Savaş Sanatı (Sunzi Bingfa), Çinli stratejist Sun Tzu (Sunzi veya Sun Wu olarak da bilinir) tarafından MÖ 5. yüzyılda yazılmış bir askeri risaledir. Savaşın bütün yönlerini kapsayan eser, kumandanlara nasıl hazırlanacakları, seferber olacakları, saldıracakları, savunacakları ve mağluplara nasıl davranacaklarına dair tavsiyelerde bulunmayı hedefler. Tarihin en tesirli metinlerinden biri olan bu eser, 2000 yılı aşkın süredir askeri stratejistlerce kullanılmış ve Napolyon'dan Mao Zedong'a kadar liderlerce takdir edilmiştir.
Sun Tzu
Sun-Tzu ile alakalı biyografik bilgiler azdır. MÖ 500 civarında yaşadığı, Qi devletinde doğduğu ancak güneydeki Wu devletinde kumandanlık yaptığı söylenir. Ananevi şekilde, meşhur eseri Savaş Sanatı'nın Savaşan Devletler Çağı'nın (MÖ 481-221) sonlarına doğru yazıldığı düşünülürdü, lakin güney Shandong'daki Yinqueshan'da bir mezarda bambu şeritleri üzerine yazılmış daha eski bir metnin keşfedilmesinden sonra, yazılış tarihi MÖ 5. yüzyıla dek geri çekilmiştir. Muhtvasının bir kısmı da metni bu devre yerleştirirken, bazı akademisyenler farklı görüştedir ve metindeki gelişmiş dil ile diğer askeri gelişme mevzularını, daha sonra derlendiğine dair delil olarak göstermektedir. Ananevi metin versiyonu, MS 3. asrın askeri diktatörü Cao Cao tarafından düzenlenmiştir. Metnin İngilizce tercümeleri sıklıkla, Altı Gizli Strateji ve Wei Liaozi gibi diğer yazarların eserlerinin de yer aldığı Yedi Askeri Klasik adlı bir antolojide bulunur.
Yapı ve Temalar
Savaş Sanatı, planlamadan diplomasiye kadar savaşın farklı yönlerini ele alan 13 kısım veya piana ayrılmıştır. Eser, teklif edilen stratejilerin çoğunda yer alan aldatma kullanımından çekinmez. Yine de kitap, savaşın yüceltilmesi değildir ve eserde birkaç kez vurgulanan önemli bir nokta, gerçek çatışmanın ancak düşmanı yenmek için diğer stratejilerin başarısızlığından kaynaklandığı ve her zaman istenmeyen bir insan ile kaynak israfı olduğudur.
Savaş Sanatı, arazi ve düşman hakkında iyi bir ön bilgiye dayalı olarak hayal gücü ve cesaretle birliklerin mevzilendirilmesi, ricat ve karşı taarruzlar ile psikolojinin ehemmiyeti gibi mevzularda verdiği tavsiyelerin çoğu sebebiyle, gerilla savaşı yapanlar için sıklıkla başvurulacak kaynak olarak gösterilir. Bu sebeple, Sun Tzu'nun fikirleri, teknolojideki gelişmeler veya silahların yıkıcı gücündeki artış ne olursa olsun, savaşın yürütülmesinde geçerliliğini korumuştur. Askerlerin hasımla karşı karşıya geldiği her yerde Sun Tzu'nun fikirleri tatbik edilebilir.
Metinde ve onu takip eden incelemelerde mühim bir mefhum olan qi (veya shih), Çin düşüncesinde 'nefes' veya hayatın özüdür. Savaşla alakalı önemi, kumandanların kendi birliklerinin qi'sini canlandırırken aynı zamanda düşmandan da qi'yi çekmeleri gerektiğidir. Bu sebeple, harp psikolojisi, seferlerin umumi zaferinde hayati bir faktör olarak kabul edilir.
Savaş Sanatı herkesçe beğenilmedi. Konfüçyüsçülüğün takipçileri, centilmenliğe aykırı olduğunu düşündükleri aldatmanın kullanılmasına itiraz etti. Bir diğer tenkitçi ise, Savaşan Devletler Çağı'nda Çin devletinin kralı Cheng'in müessir bir filozof ve danışmanı olan Han Fei Tzu idi. Fei Tzu, eserin ordunun başarısında mühim bir unsur olan disiplini ihmal ettiğini ve savaşın yıkıcı neticelerinin sınırlandırılmasının her zaman bir kumandanın düşüncesinde olması gerektiği argümanına ikna olmadığını düşünüyordu.
Metnin Hülasası
Bölüm 1: İlk Tahminler
Kitap şu ifadeyle başlar: "Savaş, devletin en büyük işidir, hayat ve mematın temelidir, yaşamakta kalmanın veya yok olmanın yoludur [Tao]. İyice düşünülmeli ve analiz edilmelidir" (Sawyer, 2007, 157). Ardından, zafer arayan bir kumandanın beş prensip veya sahayı dikkate alması gerektiği söylenir: Tao düşüncesi, yin ve yang, arazi, arif ve cesur generaller ile harp ve disiplin yasaları.
Bölüm 2: Savaş Yürütmek
Ordu için ikmal ve lojistiğin önemi vurgulanır. Silahlar körelir, yiyecekler tükenir ve askerler yorulur; bu yüzden, "Hiçbir memleket uzun süren savaşlardan fayda görmemiştir" (aynı eser, 159). Mümkünse, erzaklar düşmandan temin edilmelidir. Esir alınan askerlere iyi davranılmalı ve galip gelenlerin ordusuna katılmaları teşvik edilmelidir.
Bölüm 3: Taarruz Planlaması
Bir kumandan, düşmana verilen zararı sınırlamalıdır: "Savaşın en yüksek muvaffakiyeti düşmanın planlarına saldırmaktır; sonra ittifaklarına; sonra ordularına; ve en düşük başarısı ise müstahkem şehirlerine saldırmaktır" (aynı eser, 161). Muhasara savaşı maliyetli ve zaman alıcıdır, bu sebeple son çare olmalıdır. Zafere tesir edecek beş faktör vardır: ne zaman savaşılacağını veya geri çekileceğini bilmek, hem küçük hem de büyük orduları nasıl mevzilendireceğini bilmek, her seviyedeki birlikleri nasıl motive edeceğini bilmek, hazırlık (beklenmedik haller için bile) ve kabiliyetli bir kumandana müdahale etmeyen bir idareciye sahip olmak. Düşmanı tanımanın önemi vurgulanır.
Bölüm 4: Askeri Tertibat
Planlama ve hazırlık yine vurgulanmaktadır. Kumandanlar ne zaman saldıracaklarını ve ne zaman savunacaklarını bilmelidirler. Düşmanlarının gücünü her zaman ölçmeli, tahmin etmeli, hesaplamalı ve tartmalıdır; o zaman zafer garanti altına alınacaktır.
Bölüm 5: Stratejik Askeri Güç
Burada Sun-Tzu, birliklerini her halükadarda idare etmenin lüzumunu tartar:
…savaşta ortodoks olanla mücadele edilir ve ortodoks olmayan yoluyla zafer kazanılır… Stratejik güç [şih] kullanan kişi, savaşta adamlarını sanki kütükleri ve taşları yuvarlıyormuş gibi idare eder… Binaenaleyh, savaşta adamlarını kullanmada üstün olanın stratejik gücü [şih], bin kulaçlık bir dağdan yuvarlak kayaları yuvarlamaya benzetilebilir. (aynı eser, 165)
Bölüm 6: Boşluk ve Öz
Düşman, her zaman nihai galibin inisiyatifini izleyerek, reaksiyona zorlanmalı veya tepki vermeye kışkırtılmalıdır. Önce harp sahasını işgal etmeli, onu ve düşmanın mevzilerini tanımalıdır. Bir kumandan, nereye saldırdığını belli etmemeli, düşmanın zayıf noktalarını araştırmalı ve muhtelif yerlerdeki hücumları cevaplayabilme kabiliyetini izlemeli ve değerlendirmelidir: "Böylece askeri mevzilenmenin zirvesi biçimsizliğe yaklaşır. Eğer biçimsizse, en derin casus bile onu fark edemez veya irfan sahibi kişi ona karşı plan yapamaz" (aynı eser, 168).
Bölüm 7: Askeri Savaş
Ordunun sahada hareket ettirilmesinin ve birliklerin bir arada tutulmasının, birbirlerinden veya ikmallerinden ayrılmamasının zorlukları üzerine:
Böylece ordu hileyle kurulur, avantaj için hareket eder ve bölünerek ve tekrar birleşerek değişir. Böylece hızı rüzgar gibidir, yavaşlığı orman gibidir; istilası ve yağması ateş gibidir; hareketsizken dağlar gibidir. Karanlık kadar bilinmesi zordur; hareket halindeyken gök gürültüsü gibidir. (aynı eser, 169)
Ordu, herkesin savaşmaya motive olmasını ve mükafatlarını almasını temin ederek daha bütünleşik hale getirilebilir. Ayrıca, ateş, bayrak ve davul kullanılmasıyla harp sahasında birlik olarak daha iyi idare edilebilir.
Bölüm 8: Dokuz Değişiklik
Sun-Tzu, bir kumandanın izlemesi gereken dokuz aksiyon noktasını belirler; bunlar arasında araziyi kendi avantajına kullanmak, her halükarda düşmana baskı yapmamak veya şehirlerine taarruz etmemek yer alır. Kumandan, aldığı her aksiyonda her zaman kazanç avantajlarını ve kayıp tehlikelerini tartmalıdır.
Bölüm 9: Orduyu Manevra Ettirme
Bir kumandan, mümkün olduğunca yüksek yerleri işgal etmeli ve nehirlerin, vadilerin, ormanların veya bataklıkların yakınında kalmamalıdır. Bu tür yerler pusu için ideal yerlerdir. Ardından, birlik hareketlerinden açlık seviyelerine kadar düşmanın ne yaptığını nasıl tespit edeceğinize dair bir dizi nokta gelir.
Bölüm 10: Arazi Yapıları
Sun-Tzu, en yaygın arazi şekillerini şu şekilde tanımlar: erişilebilir (askerlerin hareket hürriyetini sağlayan), askıda kalmış (ricatin zor olduğu), çıkmazda kalmış (her iki tarafın da hareketinin muayyen bir avantaj sağlamadığı), daralmış (askerlerin müdafaa için arazinin tamamını işgal etmesi gereken), dik (muvaffakiyet için yüksek yerlerin işgal edilmesi gereken) ve geniş (her iki taraf için de çatışmanın arzu edilmediği). Orduların zayıf yönleri, askeri açıdan kifayetsiz subaylar, disiplini tatbik etmeyen generaller ve itaatsiz alt subaylar gibi unsurlar olarak tanımlanır.
Bir kumandan ordusunu ve meziyetlerini çok iyi bilmelidir. Ayrıca,
General askerlerini küçük çocuklar gibi gördüğünde, askerler onunla birlikte en derin vadilere kadar ilerleyecektir. Askerlerini sevgili çocukları gibi gördüğünde ise, askerler onunla birlikte ölmeye razı olacaktır. (aynı eser, 177)
Bölüm 11: Dokuz Arazi Türü
Bir generalin fiillerini belirleyecek dokuz farklı arazi türü daha tanımlanmıştır: dağılmış (feodal beyler kendi topraklarındayken), hafif (bir kumandanın düşman topraklarına sadece kısa bir mesafe girdiğinde), çekişmeli (her iki tarafın da avantaj elde edebileceği), geçilebilir (her iki tarafın da kolayca manevra yapabileceği), fokuslanmış (potansiyel müttefiklerle çevrili arazi), ağır (düşman topraklarına derinlemesine hücum edilebilecek yer), tuzak kuran (bataklıklar ve vadiler gibi zorluklar içeren arazi), kuşatılmış (sınırlı erişim noktasına sahip arazi) ve öldürücü (kesin bir muvaffakiyet veya mağlubiyetin meydana gelebileceği yer).
Bölüm 12: Yangın Çıkarma Saldırıları
Sun-Tzu, yangın çıkarma saldırıları için farklı hedefleri tanımlar: insanlar, erzaklar, ikmal trenleri, cephanelikler ve birlikler. Yine, hücumun faaliyetini en üst seviyeye çıkarmak için hazırlık, zamanlama ve hava şartları dikkate alınmalıdır.
Bölüm 13: Casus Kullanılması
Savaşın mahalli halk üzerindeki menfi tesirleri ele alınmaktadır. Düşmanı tanımanın ehemmiyeti tekrarlanmakta ve bunun casus kullanılmasıyla elde edilebileceği vurgulanmaktadır. Faydalı bir şekilde kullanılabilecek muhtelif casus türleri vardır: yerliler, feda edilebilirler, düşman hükümetinde yüksek mevkide olanlar, çift taraflı ajanlar ve vazifelerini tamamladıktan sonra geri dönenler. Casuslar cömertçe mükafatlandırılmalı, kişi kendisinin de casusluk faaliyetlerine maruz kalmaya karşı dikkatli ve hazırlıklı olmalıdır ve iyi bir kumandan, düşmanı yanlış bilgilendirmek için casusları kullanabilir.
Genelde, taarruz etmek istediğiniz ordular, saldırmak istediğiniz şehirler ve suikast tertiplemek istediğiniz adamlar için öncelikle müdafaa kumandanının, yardımcılarının, personelinin, kapı muhafızlarının ve vazifelilerin isimlerini bilmelisiniz. Casuslarımızın hepsini bulup öğrenmesini sağlamalısınız. (aynı eser, 186)
Miras
Savaş Sanatı, yalnızca Savaşan Devletler Çağı'nda askeri strateji üzerine yazılmış benzer Çin eserlerine tesir etmekle kalmadı, aynı zamanda daha sonraki yazar ve kumandanları da etkiledi. Ortaçağ Japon kumandanları bu esere başvurdu, Napolyon'un kitapta açıklanan birçok ilkeyi kullandığı söyleniyor ve Çin lideri Mao Zedong, eserin büyük bir hayranıydı ve 20. asrın ortalarındaki iç savaşta Chiang Kai-shek'e karşı kazandığı zaferde katkıda bulunan bir faktör olarak gösterdi. Ho Chi Minh de aynı asrın sonlarında Vietnam Savaşı esnasında Sun Tzu'nun birçok prensibini kullandı. Asya tarihinin en meşhur askeri incelemesi olarak eser, her zamanki gibi popülerliğini koruyor ve dünya çapında tarih ile siyaset bilimi dersleri için müfredatlarda temel okuma olarak sıklıkla yer alıyor.
