Göbekli Tepe

Tanım

Ronnie Jones III
Yazar: , Tercüme Eden: Mustafa Aykol
tarihinde yayınlandı 07 Mayıs 2015
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce
Göbekli Tepe (by Teomancimit, CC BY-SA)
Göbekli Tepe
Teomancimit (CC BY-SA)

“Göbekli Tepe” Türkiye'nin güneydoğusunda bir zamanlar “Edessa” olarak adlandırılan,“Peygamberler Şehri” olarak da bilinir ve Şanlıurfa'nın yaklaşık 16 km (on mil) kuzeydoğusunda bulunur. Yakınlardaki bu şehrin zengin bir dini geçmişi olsa da, “Göbekli Tepe”nin keşfine kadar dinin bu bölgede ne kadar geriye uzandığı bilinmiyordu. Bu yerleşim yeri, UNESCO tarafından Dünya Mirası Alanı olarak listelenmiştir.

Mimarlık ve Sanat

Göbekli tepe M.Ö. 10.000'e kadar uzanan, şimdiye kadar keşfedilen en eski insan yapımı ibadet yeridir. Tapınaklar, daha önce Göbekli Tepe'ye ait olduğu bilinen Nevali Çori sahasında ve kazısında çalışmış olan bir Alman arkeolog (Klaus Schmidt) tarafından keşfedildi. Tapınaklar, çemberde yer alan üç metrelik (on fit) sütunlar içerir. T şeklindeki yekpare kireçtaşı sütunların her biri, ceylan, yılan, tilki ve aslan gibi hayvanların oyulmuş kabartmalarının yanı sıra soyut karakterler ve simgeler içerir. Alanda keşfedilen kemikler, tepenin ritüel kurbanlar ve ziyafetler için kullanıldığını gösteriyor.

Reklamları Kaldır

Advertisement

GÖBEKLİ TEPE, MÖ 10.000'E KADAR KEŞFEDİLMEYEN EN ESKİ İNSAN YAPIMI İBADET YERİDİR.

Uygarlığın beşiğinde bulunan “Göbekli Tepe” (İngilizce’de Potbelly Hill) olarak adlandırılmıştır. Çevredeki köylerden (Derman Köyü, Göktepe Köyü ve Örencik Köyü) - alana ulaşmanın iki yolundan biri - geçerken, duvara spreyle boyanmış işaretlerle antik tapınağa yönlendiriliyorsunuz. Sonra yüzyıllardır çiftçiler tarafından işlenen tarlaların arasındaki tepeleri, orta yaşlı bir adam gömleği çıkarmış bir şekilde sırtüstü yatmış gibi görene kadar yavaş yavaş tırmanıyorsunuz, “Göbek Tepesi” bölgenin en yüksek noktası olarak duruyor.

Tapınağı inşa eden avcı-toplayıcılar yazı, metal veya çanak çömleklerden önce gelen bir dünyada ve arkeologların insanlığın henüz rahipler ve kurbanlarla ibadet etmek için bir araya gelmediğini düşündükleri bir zamanda yaşadılar.Yine de bu cilalı taş çağına tapanlar bir şekilde kendilerini örgütlediler ve bu 16 tonluk taş sütunları kesip bir tepeye taşımanın ve onları dairesel, törensel bir modelde düzenlemenin bir yolunu buldular.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Göbekli Tepe Infographic
Göbekli Tepe İnfografiği
Emine Sonnur Özcan (CC BY-NC-SA)

Tepe, bıçaklar, kıyıcılar ve mermi uçları gibi muazzam miktarda cilalı taş devrine ait çakmaktaşı aletle doluydu. Bu araçlar sıradışı değil, ancak çok sayıda olması olağandışı bir şeydir ve birçok tarihçi ve arkeologun bu tür tapınakların ve dini uygulamaların henüz var olmadığına inandığı bir zamanda, dini bir alan inşa etmek için kullanılmış olmaları, bunu daha da ilginç bir keşif haline getiriyor.

Göbekli Tepe: Pillar
Göbekli Tepe: Sütun
Ronnie Jones III (CC BY-NC-SA)

Dinin Gelişimini Anlamada Önemi

Tarihçi K.Schmidt, bu "tepedeki katedral" adını verdiği yerin, 160 km (100 mil) mesafeye kadar ibadet edenleri çeken bir hac yeri olduğuna inanıyordu. Göbekli Tepe'nin keşfi, "en azından orada çalışan arkeologlara, [...] insanın kutsallık duygusunun - ve insanın iyi bir gösteriye duyduğu sevginin - uygarlığın kendisini doğurmuş olabileceğini düşündürüyor." Kazıcı Klaus Schmidt'in dediği gibi, "Önce tapınak, sonra şehir geldi." Schmidt, medeniyetin, konsensüste olduğu gibi ekolojik nedenlerle değil, daha ziyade, peyzaj arkeolojisini ve tarih anlayışımızı değiştirecek bir teori olan "uygarlığın insan aklının ürünü olduğuna" inanıyor.

Reklamları Kaldır

Advertisement

Yeni keşifler nihayet arkeolojinin yavaş hareket eden fikir birliğini yeniden şekillendirmeye başlıyor. Stanford'un arkeoloji programı direktörü Ian Hodder'a göre Göbekli Tepe "gülünç derecede erken bir tarihte inanılmaz derecede büyük ve şaşırtıcı". Göbekli'deki "devasa büyük taşlar ve fantastik, son derece rafine sanat" konusunda coşkulu olan Hodder, rakip Neolitik yerleşim yerlerinde onlarca yıl harcayarak şunları söylüyor: "Pek çok insan bunun her şeyi değiştirdiğini düşünüyor... Bütün elma arabasını alt üst ediyor." [Eğer bu doğruysa, o zaman Hodder'ın dediği gibi] "Bütün teorilerimiz yanlıştı." (Newsweek)

Uygarlıkların, dinlerin ve şehirlerin gelişimini anlamadaki bu yeni teoriler ve değişikliklere rağmen, şu anda Göbekli Tepe arkeoloji ve tarih öncesi için yanıtladığından daha fazla soru soruyor. Site alaka düzeyini yitirmiş ve MÖ sekizinci binyılda terk edilmiş gibi görünüyor, ancak bugün antik dünyayı anlamamız için açıkça güçlü etkileri var.

Kaynakça

Çevirmen Hakkında

Mustafa Aykol
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nde Mütercim-Tercümanlık bölümünde lisans öğrencisiyim. Fransızca eğitimi dışında İngilizce de almakta ve çeviriler yapmaktayım aynı zamanda Turizm ile ilgileniyorum.

Yazar Hakkında

Ronnie Jones III
In university Ronnie concentrated his studies on the Greco-Roman world while writing his senior thesis on the Reformation. He has studied Koine Greek and Hebrew at the masters level, and is currently studying Turkish.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

III, R. J. (2015, Mayıs 07). Göbekli Tepe [Göbekli Tepe]. (M. Aykol, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-13727/gobekli-tepe/

Chicago Style

III, Ronnie Jones. "Göbekli Tepe." Çeviren Mustafa Aykol. World History Encyclopedia. Son düzenleme Mayıs 07, 2015. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-13727/gobekli-tepe/.

MLA Stili

III, Ronnie Jones. "Göbekli Tepe." Çeviren Mustafa Aykol. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 07 May 2015. Web. 14 Ağu 2022.