فهرست پادشاهان سومری

چه کسی پادشاه بود؟ و چه کسی پادشاه نبود؟
Joshua J. Mark
مترجم
منتشر شده در
Translations
چاپ PDF
The Weld-Blundell Prism Version of Sumerian King List (by Gts-tg, CC BY-SA)
رونوشت «منشور وِلد-بلاندِل» از «فهرست پادشاهان سومری» Gts-tg (CC BY-SA)

«فهرست پادشاهان سومری» (که به اختصار SKL هم نوشته می‌شود و عنوان دیگر آن گاه‌نامۀ پادشاهیِ واحد است) کتیبه‌ای از سومر باستان است که کهن‌ترین نسخۀ آن از «دورۀ سوم اور» (حدود ۲۱۱۲ تا حدود ۲۰۰۴ پیش از میلاد) به‌جامانده، و به ما می‌گوید حکومت پادشاهی نخستین بار چگونه شکل گرفت و چگونه شهر به شهر، از اِریدو به «خاندان ایسین» (حدود ۱۹۵۳ تا حدود ۱۷۱۷ پیش از میلاد) و سلسلۀ همروزگار آنان یعنی «خاندان لارسا» (حدود ۱۹۶۱ تا حدود ۱۶۷۴ پیش از میلاد)، انتقال یافت.

«فهرست پادشاهان سومری» بین دولت-شهرهای میان‌رودان باستان بارها دست به دست شد و بازنگری‌ها و بازنویسی‌های زیادی به خود دید، چون هر یک از دولت-شهرها می‌کوشیدند با استناد به آن حق فرمانروایی خود بر منطقه را قانونی و مشروع جلوه بدهند. از همین رو، بخش پایانی کتیبه که دورۀ ایسین-لارسا را به رسمیت می‌شناسد در نسخۀ اصلی وجود ندارد، و فقط زمانی ظاهر می‌شود که خاندان ایسین بنا به مصلحت خود آن را اضافه می‌کنند. پس هدف از نوشتن متن این کتیبه مشروعیت بخشیدن به حاکمیت وقت بوده و نه ثبت تاریخ و شخصیت‌ها و رویدادهای تاریخی.

از این گذشته، اولین بخش کتیبه در نسخۀ اصلی فهرست نام پادشاهانی است که مدت فرمانروایی آنها غیرواقعی به‌نظر می‌رسد و نام‌شان در هیچ مدرک تاریخی دیگری دیده نمی‌شود. شماری از نخستین رونوشت‌های کتیبه پادشاهان پیشا-توفان را به‌کلی از قلم انداخته‌اند، که یک دلیل آن می‌تواند همین طول عمرهای باورنکردنی آنها باشد (مثلن آلولیم پادشاه اِریدو به مدت ۲۸۸۰۰ سال فرمانروایی کرده است). اما برخی پژوهشگران می‌گویند شاید مقصود از «سال» در اینجا فقط ماه باشد، یا شاید طول عمری که برای این پادشاهان در نظر گرفته شده نشانۀ احترام و تکریم به ذات الاهی مقام شاهی است – هرچند که این اظهارنظرها فقط جنبۀ حدس و گمان دارند.

این‌ها فقط دو نمونه از پرسش‌های مسئله‌برانگیز فراوانی است که تاریخ‌دانان در واکاوی «فهرست پادشاهان سومری» و پذیرفتن آن به‌عنوان یک منبع دست اول قابل اتکا با آنها روبه‌رو هستند. مارک فان دِ میه‌روپ، پژوهشگر تاریخ، در این رابطه می‌نویسد:

بخش‌هایی از این کتیبه – به‌خصوص قسمت‌های ابتدایی – بدون تردید غیرقابل اتکا هستند، و برای بخش‌های دیگر نیز نمی‌توان صحت تاریخی کامل قائل شد. در نتیجه، ارزش این فهرست به‌عنوان یک منبع تاریخی تا حد زیادی پایین می‌آید، هرچند که همچنان یکی از ابزارهای اصلی ما برای بازسازی تاریخ «دورۀ دودمانیِ نخستین» باقی می‌ماند... اهمیت این گونه متن‌ها بیشتر در گرو شِمایی است که از سومِر باستان برای ما ترسیم می‌کنند نه اطلاعی که ممکن است دربارۀ دورۀ دودمانیِ نخستین به ما بدهند.

(خاور نزدیک، ۴۳ تا ۴۴)

مقصود از ترسیم کردن شِمایی از سومر باستان تاریخچۀ پیدایش شهرهای سومری است. از این لحاظ، «فهرست پادشاهان سومری» به ما نشان می‌دهند که تاریخ از نگاه سومری‌ها چه بوده و برای آنها چه مفهومی داشته است، اگرچه نوشته‌هاشان با یافته‌های باستان‌شناسی امروز خیلی تفاوت دارد. «فهرست پادشاهان سومری» نخستین شهرهای جهان را پنج شهر می‌داند که پیش از «توفان بزرگ» در میان‌رودان فرمانروایی می‌کردند:

  • اِریدو
  • باد-تیبیرا (Bad-tibira)
  • لاراک (لارسا)
  • سیپّار
  • شوروپّاک

بعد از توفان، پادشاهی در قالب یک تبارشناسی بدون گسست در دورۀ ایسین-لارسا ادامه پیدا می‌کند. هرچند مقایسه با سایر متن‌های باستانی و شواهد مادیِ دیگر نشان می‌دهد که این روند جانشینی بی‌وقفه فقط جنبۀ داستان‌پردازی دارد. البته واقعیت این است که بسیاری از خاندان‌های نامبرده در «فهرست» به‌واقع فرمانروایی کرده‌اند، اما به‌طور هم‌زمان و نه یکی پس از دیگری. علاوه بر این، انتقال قدرت نیز همواره تابع الگوی جانشینی مستقیمی که «فهرست» به مخاطب القا می‌کند نبوده است.

«فهرست پادشاهان سومری» نشان می‌دهد نبشتگران در میان‌رودان باستان تاریخ را با افسانه می‌آمیختند تا متنی به‌وجود بیاورند که جهان‌بینی خاصی را تبلیغ کند.

با همۀ این‌ها، «فهرست پادشاهان سومری» همچنان از اهمیت زیادی برخوردار است، چون نشان می‌دهد نبشتگران در میان‌رودان باستان چگونه تاریخ را با افسانه می‌آمیختند تا متنی به‌وجود بیاورند که جهان‌بینی خاصی را تبلیغ کند. در این حال دیگر چندان مهم نیست واقعیت چه بوده و چگونه اتفاق افتاده، بلکه چیزی که اهمیت دارد جهان‌بینی و دیدگاهی است که نوشته با استفاده از آن می‌توانسته حقانیت خود را ثابت کند (ترفندی ادبی که از ویژگی‌های ادبیات نارو نیز به‌شمار می‌رود). «فهرست» نمونۀ مهمی از پروپاگاندای سیاسی است و آشکارا پنداشت سومری‌ها از پادشاهی و باور آنها به خاستگاه الاهی آن را به رخ می‌کشد. به همین دلیل است که این کتیبه را اکنون دیگر یک منبع تاریخی معتبر نمی‌دانند، و برخی پژوهشگران حتا پیشنهاد می‌کنند وجودش یکسر نادیده گرفته شود.

تاریخچۀ پیدایش و کاربری‌های «فهرست»

کهن‌ترین نسخۀ کاملی که از «فهرست پادشاهان سومری» باقی مانده به دورۀ سوم اور تعلق دارد و مناسبت نوشته شدن آن به احتمال زیاد مشروعیت بخشیدن به فرمانروایی شهر اور بر منطقه با تاکید بر ذات قدسی پادشاه آن است. سومری‌ها شهر اِریدو را نخستین شهر دنیا می‌دانستند که به‌خواست و ارادۀ ایزدان بنا شد، به همین خاطر در سرآغاز «فهرست» می‌خوانیم: «پس از آن که [مقام] پادشاهی از آسمان نازل شد، پادشاهی در اِریدو بود» و پس از آن، به نوشتۀ «فهرست»، مقام پادشاهی در قالب جانشینی – جز در دوران آشفتگی بر اثر تهاجم گوتی‌ها – فرد به فرد منتقل شد تا به اور رسید. دوران فرمانروایی گوتی‌ها را گاه با عبارت «آنگاه چه کسی پادشاه بود؟ چه کسی پادشاه نبود؟» می‌شناسند، چون دنیا پیش چشم نبشتگران زیر و رو شده و نظم و سامان و معنای خود را به‌کلی از دست داده بود.

بخش آخر در برخی رونوشت‌های «فهرست»، که سرانجامِ پادشاهی را به دورۀ ایسین-لارسا می‌رساند، بعدها اضافه شده، در برخی دیگر از رونوشت‌ها نیز همان بخش نخست که پنج شهر پیش از «توفان بزرگ» را معرفی می‌کند مدتی بعد به متن اصلی افزوده شده است. مقصود از این بازنگری‌ها و بازنویسی‌ها، و به احتمال زیاد هدف اصلی از تهیۀ خود این کتیبه، این بوده است که:

  • ماهیت قدسی [مقام] پادشاهی را تثبیت کند
  • پادشاهان گوناگون را در یک روند طولانی جانشینی به هم پیوند دهد
  • به خاندان حاکم در مقام بخشی از همان روند جانشینی مشروعیت ببخشد

تا کنون شانزده رونوشت از «فهرست» پیدا شده (که با حروف A تا P شناسه‌گذاری شده‌اند). همگی این رونوشت‌ها به خط میخی سومری هستند، و گواه این مطلب که یکی از کارهای نبشتگران سومری تهیۀ مدرکی برای مشروعیت بخشیدن به قدرت حاکم در منطقه بوده است.

Map of the Third Dynasty of Ur
دودمان سوم اور، حدود ۲۰۵۰ تا ۱۹۵۰ پیش از میلاد Simeon Netchev (CC BY-NC-ND)

فرمانروایان قوم‌های دیگر، مثل اکد، نیز در فهرست جانشینی قرار دارند، اما بدیهی است که فقط پادشاهان سومری شهرهایی مثل کیش، اوروک، و اور از جانب ایزدان برای فرمانروایی تعیین شده بوده‌اند.

کامل‌ترین رونوشت «فهرست پادشاهان سومری» «منشور وِلد-بلاندل» (the Weld-Blundell Prism، حدود ۱۸۰۰ پیش از میلاد) است، که در سال ۱۹۲۲ میلادی در ویرانه‌های شهر لارسا پیدا شده است. بیشتر ترجمه‌های امروزین «فهرست»، ولی نه همۀ آنها، از روی همین رونوشت انجام شده‌اند. ترجمۀ رونوشت‌های گوناگون این متن از ارزش فرهنگی خاصی برخوردار هستند، چون اطلاع‌های عمیق‌تری از طرز فکر مردمانی که آنها را بازنگری و بازنویسی می‌کردند، به‌ویژه باورهای آنان و رویکردشان به تاریخ سرزمین خود و همسایگان‌شان به‌دست می‌دهند.

این قسمت از متن ارتباط تنگاتنگی با اسطورۀ پیدایش اِریدو (Eridu Genesis) دارد، که کهن‌ترین روایت از افسانۀ «توفان بزرگ» است، و سرچشمۀ پیدایش روایت‌های بعدی این افسانه، از جمله آتراهاسیس، حماسۀ گیلگمش، کتاب گاو آسمانی، و داستان کشتی نوح در کتاب مقدس بوده است.

هستۀ مفهومی «فهرست پادشاهان سومری» را همان پرسش «چه کسی پادشاه است؟ چه کسی پادشاه نیست؟» تشکیل می‌دهد، و در بسیاری از قسمت‌های آن تشخیص واقعیت تاریخی از داستان‌پردازی تاریخی بسیار دشوار – یا غیرممکن – است.

متن

ترجمۀ [انگلیسی] زیر از سایت «بدنۀ متنی الکترونیک ادبیات سومری» (که از ترجمۀ «منشور وِلد-بلاندل» استفاده کرده) گرفته شده و با ترجمۀ «فهرست پادشاهان سومری» از سایت لیویوس (Livius.org) مطابقت داده شده، که «رونوشت G» از «منشور لارسا» را در خود دارد. اظهارنظرهای داخل پرانتز، ارجاع به ترجمه‌های دیگر، و شماره‌گذاری سطرها در اینجا حذف شده، و املای برخی کلمه‌ها نیز برای روشن‌تر شدن مطلب تغییر داده شده است. فهرست همۀ منابع و پیوندهای بیرونی در پایان مطلب آمده است.

پس از آن که پادشاهی از آسمان نازل شد، پادشاهی در اِریدو بود. در اِریدو، آلولیم پادشاه شد؛ او به مدت ۲۸۸۰۰ سال فرمانروایی کرد. آلالگار به مدت ۳۶۰۰۰ سال فرمانروایی کرد. دو پادشاه؛ آنها به مدت ۶۴۸۰۰ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اِریدو ویران شد و پادشاهی به باد-تیبیرا رسید.

در باد-تیبیرا، اِنمِن-لو-آنا به مدت ۴۳۲۰۰ سال فرمانروایی کرد.

اِنمِن-گال-آنا به مدت ۲۸۸۰۰ سال فرمانروایی کرد. دُموزی آسمانی، شبان، به مدت ۳۶۰۰۰ سال فرمانروایی کرد. سه پادشاه؛ آنها به مدت ۱۰۸۰۰۰ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه باد-تیبیرا ویران شد و پادشاهی به لاراک انتقال یافت.

در لاراک، اِن-سیپاد-زید-آنا به مدت ۲۸۸۰۰ سال فرمانروایی کرد.

یک پادشاه؛ او به مدت ۲۸۸۰۰ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه لاراک ویران شد و پادشاهی به سیپّار انتقال یافت.

در سیپّار، اِنمِن-دور-آنا پادشاه شد؛ او به مدت ۲۱۰۰۰ سال فرمانروایی کرد. یک پادشاه؛ او به مدت ۲۱۰۰۰ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه سیپّار ویران شد و پادشاهی به شورپّاک انتقال یافت.

در شوروپّاک، اوبارا-توتو پادشاه شد؛ او به مدت ۱۸۶۰۰ سال فرمانروایی کرد. یک پادشاه؛ او به مدت ۱۸۶۰۰ سال فرمانروایی کرد.

پنج شهر؛ هشت پادشاه به مدت ۳۸۵۲۰۰ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه توفان همه جا را دربر گرفت.

پس از آن که توفان همه جا را دربر گرفت، و پادشاهی از آسمان نازل شد، پادشاهی در کیش بود. در کیش، گیشور پادشاه شد؛ او به مدت ۱۲۰۰ سال فرمانروایی کرد. کولّاس‌سینا-بِل به مدت ۹۰۰ سال فرمانروایی کرد. نان-گیش-لیشما به مدت ۱۲۰۰ سال فرمانروایی کرد. اِن-دارا-آنا به مدت ۴۲۰ سال، سه ماه، و سه و نیم روز فرمانروایی کرد. پوعانّوم به مدت ۸۴۰ سال فرمانروایی کرد. کالیبوم به مدت ۹۰۰ سال فرمانروایی کرد. کالوموم به مدت ۸۴۰ سال فرمانروایی کرد. زوقَقیپ به مدت ۹۰۰ سال فرمانروایی کرد. آتاب به مدت ۶۰۰ سال فرمانروایی کرد. ماشدا، پسر آتاب، به مدت ۸۴۰ سال فرمانروایی کرد. اَروی‌عوم، پسر ماشدا، به مدت ۷۲۰ سال فرمانروایی کرد.

اِتانا، شبان، که از آسمان نازل شد و در همۀ کشورها نظم برقرار کرد، پادشاه شد؛ او به مدت ۱۵۰۰ سال فرمانروایی کرد. بلیح، پسر اِتانا، به مدت ۴۰۰ سال فرمانروایی کرد. اِنمه-نونا به مدت ۶۶۰ سال فرمانروایی کرد. مِلِم-کیش، پسر اِنمه-نونا، به مدت ۱۲۰۰ سال فرمانروایی کرد. سَموگ، پسر بَرسال-نونا، به مدت ۱۴۰ سال فرمانروایی کرد.

تیزکار، پسر سَموگ، به مدت ۳۰۵ سال فرمانروایی کرد. ایلکوعو به مدت ۹۰۰ سال فرمانروایی کرد.

ایلتا-سادوم به مدت ۱۲۰۰ سال فرمانروایی کرد. اِنمِن-باراگِسی، که جنگ‌افزارهای ایلام را نابود ساخت، پادشاه شد؛ او به مدت ۹۰۰ سال فرمانروایی کرد.

آگّا، پسر اِنمِن-باراگِسی، به مدت ۶۲۵ سال فرمانروایی کرد.

بیست و سه پادشاه به مدت ۳۲۲۱۰ سال، سه ماه، و سه و نیم روز فرمانروایی کردند.

آنگاه کیش مغلوب شد، و پادشاهی به اِئانّا انتقال یافت.

در اِئانّا، مِش-کیعاگ-گاشِر، پسر اوتو، سرور و پادشاه شد؛ او به مدت ۳۲۴ سال فرمانروایی کرد. مِش-کیعاگ-گاشِر به دریا رفت و ناپدید شد. اِن‌مِرکار، پسر مِش-کیعاگ-گاشِر، پادشاه اوروک که اوروک را بنا کرد، پادشاه شد؛ او به مدت ۴۲۰ سال فرمانروایی کرد.

لوگال-باندای آسمانی، شبان، به مدت ۱۲۰۰ سال فرمانروایی کرد.

دموزی آسمانی، ماهیگیر، که شهرش کوعارا بود، به مدت ۱۰۰ سال فرمانروایی کرد.

گیلگمش، که پدرش موجودی ناپیدا، سرور کولابا، بود، به مدت ۱۲۶ سال فرمانروایی کرد. اور-نونگال، پسر گیلگمش آسمانی، به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد.

اودول-کالاما، پسر اور-نونگال، به مدت ۱۵ سال فرمانروایی کرد. لا-باشِر به مدت ۹ سال فرمانروایی کرد. اِنّون-دارا-آنا به مدت ۸ سال فرمانروایی کرد. مِشهه، آهنگر، به مدت ۳۶ سال فرمانروایی کرد. مِلِم-آنا به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد.

لوگال-کی-گین به مدت ۳۶ سال فرمانروایی کرد.

دوازده پادشاه به مدت ۲۳۱۰ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اوروک مغلوب شد، و پادشاهی به اور انتقال یافت.

در اور، مِس-آنه-پادا پادشاه شد؛ او به مدت ۸۰ سال فرمانروایی کرد.

مِش-کیعاگ-نونا، پسر مِس-آنه-پادا، پادشاه شد؛ او به مدت ۳۶ سال فرمانروایی کرد. اِلولو به مدت ۲۵ سال فرمانروایی کرد. بالولو به مدت ۳۶ سال فرمانروایی کرد. چهار پادشاه به مدت ۱۷۷ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اور مغلوب شد، و پادشاهی به اَوان انتقال یافت.

در اَوان، [...] پادشاه شد؛ او به مدت [...] سال فرمانروایی کرد. [...]-لو به مدت [...] سال فرمانروایی کرد. کول[...] به مدت ۳۶ سال فرمانروایی کرد. سه پادشاه به مدت ۳۵۶ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اَوان مغلوب شد و پادشاهی به کیش انتقال یافت.

در کیش، سو-سودا، نساج، پادشاه شد؛ او به مدت ۲۰۰ سال فرمانروایی کرد.

داداسه به مدت ۸۱ سال فرمانروایی کرد. ماماگال، قایقران، به مدت ۲۴۰ سال فرمانروایی کرد. کالبوم، پسر ماماگال، به مدت ۱۹۵ سال فرمانروایی کرد. توگ به مدت ۳۶۰ سال فرمانروایی کرد. مِن-نونا به مدت ۱۸۰ سال فرمانروایی کرد. اِنبی-ایشتار به مدت ۲۹۰ سال فرمانروایی کرد. لوگال‌گو به مدت ۳۶۰ سال فرمانروایی کرد.

هشت پادشاه به مدت ۳۱۹۵ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه کیش مغلوب شد، و پادشاهی به حَمازی انتقال یافت.

در حَمازی، حتانیش پادشاه شد؛ او به مدت ۳۶۰ سال فرمانروایی کرد.

یک پادشاه به مدت ۳۶۰ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه حَمازی مغلوب شد، و پادشاهی به اوروک انتقال یافت.

در اوروک، اِن-شَکوش-آنا پادشاه شد؛ او به مدت ۶۰ سال فرمانروایی کرد. لوگال-اوره به مدت ۱۲۰ سال فرمانروایی کرد. آرگاندیا به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد. سه پادشاه به مدت ۱۸۷ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اوروک مغلوب شد، و پادشاهی به اور انتقال یافت.

در اور، نانّه پادشاه شد؛ او به مدت ۵۴ سال فرمانروایی کرد.

مِس-کیعاگ-نانّا، پسر نانّه، به مدت ۴۸ سال فرمانروایی کرد.

[...]، پسر [...]، به مدت ۲ سال فرمانروایی کرد.

سه پادشاه به مدت [...] سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اور مغلوب شد، و پادشاهی به آداب انتقال یافت.

در آداب، لوگال-آنه-موندو پادشاه شد؛ او به مدت ۹۰ سال فرمانروایی کرد.

یک پادشاه به مدت ۹۰ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه آداب مغلوب شد، و پادشاهی به ماری انتقال یافت.

در ماری، آنوبو پادشاه شد؛ او به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد. آن‌با، پسر آنوبو، به مدت ۱۷ سال فرمانروایی کرد. بازی، چرم‌ساز، به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد. زی‌زی، نساج، به مدت ۲۰ سال فرمانروایی کرد. لیم-اِر، کاهن پاشیشو، به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد. شارّوم-ایتِر به مدت ۹ سال فرمانروایی کرد.

شش پادشاه به مدت ۱۳۶ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه ماری مغلوب شد، و پادشاهی به کیش انتقال یافت.

در کیش، کو-بابا، زن میخانه‌چی، که بنیان‌های کیش را استوار ساخت، پادشاه شد؛ او به مدت ۱۰۰ سال فرمانروایی کرد.

یک ملکه به مدت ۱۰۰ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه کیش مغلوب شد، و پادشاهی به آکشاک انتقال یافت.

در آکشاک، اون‌زی پادشاه شد؛ او به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد. اون‌دالولو به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. اور-اور به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. پوزور-نیرا به مدت ۲۰ سال فرمانروایی کرد. ایشو-ایل به مدت ۲۴ سال فرمانروایی کرد. شو-سین، پسر ایشو-ایل، به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد.

شش پادشاه به مدت ۳۹ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه آکشاک مغلوب شد، و پادشاهی به کیش انتقال یافت.

در کیش، پوزور-سین، پسر کو-بابا، پادشاه شد؛ او به مدت ۲۵ سال فرمانروایی کرد. اور-زابابا، پسر پوزور-سین، به مدت ۴۰۰ سال فرمانروایی کرد. سیمودارا به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کرد. اوسی-واتار به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد.

ایشتار-موتی به مدت ۱۱ سال فرمانروایی کرد. ایشمه-شَمَش به مدت ۱۱ سال فرمانروایی کرد.

نان‌نی‌یا، سنگ‌تراش، به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد.

هفت پادشاه به مدت ۴۹۱ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه کیش مغلوب شد، و پادشاهی به اوروک انتقال یافت.

در اوروک، لوگال‌زاگِسی پادشاه شد؛ او به مدت ۲۵ سال فرمانروایی کرد.

یک پادشاه به مدت ۲۵ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه اوروک مغلوب شد، و پادشاهی به اَگَده (اَکَد) انتقال یافت.

در اَگَده، سارگُن، که پدرش باغبان بود، پیاله‌دار اور-زابابا، پادشاه شد، پادشاه اَگَده، که اَگَده را بنا کرد؛ او به مدت ۵۶ سال فرمانروایی کرد.

ریموش، پسر سارگُن، به مدت ۹ سال فرمانروایی کرد.

مانیش‌توشو، برادر بزرگ ریموش، پسر سارگُن، به مدت ۱۵ سال فرمانروایی کرد. نارام-سین، پسر مانیش‌توشو، به مدت ۵۶ سال فرمانروایی کرد. شار-کالی-شارّی، پسر نارام-سین، به مدت۲۵ سال فرمانروایی کرد.

آنگاه چه کسی پادشاه بود؟ چه کسی پادشاه نبود؟

ایرگی‌گی پادشاه بود، نانوم پادشاه بود، ایمی پادشاه بود، اِلولو پادشاه بود؛ آن چهار پادشاه ۳ سال فرمانروایی کردند.

دودو به مدت ۲۱ سال فرمانروایی کرد.

شو-دورول، پسر دودو، به مدت ۱۵ سال فرمانروایی کرد.

یازده پادشاه به مدت ۱۸۱ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اَگَده مغلوب شد، و پادشاهی به اوروک انتقال یافت.

در اوروک، اور-نیگین پادشاه شد؛ او به مدت ۷ سال پادشاهی کرد.

اور-گیگیر، پسر اور-نیگین، به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد.

کودا به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. پوزور-ایلی به مدت ۵ سال فرمانروایی کرد. اور-اوتو به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد.

پنج پادشاه به مدت ۳۰ سال فرمانروایی کردند.

اوروک مغلوب شد و پادشاهی به سپاه گوتیوم انتقال یافت.

سپاه گوتیوم، پادشاهی که نامش را کسی نمی‌داند.

نی‌بیا پادشاه شد؛ او به مدت ۳ سال فرمانروایی کرد. آنگاه این‌گیشو به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. ایکوکوم-لا-قبا به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. شولمه به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. سیلولومِش به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. اینی‌ماباکِش به مدت ۵ سال فرمانروایی کرد. ایگه‌عاعوش به مدت ۶ سال فرمانروایی کرد. لعار-لا-قبا به مدت چند سال فرمانروایی کرد. ایباته به مدت ۳ سال فرمانروایی کرد. یارلا به مدت ۳ سال فرمانروایی کرد. کوروم به مدت ۱ سال فرمانروایی کرد.

آپیل-کین به مدت ۳ سال فرمانروایی کرد. لاعارابوم به مدت ۲ سال فرمانروایی کرد. ایراروم به مدت ۲ سال فرمانروایی کرد. ایبرانوم به مدت ۱ سال فرمانروایی کرد. هَبلوم به مدت ۲ سال فرمانروایی کرد. پوزور-سین، پسر هَبلوم، به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد. یارلاگاندا به مدت ۷ سال فرمانروایی کرد. سیعو به مدت 7 سال فرمانروایی کرد. تیریگا به مدت ۴۰ روز فرمانروایی کرد.

بیست و یک پادشاه به مدت ۹۱ سال و ۴۰ روز فرمانروایی کردند.

آنگاه سپاه گوتیوم مغلوب شد و پادشاهی به اوروک انتقال یافت.

در اوروک، اوتو-هِگال پادشاه شد؛ او به مدت ۴۲۰ سال و ۷ روز فرمانروایی کرد. یک پادشاه به مدت ۴۲۷ سال و ۶ روز فرمانروایی کرد. آنگاه اوروک مغلوب شد، و پادشاهی به اور انتقال یافت.

در اور، اور-نامّو پادشاه شد؛ او به مدت ۱۸ سال فرمانروایی کرد.

شولگی، پسر اور-نامّو، به مدت ۴۶ سال فرمانروایی کرد.

آمار-سین، پسر شولگی، به مدت ۲۴ سال فرمانروایی کرد.

شو-سین، پسر آمار-سین، به مدت ۹ سال فرمانروایی کرد.

ایبّی-سین، پسر شو-سین، به مدت ۲۴ سال فرمانروایی کرد.

چهار پادشاه به مدت ۱۰۸ سال فرمانروایی کردند.

آنگاه اور مغلوب شد. پادشاهی به ایسین انتقال یافت.

در ایسین، ایشبی-ایرّا پادشاه شد؛ او به مدت ۳۳ سال فرمانروایی کرد.

شو-ایلیشوی آسمانی، پسر ایشبی-ایرّا، به مدت ۲۰ سال فرمانروایی کرد.

ایدّین-داگان، پسر شو-ایلیشو، به مدت ۲۱ سال فرمانروایی کرد.

ایشمه-داگان، پسر ایدّین-داگان، به مدت ۲۰ سال فرمانروایی کرد.

لیپیت-ایشتار، پسر ایشمه-داگان، به مدت ۱۱ سال فرمانروایی کرد.

اور-نینورتای آسمانی به مدت ۲۸ سال فرمانروایی کرد. بور-سین، پسر اور-نینورتا، به مدت ۲۱ سال فرمانروایی کرد. لیپیت-اِنلیل، پسر بور-سین، به مدت ۵ سال فرمانروایی کرد. ایرّا-ایمیتّی آسمانی به مدت ۸ سال فرمانروایی کرد. اِنلیل-بانی آسمانی به مدت ۲۴ سال فرمانروایی کرد. زامبیجای آسمانی به مدت ۳ سال فرمانروایی کرد.

ایتِر-پیشای آسمانی به مدت ۴ سال فرمانروایی کرد. اوردوکوگا به مدت ۴ سال فرمانروایی کرد. سین-ماگیر به مدت ۱۱ سال فرمانروایی کرد. دامیق-ایلیشو، پسر سین-ماگیر، به مدت ۲۳ سال فرمانروایی کرد.

سیزده پادشاه به مدت ۲۱۳ سال فرمانروایی کردند.

حذف آگهی ها
آگهی ها

پرسش و پاسخ

«فهرست پادشاهان سومری» چیست؟

«فهرست پادشاهان سومری» یک کتیبۀ باستانی است که در آن نام همۀ پادشاهان میان‌رودان از نخستین شهر (اِریدو) تا دورۀ ایسین-لارسا نوشته شده است. این سند را هم دارای وجهۀ تاریخی و هم دارای وجه داستان‌پردازی تاریخی می‌دانند.

آیا در «فهرست پادشاهان سومری» از توفان نوح هم یاد شده است؟

بله. «فهرست پادشاهان سومری» پادشاهان را به دو دستۀ فرمانروایان پیش از «توفان بزرگ» و فرمانروایان بعد از آن تقسیم می‌کند.

آیا در «فهرست پادشاهان سومری» نام گیلگمش هم آمده است؟

بله. گیلگمش در «فهرست پادشاهان سومری» پادشاه شهر اوروک نامیده شده است.

اهمیت «فهرست پادشاهان سومری» در چیست؟

اهمیت «فهرست پادشاهان سومری» در این است که چشم‌اندازی از پنداشت سومری‌های باستان درمورد مفهوم پادشاهی، رابطۀ نظام پادشاهی و دولت-شهر، کاربردهای تبلیغات سیاسی در میان‌رودان باستان، و درهم آمیختن واقعیت و داستان‌پردازی درنوشته‌های نبشتگران با هدف تبلیغ یک جهان‌بینی خاص به‌دست می‌دهد.

دربارۀ مترجم

Nathalie Choubineh
ناتالی چوبینه مترجم و پژوهشگر مستقل رقص در جهان باستان با گرایش یونان و خاور نزدیک باستان است. او آثاری در زمینۀ رقص باستان، قوم‌موسیقی‌شناسی، و ادبیات منتشر کرده، و عاشق یادگیری و انتقال آموخته‌ها است.

دربارۀ نویسنده

Joshua J. Mark
جاشوا ج. مارک از بنیانگذاران «دانشنامۀ تاریخ جهان» و مدیر بخش محتوای سایت است. او استاد سابق «کالج مِریست» (نیویورک) بوده و در آنجا تاریخ، فلسفه، ادبیات، و نویسندگی تدریس کرده است. جاشوا سفرهای زیادی رفته و مدتی در یونان و آلمان زندگی کرده است.

ارجاع به این مطلب

منبع نویسی به سبک اِی پی اِی

Mark, J. J. (2026, January 26). فهرست پادشاهان سومری: چه کسی پادشاه بود؟ و چه کسی پادشاه نبود؟. (N. Choubineh, مترجم). World History Encyclopedia. https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-25851/

منبع نویسی به روش شیکاگو

Mark, Joshua J.. "فهرست پادشاهان سومری: چه کسی پادشاه بود؟ و چه کسی پادشاه نبود؟." ترجمه از Nathalie Choubineh. World History Encyclopedia, January 26, 2026. https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-25851/.

منبع نویسی به روش اِم اِل اِی

Mark, Joshua J.. "فهرست پادشاهان سومری: چه کسی پادشاه بود؟ و چه کسی پادشاه نبود؟." ترجمه از Nathalie Choubineh. World History Encyclopedia, 26 Jan 2026, https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-25851/.

حذف آگهی ها