardı; bunlardan altısı günümüze kadar ayakta kalmıştır. Ancak Namdaemun Kapısı 2008 yılında çıkan bir yangında yanmış (2013'te tekrar açılmıştır) ve diğer dördü modern zamanlarda tekrar inşa edilmiştir. Sukjeongmun ise orijinal haliyle ayakta kalan tek kapıdır ve Joseon devrinde nadiren kullanılmıştır.
Erken Joseon'un Mirası
Erken Joseon Çağı, iç iktidar mücadeleleriyle başlayıp sona erdi. Ancak bu iki devir arasında mühim ilerlemeler ve dış savaşların nispeten az olduğu devirler de yaşandı. Erken Joseon Devri, Konfüçyüsçülüğün tesisine ve takriben 50 yıl süren istikrarlı bir ilerleme ve istikrara tanık oldu. Bu istikrar devrinden sonra, hem taht hem de hükümetteki siyasi iktidar için hizipler vasıtaslıyla yaşanan devamlı mücadeleler, durgunluğa ve aydın tasfiyelerine yol açtı. Erken Joseon Devri, dış savaşların yaşandığı Orta Joseon Devri'ne öncülük etti, ancak 1400'lerin başlarından ortalarına kadar kaydedilen ilerleme, 1700'lerden 1900'lere kadar süren Geç Joseon Devri'nde yeniden canlandı.
