Hayasa-Azzi

Tanım

Mark Cartwright
Yazar: , Tercüme Eden: Hazar Kafar
tarihinde yayınlandı 14 Şubat 2018
X
translations icon
Diğer dillerde mevcuttur: İngilizce, Yunan
Bronze Age Anatolia (by Semhur, CC BY-SA)
Anadolu'da Tunç Çağı
Semhur (CC BY-SA)

Hayasa-Azzi, M.Ö. 1500 ile M.Ö. 1200 yılları arasında eski Ermenistan ve doğu Anadolu platosunda gelişen yerli bir Tunç Çağı aşiret konfederasyonuydu. Bu dönemde bölgeyle ilgili tarihi kayıtlar yetersiz ve tartışmalı olsa da, daha doğuda güçlü Hititlerin düşmanları oldukları, muhtemelen Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünü takiben Trakya-Frigler tarafından sızdıkları bilinmektedir. 1200 ve daha sonra MÖ 9. yüzyıldan itibaren Urartu krallığının bir parçası oldu.

Kökenler

Hayasa-Azzi, Ermenilerin kendilerini ve devletlerini, Hayastan'ı tanımlamak için kullandıkları bir terim olan Hay halkının adıdır. Eski Hayasa-Azzi halkı ile daha modern Ermenistan devleti (ilk olarak MÖ 6. yüzyıldan kalma kayıtlarda görünen) arasında gerçek bir bağlantı olup olmadığı hala bilim adamları arasında tartışılmaktadır. Ermeni dağlık bölgelerindeki insanların tarihi kayıtlarında ilk söz, Uruatri olarak anılan Asur kralı I. Şalmaneser'in (M.Ö. 1274-1245) yazıtlarındadır. “Dağlık ülke” anlamına gelen terim, muhtemelen belirli bir krallığı değil, bölgedeki tüm kabileleri ifade eder. Asur kralı I. Tukulti-Ninurta'nın (M.Ö. 1244-1208) yazıtlarında bölge “Nairi Ülkesi” olarak anılır ve buradan haraç alınır; Bölgenin henüz siyasi birliğe ulaşmadığını gösteren 43 farklı kraldan söz edilmektedir.

Reklamları Kaldır

Advertisement

İNSANLAR SONRAKİ BÖLGESEL HALEFLERİ GİBİ HAYVANCILIK VE ÜNLÜ AT YETİŞTİRMEDE İŞİN EHLİ OLMUŞTUR.

Hayasa-Azzi olarak bilinen ittifak muhtemelen güneydeki Alzi (Alshe) gibi diğer kabileleri de içeriyordu. Kontrol edilen krallıklar konfederasyonunun toprakları muhtemelen doğuda Ağrı'dan uzanıyor ve güneyde batı Fırat Nehri'nin iki yanında yer alıyordu, ancak yine de ayrıntılar eksik ve tartışmalıydı. Merkezi bölge, en azından daha sonraki geleneklerde sunulduğu gibi, Van Gölü'nün kuzeybatısında, Erzurum ovasında Erznga (Erzincan) bölgesindeydi.

Refah

Etrafı dağlarla çevrili olan Ağrı ovasının yüksek rakımı ile korunan, güneybatıyla sınırlı ve Fırat Nehri boyunca Mezopotamya'dan erişimi olan Hayasa-Azzi, yerel coğrafyası hala ticaret bağlantılarına izin verirken, yabancı düşmanlardan belirli bir izolasyondan yararlandı. Özellikle güneydeki dağlar, eski işgalciler için zorlu bir engeldi ve bu nedenle iki farklı kültür alanı gelişti:güney ovalarındaki Mezopotamya halkı geliştikçe, platolar daha az kullanılıyordu. Ancak verimli topraklar ve altın gibi doğal kaynaklarla Hayasa-Azzi gelişti. Halk, daha sonraki dönemlerde bölgesel halefleri gibi, hayvancılıkta ve ünlü at yetiştirmede ustalaştı. Üretilen çanak çömlek (güneyde olduğu gibi) boyanmamıştı, ancak son derece parlak siyah bir yüzeye sahipti.

Reklamları Kaldır

Advertisement

[resim:1303]

Hititler

M.Ö. 1390-1335 yılları arasında dört ardışık Hayasa-Azzi kralı bilinmektedir; onlar Karannish, Mariyash, Hukkanash ve Anniyash. Hitit İmparatorluğu ile olan ilişkileri, iki devlet arasındaki değişken ilişkiyi göstermektedir. Karannish Hititlere saldırdı, ancak II. Tudhaliya ve ardından imparatorluğunu her yöne genişletmekle meşgul olan I. Suppiluliuma (MÖ 1344-1322) tarafından geri çevrildi. Mariyash'ın bir Hitit prensesi ile evliliği, daha sonra Hyasa-Azzi'nin artık bir vasal devlet olabileceği Hititlerle evlilik sözleşmesini ihlal ettiği için idam edilmesine rağmen, daha dostça bir duruma işaret etmiştir. Bununla birlikte, Kral Hukkanash Suppiluliuma'nın kız kardeşi ile evlendiğinde düzenleme tekrarlandı ve bunun sonucunda her iki taraf da savaş esirlerini serbest bıraktı. Anniyash daha saldırgandı ve birkaç Hitit karakoluna saldırdı ve daha sonra yakaladığı esirleri serbest bırakmayı reddetti. Daha sonra Hitit kralı II. Mursili (MÖ 1321–1295) doğuya doğru hareket etti ve Hayasa'yı işgal etti.

Ve Astatan'dan Karkamış'a dönerken, kraliyet prensi Nana-Lu yolda beni karşılamaya geldi ve dedi ki, 'Hayasan düşmanı Ganuvara'yı kuşattıktan sonra Nuvanza ona karşı yürüdü ve onunla Ganuvara surlarının altında karşılaştı. On bin adam ve yedi yüz savaş arabası ona karşı savaşa hazırlandı ve Nuvanza onları yendi. Çok sayıda ölü ve çok sayıda mahkum vardı.' (Kürkçiyan, 31)

Hayasa-Azzi ciddi şekilde zayıfladı, ancak kışın başlaması ve bunun sonucunda Hitit ordusunun geri çekilmesi ve daha uzun vadede Hitit imparatorluğunun nihai çöküşü ile özellikle Deniz Halkları tarafından başka yerlerden gelen istilaların ardından yok olmaktan kurtuldu. (MÖ 1200)

Reklamları Kaldır

Advertisement

Urartu

Zamanla Hayasa-Azzi, Arme-Shupria ve Nairi gibi diğer yerel kabilelerle karıştı ve muhtemelen Hititler ve ardından güneydoğudaki Asurlular gibi daha saldırgan ve güçlü komşulara karşı savunma ihtiyacından motive oldu. Sonunda, bu çeşitli krallıklar bölgenin ilk tanınabilir ve kayıtlı devleti olan Urartu krallığı ile birleşecekti. Başkenti Tuşpa olan Urartu uygarlığı, MÖ 9. yüzyıldan 6. yüzyıla kadar Ermenistan'da, Türkiye'nin doğusunda ve batı İran'da gelişecekti.

This article was made possible with generous support from the National Association for Armenian Studies and Research and the Knights of Vartan Fund for Armenian Studies.

Çevirmen Hakkında

Hazar Kafar
Merhaba ben Hazar. Dumlupınar Üniversitesi'nde mütercim tercümanlık öğrencisiyim. Ana dili Türkçe olan biriyim ve aynı zamanda Fransızca öğreniyorum. İkinci dilimi geliştirmek ve başarılı bir tercüman olmak istiyorum.

Yazar Hakkında

Mark Cartwright
Mark İtalya'da yaşayan bir tarih yazarıdır. Özel ilgi sahaları çömlekçilik, mimarlık, dünya mitolojileri ve bütün medeniyetlerin paylaştığı ortak fikirleri keşfetmektir. Siyaset Felsefesi üzerine yüksek lisans yapmıştır ve WHE'de Yayın Direktörüdür.

Bu Çalışmayı Alıntıla

APA Style

Cartwright, M. (2018, Şubat 14). Hayasa-Azzi [Hayasa-Azzi]. (H. Kafar, Çevirmen). World History Encyclopedia. alınmıştır https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16802/hayasa-azzi/

Chicago Style

Cartwright, Mark. "Hayasa-Azzi." Çeviren Hazar Kafar. World History Encyclopedia. Son düzenleme Şubat 14, 2018. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16802/hayasa-azzi/.

MLA Stili

Cartwright, Mark. "Hayasa-Azzi." Çeviren Hazar Kafar. World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 14 Şub 2018. Web. 11 Ağu 2022.