Alman Genelkurmay Başkanı General Alfred von Schlieffen (1833-1913) tarafından 1905'te hazırlanan Schlieffen Planı, iki devlet savaşa girerse Alman silahlı kuvvetlerinin Fransa'ya karşı gizli bir taarruz planıydı. Gaye, batıda Fransa'yı hızla yenerek doğuda Rusya ile aynı anda karşı karşıya gelmekten kaçınmaktı. Plan, Alman kuvvetlerinin tarafsız Aşağı Ülkeler'den hızla geçerek Fransa-Almanya hududundaki ana Fransız tahkimatlarından kaçınmasını gerektiriyordu. Plan, Fransız hatlarına arkadan saldırmak, Paris'i ele geçirmek ve altı hafta içinde teslim olmaktı.
Schlieffen Planı, 1914'te (Birinci Dünya Savaşı başladığında) yeni Genelkurmay Başkanı Helmuth Graf von Moltke (1848-1916) tarafından pratik açıdan zayıflatıldı. Planlanandan daha az askerin bulunması, lojistik meseleler ve düşmanın beklenmedik derecede güçlü bir mukavemet göstermesi sebebiyle Schlieffen Planı başarısız oldu ve Alman ilerlemesi önce durduruldu, ardından Eylül 1914'teki 'Marne Mucizesi' ile geri püskürtüldü; bu vaziyet nihayetinde Batı Cephesi'nin zıt müdafaa siperlerinden oluşan nispeten durağan bir hat olarak kurulmasına yol açtı.
Plan
20. asrın başlarında, Avrupa'daki devletler birbirlerinin niyetlerinden karşılıklı olarak şüphe duyuyorlardı. I. Dünya Savaşı öncesi İttifak sisteminde iki blok ortaya çıktı: İngiltere, Fransa ve Rusya'dan oluşan Üçlü İtilaf ile Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya'dan mürekkep Üçlü İttifak. Bu iki blok arasında savaş çıkması halinde, askeri stratejistler uygun saldırı planları oluşturmakla vazifelendirildi. Rus generaller Avusturya-Macaristan'a en iyi nasıl saldıracaklarına dair planlar hazırlarken, Fransız generaller Almanya'ya karşı bir harekât için taarruz planları oluşturdular. Tarihte bunların en meşhuru, Almanya'nın Fransa'ya taarruz planı olan Schlieffen Planı'dır.
Alman Genelkurmay Başkanı General Alfred von Schleiffen, Fransa-Almanya sınırında Fransız ordusuyla en iyi nasıl başa çıkılacağına dair bir plan dizayn etti. 1905'te tamamlanan plan, Almanya'nın gerekli insan gücünden mahrum olması yüzünden planının gerçekte muvaffak olma ihtimalinin düşük olduğunu vurgulayarak aynı yılın Aralık ayında emekliye ayrıldı. Plan, bazı başka faraziyeler de içeriyordu. İlki, Almanya'nın muhtemelen aynı anda hem Fransa hem de Rusya ile savaş halinde bulunacağıydı. İngiltere ise muhtemelen Fransa ve Rusya'nın müttefiki olacaktı. Bu faraziye, sözü geçen devletlerin o devirdeki antlaşma mükellefiyetlerine dayanıyordu ve gerçekte de öyle oldu. İkinci faraziye, ele alınması gereken coğrafyaydı ve hem Rus ordusunun eski yapısı hem de kumanda strüktürü, nispeten yavaş bir şekilde seferber olabileceği anlamına geliyordu. Sonuç olarak, Almanya'nın Doğu Cephesi, pan-Avrupa savaşının ilk safhalarında onu müdafaa etmek için daha az askere ihtiyaç duyacaktı. Rusya ordusu tamamen seferber olmadan önce Almanya'nın Fransa ile başa çıkmak için altı haftası olabileceği tahmin ediliyordu. Başlangıçta, Alman Ordusu'nun büyük bir kısmı Fransa'ya karşı Batı Cephesi'nde mevzilendirilebilirdi. Almanya batıda hızlı bir nakavt darbesi vurabilirse, bütün ordusu Doğu Cephesi'ne yönlendirilebilirdi.
Schlieffen planının anahtarı, Alman birliklerinin tarafsız Hollanda, Lüksemburg ve Belçika üzerinden ilerleyerek Fransa'nın Fransa-Almanya hududundaki müdafaa tahkimatlarını aşmasıydı. Alman generaller, Fransız mevkidaşlarına tam bir hareket hürriyeti verilirse, Fransız ordusunu harekete geçirip Alsas-Loren'e saldıracaklarına ve geri alacaklarına inanıyorlardı. Alman generaller, tam da böyle bir taarruzu, o bölgede sahte bir hücum başlatıp ardından hızla geri çekilerek gerçekleştireceklerdi. Bu taktik, Fransızların dikkatini dağıtırken, 53 tümenden oluşan gerçek Alman taarruzu, Aşağı Ülkeler'i hızla geçerek Rouen'den Paris'e kadar geniş bir yay çizerek Fransız topraklarına taarruz edecek, ardından Marne ve Seine nehirlerini geçerek Verdun, Nancy, Epinal ve Belfort bölgelerinde Fransız ordusuna arkadan saldıracaktı. Bu iddialı planın bir parçası da Paris'i ele geçirmekti ve bunun Fransız hükümetinin düşmesine ve devletin silahlı kuvvetlerinin teslim olmasına yol açacağı umuluyordu. Fransızlar yenildikten sonra Alman birlikleri demiryoluyla Doğu Cephesi'ne taşınarak Rus ordusuyla karşı karşıya gelecekti.
Realite
1914'e gelindiğinde Moltke, Schlieffen Planı'nı "kesinlikle zayıflatan" birkaç değişiklik yapmıştı (Bruce, 342). Moltke, Hollanda üzerinden ilerlemek istemiyordu ve bu yüzden taarruz cephesi daraltılmıştı; işgalci kuvvetin bir kısmı Lüksemburg'dan, büyük kısmı ise Belçika'dan (Anvers ve Liège arasında) geçiyordu. Bu karar, ilerlemeyi yavaşlattı ve yedi Alman ordusunun sınırlara saldırması yüzünden lojistiği aksattı. Schlieffen, Fransa'ya gereken hızda yeterli insan gücü gönderebilmek için daha geniş bir cepheye ihtiyaç olduğunu dikkatlice hesaplamıştı. Daha da önemlisi, Moltke saldırının sağ kanadını üçte bir nispetinde, yani yaklaşık 1,5 milyon adama denk gelecek şekilde daralttı. Schlieffen, planın işe yaraması için sağ kanadın, cephenin en geniş kavisini oluşturduğu için son derece güçlü olması gerektiğine dair son derece titizdi. Ancak Moltke, Rusya'nın doğuda beklenenden daha hızlı seferber olması halinde, Fransızların Alsas-Loren sınır bölgesinde ve Doğu Prusya'da erken toprak kayıpları yaşamasından endişe ediyordu. Her iki ihtimal de gerçekleşti. Schlieffen planından ayrılan 1,5 milyon asker bu iki alternatif cepheye gönderildi. Ayrıca, işgalin karşılaştığı daha problemli kalelerle, bilhassa da Anvers'tekilerle başa çıkmak için ana Schlieffen saldırısından askerler çekildi. Moltke'nin ihtiyatı ve Rusya'nın nispeten hızlı bir şekilde seferber olarak sadece 15 günde Alman topraklarına ulaşması, Schlieffen Planı'nın başarısızlığında belirleyici rol oynayacaktı.
Belki de Moltke'nin Schlieffen Planı'nın gerçekten hızlı bir zafer kazanabileceğine inanmaması mühimdir; bir keresinde Kayzer'e Avrupa'da yaklaşan bir savaşın "kati bir muharebeyle değil, bütün milli gücü kırılıncaya değin alt edilemeyecek bir memleketle uzun ve yorucu bir mücadeleyle neticeleneceğini" söylemişti (Strachan, 134). Moltke tamamen haklıydı.
Almanların kara taarruzu öncesinde yoğun bir diplomatik faaliyet yaşandı. Alman kuvvetlerinin 2 Ağustos'ta Belçika'dan geçmesine izin istendi; Belçika bunu reddetti. Aynı gün, Alman birlikleri Lüksemburg'dan geçti. Britanya, kıtalararası bir savaşta tarafsız kalmayı ümit ediyordu, ancak iki devletin daha önce imzaladığı bir antlaşmayla Belçika'nın tarafsızlığını korumaya mecburdu. Her halükarda, Britanya, Fransa'nın ezilmesine ve Avrupa'daki en büyük iktisadi ve askeri rakibi olan Almanya'nın tamamen hakim olduğu yeni bir Avrupa'nın oluşmasına seyirci kalamazdı. Britanya, Alman hükümetine, Belçika üzerinden yapılacak bir seferberliğin, Britanya'nın Almanya'ya savaş ilan etmesiyle neticeleneceğini bildirdi. Britanya'nın beklenmedik müdahalesi (Almanya açısından), savaşın artık kısa süremeyeceği anlamına geliyordu; çünkü Fransa ağır askeri mağlubiyetlere yaşasa bile, müttefiki Britanya olduğu sürece teslim olma ihtimali çok düşüktü. 3 Ağustos'ta Alman birlikleri yine de Belçika'dan geçti ve Almanya, Fransa'ya resmen savaş ilan etti (ve aynı şekilde tersi). 4 Ağustos'ta Britanya, Almanya'ya savaş ilan etti. Bu arada, Rusya ve Avusturya-Macaristan, Balkanlar'ı kontrol etmek istedikleri için birbirlerine savaş ilan etmişlerdi. Birinci Dünya Savaşı başlamıştı ve Japonya ve nihayetinde Amerika Birleşik Devletleri gibi diğer ülkeler de kısa süre sonra savaşa katılacaktı.
Schlieffen Planı, iyi başlamasına ve Almanya'ya Fransa'dan hatırı sayılır bir dilim kazandırmasına rağmen, Batı Cephesi'nde hızlı bir zafer elde etme hedefinde sonunda başarısız oldu. General Alexander Kluck (1846-1934) liderliğindeki Alman kuvvetleri Brüksel'den kolayca geçti, ancak Liège'in 12 kaleden oluşan çemberinde beklenmedik bir Belçika direnciyle karşılaştılar. Alman planlamacılar, devasa 'Big Bertha' 42 cm'lik (16,8 inç) Krupp toplarıyla teçhiz edilmiş taarruz gücüyle, Liège'in müdafaasını yok etmek için yalnızca iki güne ihtiyaç duyulacağını tahmin etmişlerdi; ki aslında on gün sürmüştü. Üstün sayılar ve topçu gücü sayesinde Alman kuvvetleri, İngiliz Seferi Kuvvetleri'ni (BEF) Mons ve Le Cateau'da mağlubiyete uğrattı, ancak bu zaferler zaman, malzeme ve zayiat açısından pahalıya mal oldu. Kluck daha sonra Schlieffen Planı'nı irticalen tatbik etti ve Paris'i kuşatmak yerine geri çekilen düşmanı takip etmeye karar verdi. Fransız Beşinci Ordusu'nu kovalayan Kluck, sağ kanadını Paris garnizonuna açtı ve bu hamle Müttefiklere hava keşifleriyle bildirildi. Kanadına yapılacak bu yeni hücuma karşı koymak üzere harekete geçen Kluck, Alman Birinci ve İkinci Orduları arasında alışılmadık derecede büyük bir boşluk bıraktı; bu boşluk hem BEF hem de General Joseph Joffre (1852-1931) kumandasındaki Fransız ordularınca hızla kullanıldı. Orijinal Schlieffen Planı'nın cesur ve kavisli okları artık çok yönlü hücumlar, karşı hücumlar, muhasara manevraları ve kuşatmalardan ibaret bir karmaşaya dönüşmüştü.
Kalıcı Bir Cephe
Schlieffen Planı suya düşünce, Alman kumanda irtibayı ciddi şekilde bozuldu. Alman birlikleri artık yorgunluk ve kifayetsiz ikmal sıkıntısı çekiyordu. Fransız ve İngiliz kuvvetleri, Eylül ayında Marne Muharebesi'nde veya daha sonra "Marne Mucizesi" olarak anılacak olan harpte toparlandı. Her zaman temkinli olan Moltke geri çekilmeye karar verdi ve cephe geri püskürtülerek sonunda Aisne Nehri boyunca yerleşti. Schlieffen Planı, düşmanın karadaki tepkileri ve kabiliyetlerine dair aşırı iyimser bir tahmin olduğu ve ilgili Alman ordularına karşı böylesine büyük bir ilerlemenin lojistik ve irtibat levazımatını büyük ölçüde küçümsediği aşikar ederek paramparça olmuştu.
1914 kışına gelindiğinde ve her iki tarafın da gerçekleştirdiği bir dizi başarısız muhasara manevrasının ('Denize Yarış' olarak bilinir) ardından, Batı Cephesi, Belçika kıyısı yakınlarındaki Ypres'ten güneyde İsviçre sınırına kadar uzanıyordu. Her iki taraf da askerlerini düşman ateşinden daha iyi korumak için siper sistemleri inşa etmeye mecbur kaldı. Bunu uzun bir çıkmaz izledi ve iki taraf da sonraki dört yıl boyunca birbirlerine karşı pek ilerleme kaydedemedi. Rusya savaşa girdiğinde Alman generallerinin korktuğu vaziyet tam da buydu ve bütün planlamalara rağmen, kendilerini iki büyük cephede savaşırken buldular. Bu vaziyet, Rusya'nın 1917'deki Bolşevik Devrimi'nden sonra I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesine rağmen, nihayetinde onlara savaşa mal oldu.
