İskandinav mitolojisindeki en meşhur nesnelerden biri olan Mjölnir, fırtına ve yıldırım tanrısı Thor tarafından kullanılan bir çekiçti ve tanrıların ve insanların düşmanlarına karşı olan savaşlarda en etkili silahıydı. Fakat Mjölnir, çetin hava koşulları ve şiddetten daha fazlasını temsil ediyordu. İskandinav halkının günümüze ulaşan mitlerinde ve arkeolojik kayıtlarında Mjölnir'in birçok anlamı olduğu görülüyor. Cüceler tarafından yaratılışından Bronz Çağı kaya oymalarına, İskandinavya'nın Hristiyanlığa geçmesinden, Thor'un bir dev tarafından çalınmasının ardından gelin olarak giydirilmesine ve Ragnarök'ün mitolojik sonuçlarına kadar Mjölnir'in sembolizmi zaman boyunca yankılanmıştır. Modern Batı dünyasında bile Mjölnir, diğer şeylerin yanı sıra kıymetlinin bir silahı, inancın bir işareti ve nefretin bir amblemi olarak temsil edilebilir.
Etimoloji
Mjǫllnir olarak da yazılan Mjölnir adı, şüphesiz Edda'lar ve sagaların yazıldığı Eski Nordikten geliyordu, fakat kelimenin etimolojisi akademik camiada halen bir tartışma konusudur. Rudolf Simek, Dictionary of Northen Mythology adlı eserinde, kelimenin Eski Slavca mlunuji ya da Rusça molnija, yani "yıldırım" kelimesiyle alakalı olabileceğinden söz ediyor. Bu da Mjölnir'in "şimşek yaratan" anlamına geldiği yorumuna yol açabilir. Simek, Mjölnir'in "parlayan yıldırım silahı" anlamına geldiği ve çekicin adını Eski Nordik dilinde "yeni kar" anlamına gelen mjǫll veya İzlandacada "beyaz renk" manasına gelen mjalli kelimesiyle ilişkilendirdiği alternatif bir yorum sunmaktadır. Son olarak Simek, daha önceki araştırmalarda Mjǫllnir'in Got dilinde malwjan ve Eski Nordik dilindeki mala ile bağlantılı olduğunu ve "öğütmek" ve "öğütücü" manasında yorumlandığını belirtir.
Mjölnir'in Yapımı
İzlandalı bir şair, tarihçi ve politikacı Snorri Sturluson (1179-1244) tarafından yazılan Prose Edda'ya göre Mjölnir, Brokkr ve Sindri (Eitri olarak da bilinir) adlı cüce kardeşler tarafından yapılmıştır. Cüce kardeşler, Loki'yle girdikleri bahsi kazanmak adına çok çalıştılar ve hilekarlarının çekicin yaratılmasını engellemesi için her şeyi denemesine rağmen, Mjölnir yalnız çok küçük bir kusurla tamamlandı: kabzası oldukça kısaydı. Bu küçük kusurunun yanı sıra, Mjölnir cüce kardeşlerin bahsi kazanmasını sağladı ve Loki'ye bir ceza verilmesiyle sonuçlanan bu durum, muhtemelen Snaptun Taşı'nda tasvir edilmiştir. Prose Edda'da Skáldskaparmál başlıklı bölüme göre Mjölnir, gök gürültüsü ve fırtına yaratmak için fırlatılabilir ve tıpkı bir bumerang gibi Thor'un eline dönebilirdi; bu çekicin hem elde savurulabileceği hem de fırlatılabileceği anlamına geliyordu. İronik bir şekilde Vikingler çekici silah olarak kullanmış görünmüyor, daha ziyade bıçaklar, baltalar, mızraklar, yaylar ve kılıçları tercih ediyorlardı. Yaratılışından beri Mjölnir benzersiz kullanılışı ile istisna bir nesne gibi görünüyor.
Bronz Çağı Taş Oymaları
Snorri Mjölnir'in yaratılışını mitolojik bir şekilde anlatırken, arkeologlar çekiç kullanan figürlerin ehemmiyetini doğrulayan ve Bronz Çağı dönemine (m.ö 2000-700) tarihlenen çekiç oymaları buldular. Simek şöyle yazıyor:
Mjǫllnir yalnızca mitolojik kutsal bir silah olarak hizmet etmiyor... çekiç veya balta taşıyan tanrı benzeri figürlerin taş oymaları erken dönemde, muhtemelen bir doğurganlık kültünde, kutsama aracı olarak rol oynadığını gösteriyor.
(219)
Dahası Simek, Mjölnir'in bu döneme ait kaya oymalarında evliliklerin kutsanmasında ve kutsanmasında rol oynadığını belirtmekle, çekicin Bronz Çağı İskandinavya halklarının zihninde sembolik bir obje olarak varlığını kanıtlamaktadır. 1270'lerde bir tarihte yazılan ancak daha eski sözlü geleneğe dayanan Poetic Edda, evliliği kutsamak için Mjölnir'in çağırıldığı Thrymskvida (Eski Nordikte: Þrymskviða)adlı bir şiiri de içerir. Bu durumda, bu Thor'un Thrym adındaki bir erkek devle olan evliliğidir.
Thrymskvida'da Mjölnir
Şiirin başlarında Thor uyandığında Mjölnir'in kaybolduğunu görür. Endişeli bir şekilde Loki'yi çağırır ve Loki hemen çekici çalanın dev Thrym olduğunu anlar. Loki, Thyrm'e gidip Mjölnir'i geri vermesi için ne istediğini sorduğunda dev, çekici sakladığını ve Freya'nın devlerin ülkesi Jötünheim'a gidip onun gelini olana kadar da geri vermeyeceğini söyler. Loki bunları haber ettiğinde Freya açıkça bunu reddeder ve tanrıların nöbetçisi Heimdall, Thor'un Freya kılığına girip Mjölnir'i kendi başına aldığı bir plan yapar. Thor'un itirazlarına rağmen, Mjölnir'in eksikliği umutsuz bir durumdur ve umutsuz eylemler gerektirir. Poetic Edda'nın en akılda kalıcı sahnelerinden birinde, Tanrılar Thor'u gelin adayı Freya olarak giydirir ve ona İskandinav kültüründe tanrıçayla, evlilikle ve kadınlıkla ilişkilendirilen semboller giydirir; bunlar arasında duvak, mücevher ve anahtarlar bulunur. Loki hizmetçisi olarak Thor'un yanında gider ve devlerin ülkesindeki Thrym'in evine doğru yola koyulurlar. Loki, Thor'un son derece hanımefendiye yakışmayan sofra adabı ve yanan kırmızı gözlerinin haklılığını kanıtladıktan sonra Thrym Mjölnir'i çağırır: "çekiciyi getirin, gelini kutsayın, Mjöllnir'i kızın kucağına koyun, Vár'ın eliyle birlikte kutsayın bizi" (Orchard, 101). Thor çekiç eline geçer geçmez Thrym'i ve tüm ev halkını katletmeye başlar.
Simek, Mjölnir'i gelinin kucağına koyma geleneğinin başka bir şekilde kanıtlanmadığını belirtiyor. Bununla birlikte, Thor'un çekicini geri alabilmek için sadece Freya kılığına girmesi durumunda kaldığını ve silahını geri almak için devle evlenmesine lüzum olmadığı hikayenin beklenen bir parçası gibi görünüyor. Myths of the Pagan North: The Gods of the Norsemen adlı eserinde, Christopher Abram Thor'un çekicinin koruma ve bereketlilik ile ilişkilendirebileceğini söylemektedir. Mümkündür ki Mjölnir'i gelinin kucağına koymak yukarıda da belirtilmiş olduğu üzere, Bronz Çağı'nda bereketlilik kültüyle ilgili kutsama ritüellerinde çekicin kullanımını hatırlatması mümkün olmakla birlikte, aynı zamanda Thrymskvida hikayesinin bir uydurması da olabilir. Bu çağrışımı ve Thrymskvida olaylarını aklımızda tutarak, bu silahın ve kutsama aracının İskandinav inançlarının simgesi haline nasıl geldiğini daha iyi kavramak adına arkeolojik kayıtlara başvurabiliriz.
Sembolik Mücevher olarak Çekiç
Arkeologlar güney ve orta İskandinavya'da 50 civarında gümüş çekiç biçimli kolyeler buldular, lakin bazıları kuzey Norveç'te, Polonya'da, İngiltere'de ve İzlanda'da ortaya çıkartıldı. Akademisyenler bu kolyelerin, 10. yüzyılda başlayan geç bir modayı temsil ettiğine Hıristiyanların haç kolye takma geleneğine bir tepki olabileceğin inanıyorlar. Fakat Thor'un çekici muskalarının demir, bronz ve kehribardan yapılmış örneklerinin gümüşten yapılmış olanlardan daha eski olduğu da bulunmuştur. Abram, bu erken emsallerin, İskandinavya'nın Hristiyanlığa geçmesinden önce çekiç kullanan tanrıyla ilişkilendirilen yaygın bir kültün sembolü olan koruyucu tılsımlar olarak kullanılmış olabileceğini belirtmektedir.
Danimarka’daki Trendgården’de bulunan 10. yüzyıl sonlarına ait özel bir sabun taşı kalıbı, ikonik çekicin kalıbının iki yanında iki haç kalıbı içerir. Bu durum en azından bir süreliğine bu sembollerin eş zamanlı olarak talep edildiğini gösterir. Children of Ash and Elm: A History of the Vikings adlı eserinde Neil Price, geç Viking Çağı İsveç ve Danimarkası'nda belirsiz veya senkretik dini inançlara örnek teşkil eden çeşitli eserlerden bahseder. Bilhassa, Price’ın "Thor’un çekicinin haçları" olarak adlandırdığı benzersiz öğeleri de içeriyordu; bu öğeler, görünüşe göre hem çekiç hem de haç olarak okunmalarını kasıtlı olarak zorlaştıracak şekilde yapılmıştı. Price kitabında şöyle yazıyor, "böyle eşyaların bağlama göre avantajlı olabilecek şekilde, birden fazla inanç sistemine bağlılığı belirtmek için takılmış olabilir" (460). Bu durumda Mjölnir'in sembol olarak statüsü değişken görünüyor: çekiç duruma göre haçı taklit edebilir veya yerel muhalefeti temsil edebilirdi.
Ragnarök sonrası Mjölnir ve Modern Yorumlar
Poetic Edda'daki Vafþruðnismál adlı gizemli bir pasajda dev Vafthrudnir (Vafþrúðnir), Thor'un Ragnarök savaşında öldürülmesinin ardından Mjölnir'in oğulları Magni ve Módi tarafından miras alındığını açıkça söyler. Aesir'in sahip olduğu tüm harika eşyaların arasından Ragnarök'ün ateşlerinin sönmesinin ardından neden anıldığı belirsiz olsa da bu pasaj onun önemine işaret eder: çoğu tanrının ölümünden sonra bile, mevcut kaynağımız Mjölnir'i anlatıyor.
Zamanla Mjölnir ile ilgili durumlar değişti ve modern hayal gücünün yeni yorumlama ve kullanım ihtiyaçlarına göre uyarlanmıştır. Marvel'ın Thor uyarlamasıyla yıldırım tanrısının çekici yalnızca layık olan kişi tarafından kaldırılması nesneye, kendine özgü bir irade ve ahlak yüklemiştir. Asatru modern dininde, Thor'un çekici bireysel inanç sisteminin bir işareti olarak giyilebilir. Diğerleri Vikinglerin kültürel mirasının bağlantısının temsili olarak Mjölnir'i giyip sergileyebilirler. Ne yazık ki, İftira ve Karalama Karşıtı Birlik'e (Anti-Defamation League) göre, çekiç aynı zamanda neo-Naziler ve diğer Beyazların üstünlüğünü savunan gruplar tarafından da bir nefret sembolü olarak sahiplenilmiştir; bu gruplar bazen benzer biçimde sahiplenilmiş bir sembol olan gamalı haç (swastika) ya da diğer ilgili ikonografileri çekiç tasarımına eklerler.
Mjölnir'i edebi, arkeolojik, sembolik ve modern yorumlarla ele aldığımızda, Thor'un çekicinin çok kıymetli olduğu ve öyle olmaya devam edeceği açıktır. Yıkıcı bir silah, bereketin temsilcisi ve doğal olaylar, kutsama aracı veya bir inanç sistemini iddia etme, atama veya özümseme aracı olarak kullanılabilirdi. Çekiç ilk olarak taşa oyulduğu vakitten yüzyıllar sonra bile Mjölnir'in anlamlandırması insanların hayatlarında ve hayallerinde güncelliğini koruyor.
