Çin Seddi, kuzey Çin'de batıdan doğuya 21.196 km (13.171 mil) uzunluğunda, batıdaki Jiayuguan Geçidi'nden doğudaki Liaoning Eyaleti'ndeki Hushan Dağları'na kadar uzanan ve Bohai Körfezi'nde sona eren bir surdur. On bir eyalet/belediyeyi (bazı kaynaklara göre on) ve iki muhtar bölgeyi (İç Moğolistan ve Ningxia) geçmektedir.
Seddin inşası, Birinci İmparator Şi Huang (MÖ 221-210) devrinde Qin (Çin) Hanedanlığı'nda (MÖ 221-206) başlamış ve birçok farklı hanedanlık boyunca asırlarca devam etmiştir. Günümüzdeki Çin Seddi neredeyse tamamen Ming Hanedanlığı'nın (1368-1664) eseridir; bu devirde kendine mahsus gözetleme kuleleri ilave edilmiş ve duvarın uzunluk ve genişliği artırılmıştır. Günümüzde ünlü bir milli abide olan bu yapı, Ming Hanedanlığı'ndan sonra Qing (Çing) Hanedanlığı'nın (1644-1912) iktidara gelmesi ve Çin sınırlarını kuzeye doğru genişletmesiyle harabe haline geldi ve set fonksiyonunu yitirdi. Restorasyon ve koruma çalışmaları ancak 1980'lerde ciddi anlamda başladı ve set 1987'de UNESCO Dünya Mirası Sahası ilan edildi.
Orijinal Set
Savaşan Devletler Devri (MÖ 481-221 civarı) olarak bilinen çağda, Doğu Zhou Hanedanlığı'nın (MÖ 771-256) çöküşü esnasında Çin'in farklı bölgeleri ülkenin kontrolü için savaştı. Bu mücadeleden bir devlet galip çıktı: Çin'e adını veren ve 'Çin' olarak telaffuz edilen Qin devleti. Çin'i zafere götüren general, diğer devletleri fethettikten sonra 'Çin Şi Huang' (İlk İmparator) adını alan Kral Ying Zheng'di.
Şi Huang, imparatorluğunu birleştirmek ve istilalara karşı korumak için Çin Seddi'nin inşasını emretti. Yedi savaşan devletin her birinin hudutları boyunca müdafaa için setleri vardı, ancak Şi Huang iktidara geldikten sonra bunları yıktı. Çin'in artık bir olduğunun bir işareti olarak, imparator, Moğolistan'ın göçebe Hunlarının atlı savaşçılarına karşı müdafaa için kuzey hududuna büyük bir set inşa edilmesini emretti; artık Çin'de ayrı devletler arasında sınırları belirleyen setler olmayacaktı zira artık ayrı devletler olmayacaktı.
Onun seddi, bugünkünden daha kuzeyde bir hat boyunca uzanıyordu ve o zamanlar Çin ile Moğol ovaları arasındaki hududu işaretliyordu. Set, bu maksatla Çin'in her yerinden kuzeye gönderilen, gönülsüz askerler ve mahkumlarca inşa edildi. Şi Huang hayırsever bir hükümdar değildi ve halkının iyiliğinden çok kendi ihtişamıyla alakadardı. Çin Seddi, Qin Hanedanlığı devrinde Çin halkınca milli gurur veya birlik sembolü olarak değil, insanların ölene kadar imparator için çalışmaya gönderildiği bir yer olarak telakki edildi.
Ming Hanedanlığı Seddi
Görüntüsü çok iyi bilinen bugünkü set, MÖ 221 civarındaki Şi Huang'ın seddi değildir. Aslında orijinal duvardan günümüze çok az şey kalmıştır. MÖ 206'da Qin Hanedanlığı yıkıldığında, ülke Chu-Han Çekişmesi (MÖ 206-202) olarak bilinen iç savaşa bölündü. Bu savaş, Qin Hanedanlığı'nı devirmeye yardımcı olanların en güçlülerince ortaya çıkan iki lider, Chu'lu general Xiang-Yu (MÖ 232-202) ve Han'lı general Liu-Bang (MÖ yaklaşık 256-195) arasında yaşandı.
Liu-Bang, MÖ 202'de Gaixia Muharebesi'nde Xiang-Yu'yu yenerek Han Hanedanlığı'nın (MÖ 202-MS 220) ilk imparatoru oldu ve müdafaa vasıtası olarak surların inşasına devam etti. Aynı zamanda, daha sonra İpek Yolu olarak bilinecek olan kuzeye doğru ticareti düzenlemek için duvarı kullanan ilk imparatordu; bu yol, daha sonraki Han Hanedanı imparatoru Wu Ti (MÖ 141-87) tarafından MÖ 130'da Çin ve Avrupa arasında ticaret için genişletildi ve açıldı.
Sonraki hanedanların hepsi duvara kendi katkı ve tamirlerini sundu, ta ki Ming Hanedanı, ülkeyi Moğolistan'dan gelen istilacı göçebelerden korumak için büyük bir inşaat projesi başlatana kadar; bu, Şi Huang'ın orijinal vizyonunda rol oynayan aynı motivasyondu. Bu gaye benzerliği, mevcut seddin Qin Hanedanı'ndan kalma olduğuna dair inancı açıklayabilir. Ming Hanedanı, 25.000'den fazla devasa gözetleme kulesi ihtiva eden ve yüksekliği 5-8 metre (16-26 fit), alt kısmı 6 metre (20 fit) ve üst kısmı 5 metre (16 fit) genişliğinde olan seddi inşa etti.
Liaoning Seddi
Ming Hanedanlığı, devasa seddi inşa etmenin yanı sıra, en önemli ziraat merkezi olan Liaoning Eyaletini de Liaoning Seddi (Liaodong Duvarı olarak da bilinir) olarak bilinen surlarla çevrili bir kalenin arkasına aldı. Bu set, Çin hükümetinin 2009 yılında Hushan Dağları yakınlarındaki Kuzey Kore hududuna yakın bir yerde Çin Seddi'nin bazı bölümlerini yeni keşfettiğini iddia etmesinden bu yana Çin ile Kuzey Kore arasında bir münakaşa kaynağı olmuştur.
Kuzey Kore, yeni keşfedilen Çin Seddi'nin aslında kendilerine ait olduğunu ve Çin Seddi'nin bir parçası olmadığını iddia etmektedir. Münakaşa edilen set kısmı şüphesiz Liaoning Duvarı'nın bir parçasıdır. Bu duvar hiçbir şekilde Çin Seddi ile mukayese edilemez ve asla onun için inşa edilmemiştir. Liaoning'e kuzeyden yapılacak istilalara mani olmak üzere inşa edilmiş basit bir müdafaa bariyeriydi ve toprak, taş ile mevcut olan diğer malzemelerden yapılmıştır. İstilacı bir güce daha da mani olmak için duvarın her iki tarafına da hendekler kazılmıştır.
Göründüğü üzere, Liaoning Duvarı ve Çin Seddi, istilaları püskürtmede eşit derecede işe yaramazdı. Kuzeyden gelen Mançu istilaları yaklaşık 1600 yılında başladı ve Çin Seddi'nin istilacılara açıldığı 1644 yılına kadar devam etti. Bu devirde Çin, Ming Hanedanlığı'na karşı bir isyanın başlatılmasıyla tekrar karışıklık içindeydi. Kendisini imparator ilan eden Ming generali Wu Sangui (1612-1678), isyancıları yenmesine yardım etmeleri karşılığında Mançulara Çin Seddi'ni açtı. Bunun yerine, Mançular iktidarı ele geçirdi, Ming Hanedanlığı'nı kovdu ve Qing Hanedanlığı'nı kurdu. Mançuların Ming Hanedanlığı üzerindeki zaferi, Çin sınırının artık Büyük Çin Seddi'nin biraz kuzeyinde kalması anlamına geliyordu ve müdafaada artık bir işe yaramadığı için ihmal edildi ve 1912'de Çin Cumhuriyeti'nin yükselişine kadar harabeye dönüştü; bu tarihte göç ve göçmen akışını kontrolde faydalı olduğu keşfedildi.
Modern Çağda Koruma ve Ay Yanılgısı
Yıllar boyunca yapıyı korumak için gayret gösterildi, ancak Çin hükümetince turistik bir cazibe merkezi ve gelir kaynağı olarak önceliklendirildiği 1980'ye dek ciddi bir gayret yoktu. 1987'ye kadar UNESCO Dünya Mirası Sahası olarak ilan edilmedi, lakin bu ilana rağmen duvar yavaş yavaş yıkılıyor. Bugün, bölgeyi izleyen tarihçilere ve muhafaza mütehassıslarına göre, duvarın yalnız yaklaşık 372 km'lik (600 mil) kısmı sağlam halde kaldı.
Çin Seddi ile alakalı birçok modern yanlış anlama vardır. En bilindik ve en sık tekrarlananı, fezadan görülebilen yeryüzündeki tek insan yapımı yapı olduğudur; bu doğru değildir. Bu iddianın kaynağı, 1895 yılında duvarın "aydan görülebilen yeryüzündeki tek insan eliyle yapılmış eser" olduğunu yazan İngiliz deneme yazarı Sir Henry Norman'dır. Müşahedesi, dünyadaki insanların ayda kraterler ve kanallar görebildiği gerçeğine dayanıyordu; binaenaleyh ayda bulunan birinin de dünyadaki Çin Seddi kadar uzun ve büyük bir yapıyı görebileceği düşünülüyordu. Birçok insan, duvarın aydan görülebileceği iddiasının astronotların birinci elden anlatılarına veya bilim insanları ile astronomların çalışmalarına dayandığına inanıyor gibi görünüyor, ancak bu aslında feza yolculuğunun henüz mümkün olmadığı bir devirde yazan bir adamın uydurmasıdır. Günümüz bilim insanları ve akademisyenleri, ayrıca aya yolculuk yapanlar, bu iddiayı defaatle çürütmüştür.
Duvarla alakalı diğer yanılgı ise, Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri olduğu, MÖ 221'de Qin Hanedanlığı'ndan kalma olduğu ve milli gururun sembolü olarak inşa edildiği yönündedir. Yukarıda görüldüğü üzere, son iki iddia tıpkı ilki gibi bariz şekilde yanlıştır; Antik Yedi Harika'nın tamamı Yunanistan, Mısır ve Türkiye'nin Akdeniz havzasında bulunuyordu. Çin Seddi, 2007 yılında Yeni Yedi Harika Vakfı'nca dünyanın modern yedi harikasından biri olarak seçilmiştir. Yılda dört milyondan fazla insan tarafından ziyaret edilen Çin Seddi, Ay'dan görülemese de dünyanın en tanınabilir insan yapımı eserlerinden biridir.
