Qin Hanedanlığı (MÖ 221-206), Çin İmparatorluğu'nun (MÖ 221 ve MS 1912 yılları arasındaki Çin'de merkeziyetçi, hanedanalık hükümeti olarak tanımlanan dönemdi) ilk hanedanlığıydı. Zhou Hanedanlığı'nın (MÖ 1046-256) çökmesine neden olan sürekli savaşların olduğu, Savaşan Devletler Dönemi'nde (yaklaşık MÖ 481-221) ayrılan devletleri tekrar birleştirmişti.
Shi Huangdi, (MÖ 221-210 yıllarında hüküm süren) tarafından kurulmuştur. Shi Huangdi, Zhou'nun yetkiyi merkezden dağıtma politikasının sonununu getirdiğini biliyordu bu yüzden aristokrasinin gücünü azalttı, diğer eyaletler ile arasındaki sınırları kaldırdı, Legalizm felsefesine göre devleti yönetti ve merkeziyetçi bir devlet kurdu. Çin'e adını veren Qin (telaffuz: “çin”) eyaletinden ortaya çıktı, çünkü bu eyalet en batıdaki eyalet olduğu için batılı tüccarların öncelikle ilgilendikleri eyaletti.
Shi Huangdi'nin yönetiminin ilk yılları, gücünü birleştirme ve alt tabaka sınıfın ilgisini çekmek için inşaa projeleri, ticareti ve yolculuğu kolaylaştıran aynı zamanda iş istihdamı da sağlayan yol ve kanal yapımlarına odaklanmıştı. Çin Seddi'nin ilk yapımı, Büyük Çin Kanalı ve terrakota askerlerinin eşlik ettiği devasa mezarı ilk başarıları arasındaydı.
Zhou'nun gerçekleştirdiği ve devleti zayıflattığını düşündüğü birçok kültürel gelişmeyi kaldırmaya çalıştı ama aynı zamanda Çin Savaş Sanatına veya kişisel gücüne katkıda bulunan Zhou'nun yeniliklerini korudu ve geliştirdi. MÖ yaklaşık 213 yılında, halkının hayatının her alanını kontrol etme ihtiyacı duydu çünkü isyanlardan korkuyordu. Bu da Çin'in özgürlüğün sınırlı olduğu ve köylü sınıfının, zorunlu kölecilik sistemine indirgendiği bir polis devletine dönmesine neden oldu.
Shi Huangdi'nin ölümsüzlüğe takıntısı ile mutlak kontrol isteği birleşince hükümdarlığı istikrarsızlaştı. Büyüyen isyan ve suikast korkusu nedeniyle önlemlerini daha da sıkı hale getirdi. MÖ 210'da kendisini ölümsüz yapacağına inandığı civa iksirini içerek hayatını kaybetti. Saray entrikaları ve oğlunun beceriksiz yönetimi, imparatorluğunun hızla çöküşüne yol açtı. Son Qin hükümdarı, MÖ 206'da suikaste uğradı ve kötü bir iç savaşın ardından Han Hanedanlığı (MÖ 202 - MS 220) kuruldu ve bu hanedanlık, Qin Hanedanlığı'nın reddettiği önceki hanedanlıkların başarılarını tamamen benimsedi.
Zhou Hanedanlığı'nın yükselişi ve çöküşü
Qin, aslında Zhou Hanedanlığı'nın altında bulunan birçok eyaletten biriydi. Zhou, eski Shang Hanedanlığı'nı (MÖ yaklaşık 1600-1046) yozlaşma ve Göklerin Emrini kaybettikleri gerekçesiyle tahttan indirmişti. Göklerin Emri inancı, ilk başta Shanglar tarafından monarşinin tanrının halkıyla ilgilenmek ve mallarını güvence altına almak için bir tür anlaşma olarak ortaya atılmıştı (Zhoular tarafından da geliştirildiği düşünülüyor). Monarşi (veya hanedan), politikalarının sadece kendilerine değil, ülkeye de fayda sağladığı açıkça görüldüğü sürece Göklerin Emri'ne sahip olduğu kabul edilirdi. Hükümetin kendi çıkarları için politikalar sürdürdüğü (başkalarının refahının olmamasıyla kanıtlandığı üzere) anlaşıldığında, kralın Göklerin Emri'ni kaybettiği ve tanrıların onayladığı yeni bir hükümdarla değiştirilmesi gerektiği kabul edilirdi.
Shang'ın yıkılışından sonra, Zhou Hanedanlığı yetkinin dağıtılmış olduğu bir devlet kurdu. Feodal toplum olarak yönetiliyordu ve o kadar başarılı oldular ki ilk başta fetihlerle daha sonrasında da krala sadakat yemini etmiş ayrılmış olan devletleri genişleterek topraklarını oldukça genişlettiler. Zhou, Shang'ın tarım, yazı, eğitim, teknoloji, metalurji, müzik, binicilik ve inşaat teknikleri alanında yaptığı kültürel yenilikleri geliştirmiştir. Çin hükümetinin yetkilerinin tek bir çatı altında toplanması, ayrılmış olan devletlere bağımsızlık ilan etme cesareti verdi. Bu da en sonunda hanedanlığın sonunu getirdi.
Batı Zhou olarak bilinen eski dönem (MÖ 1046-771), batıdan gelen barbarların istilaları ile son buldu. Muhtemelen Xirong (ya da Rong) halkı ve Zhou hükümeti, Doğu Zhou olarak bilinen dönemde (MÖ 771-256) devam etti. Doğu Zhou'nun erken dönemi, İlkbahar ve Sonbahar Dönemi (MÖ yaklaşık 772-476) olarak adlandırılır. O dönem, devlet tarihçelerinin adı olan İlkbahar ve Sonbahar Yıllıkları'ndan esinlenerek bu isimle anılır. Bu dönem, Yüz Düşünce Okulu ve Konfüçyanizm, Taoizm, Legalizm ve diğer felsefe okullarının geliştiği dönemdir. Aynı zamanda şiddetin ve kaosun arttığı bir dönemdi. Zhou hükümetinin zayıfladığı ve ayrılmış olan devletlerin hepsinin Zhou'dan daha güçlü olduğu için kendilerini Göklerin Emrine uygun gördüler.
Savaşan Devletler & Qin'in Yükselişi
Çu, Han, Qi, Qin, Wei, Yan ve Zhao savaşan yedi devletti. Hiçbiri üstünlüklerini iddia edemedi çünkü sadece en güçlü olarak kendini kanıtlayana geçecek olan Göklerin Emri'nin hala Zhou da olduğunu düşünüyorlardı. Bunun kanıtlanması, bütün devletler savaşta aynı taktiği kullandıkları ve aynı şövayelik kurallarına uydukları için oldukça zor oldu. Sun-Tzu'nun meşhur eseri Savaş Sanatı (MÖ 500 civarı) savaşı kazanmak için bir devlete kullanım kılavuzu sunma girişimiydi ama başlangıçta çok fazla okunmuş gibi görünmüyordu, savaş aralıksız devam etti.
Qin devleti, hem konumundan dolayı hem de binicilikte ki yeteneğiyle avantaj elde etmişti. Efsanevi, hanedanlık öncesi Beş İmparator'dan biri olan Gao Yang (Zhuanxu olarak da bilinir) tarafından kurulduğu söylenir. Gao Yang'ın MÖ 2852-2070 yılları arasında hüküm sürdüğü ve onun soyundan gelen Ying ailesinin bu bölgede yaşadığı söylenir. Çok daha sonrasında, Zhou Hanedanlığının sekizinci hükümdarı Kral Xiao (MÖ yaklaşık 872-866 yıllarında hüküm süren), Ying ailesinden genç bir delikanlı olan Feizi'yi (ö. MÖ 858) fark etti. At yetiştiriciliğinde çok yetenekli olan Feizi'yi, Qin vadisindeki topraklarla ödüllendirdi. Qin eyaleti, bu yüzden atlarla ve Zhoular tarafından geliştirilen yüksek düzeyde binicilik becerisiyle özdeşleşmeye başladı. Qin, aynı zamanda batı topraklarına da hükmediyordu ve büyük ihtimalle muazzam biniciler ve yetenekli savaşçılar olan Xirong halkıyla bir düşmanlıkları da vardı.
Tüm bu avantajlara rağmen savaş Qin'in lehine dönmedi, ta ki tüm eski askeri şövalyelik kurallarını göz ardı eden, topyekün savaş ve zaferi savunan devlet adamlarından Shang Yang'ın (d. MÖ 338) savaş politikasını kabul edene kadar. Shang Yang'ın, Sun-Tzu'nun eserini okuyup okumadığı bilinmese de ikisininde felsefesi birbirine benzerdi. Yang'ın teorileri, genç Qin kralı Ying Zheng, bunları uygulamaya koyup diğer altı devleti arka arkaya hızlı bir şekilde yenene kadar okunmadı veya görmezden gelindi. İlk önce MÖ 230'da Han, MÖ 228'de Zhao, MÖ 225'de Wei, MÖ 223'de Çu, MÖ 222'de Yan ve MÖ 221'de Qi yıkıldı. Ying Zheng, kendini Shi Huangdi ("ilk imparator") olarak ilan etti ve Qin Hanedanlığı'nı kurdu.
Politika ve Tiranlık
Shi Huangdi'nin ilk politikaları, güçlü bir merkezi hükümet altında birleşme ve iktidarın konsolidasyonuna yönelikti. Tarihçi Will Durant şöyle yorumluyor:
[Shi Huangdi] resmi törenleri basitleştirdi, devlet parası çıkardı, feodal mülklerin çoğunu böldü, köylülerin toprak mülkiyetini tesis ederek Çin'in refahına zemin hazırladı ve başkentinden her yöne uzanan büyük otoyollar inşa ederek birliğin yolunu açtı... Kılık değiştirip silahsız seyahat ederek, suistimalleri ve düzensizlikleri not aldı ve bunların düzeltilmesi için kesin emirler verdi. Bilimi teşvik etti ve edebiyatı caydırdı. (696)
Kuzeydeki Xiongnu göçebelerinin istilasından, halkını korumak için ülkenin sınırı boyunca bir duva inşaa ettirdi. Duvarların taşları, başlangıçta eskiden ayrılmış olan devletleri birbirinden ayırmak için kullanıldı ve daha sonra Çin Seddi haline gelecek olan yapının ilk halini oluşturdu. Tüm eyaletlere, silahlarını teslim etmelerini emretti ve bu silahları, eritip yeni devleti kutlayan sanat eserleri ve heykeller haline getirdi. Büyük Çin Kanalı'nın ilk hali olan ve Çin Seddi gibi ilk başta iş istihdamı sağlayan kanal inşaa ettirdi.
İlk bakışta yönetiminin ilk dönemleri, gerçek bir liderlik örneği ve halkını umursuyor gibi görünebilir ama Shi Huangdi, Göklerin Emri'ni sadece kendi gücü ve kendi önemi için kullandı. Halkı onun için bir amaç değil araçtı. Duvar, kanal ve diğer kamu projelerinde çalışanlar, başlangıçta maaş alsalar bile, kısa sürede evlerinden alınıp, yemek artıkları ve ortak konaklama karşılığında çalıştırılan zorunlu askerler haline geldiler.
Legalizm felsefesi ekolü (İlk hali Shang Yang tarafından oluşturulmuş, sonrasında Han Feizi tarafından, MÖ yaklaşık 280-233 yılları arasında yaşadı, tarafından geliştirilmiştir.), hukuk, insanların nasıl giyinmesi, konuşması ve birbirleriyle nasıl iletişim kurmaları gerektiği hakkında bilgiler vermektedir. Legalizme göre, insanlar sadece kendi çıkarlarıyla motive olurlar bu yüzden kanunlar, toplumu kontrol etmek ve kuralları çiğneyenleri cezalandırmak için katı ve kısıtlı olması gerekiyordu.
Qin'de yaşayan insanlar, Savaşan Devletler Dönemi'nden bile kısıtlı ve belirsiz hale geldi çünkü hükümet yetkilileri, kamu projelerinde çalışması için istedikleri herkesi sınıf ve meslek fark etmeksizin alabiliyorlardı. Sadece imparatorun adamlarının silah taşımasına izin veriliyordu, bu yüzden silahlı direniş mümkün değildi ve silahlar olsa bile, Shi Huangdi'nin casuslar, gizli polis ve muhbirlerden oluşan ağı, komplo eyleme geçilmeden önce ortaya çıkarıyordu.
Kitapların Yakılması
Çin imparatorunun zulmüne direnmenin başka yolları da vardı. Bunlar, Konfüçyüsçü bilginler ve diğer ekollerin entelektüelleri tarafından, eski hanedanlarla, özellikle de erken Zhou Hanedanlığı'nın ihtişamıyla karşılaştırarak eleştiren tezler ve broşürler yazılması şeklinde ortaya çıktı. En yüksek döneminde Zhou, fengjian ("kuruluş") politikasını uyguladı. Merkezin dağıtılmış olduğu ve ayrılan devletlerin kendi istekleri doğrultusunda hareket ettikleri bir feodal sistemdi. Devletler, krala sadık olmak zorundalardı ve her bir bireyin yerini ve toplumdaki görevini bildiği bir hiyerarşı sınırı vardı. Bu politika, bilginlerin de fark etmiş olduğu üzere, tüm sosyal sınıflar için refah ve mutlulukla sonuçlanmıştı. Tam tersine Shi Huangdi, soyluların gücünü zayıflatarak ve tüccar, işçi ve köylü gibi sınıfları köleye çevirerek hiyerarşiyi altüst etmiş, halkını kendinden üstün tutması gerektiğine dair Göksel Emri göz ardı etmişti.
MÖ 213'de başbakan Liu Siu (Li Si olarak da bilinen, MÖ yaklaşık 280-208 yıllarında yaşamış), Shi Huangdi'ye Qin eyaleti tarihi dışında eski hanedanlıkların hepsinin tarihini toplayıp, yok etme ve belgeleri saklayıp korumaya çalışanları da idam ettirme önerisinde bulunmuştu. Yüz Düşünce Okulu Dönemi'ndeki düşünceleri kapsayan çalışmalar ve Zhou Hanedanlığı'ndan Dört Kitap ve Beş Klasik olarak adlandırılan klasik eğitim metinleri de dahil ortadan kaldırılacaktı. Bu konu hakkında konuşanlar öldürülecek ve herhangi bir memur ya da sorumlu kişi böyle bir konuşmayı duyup bildirmezse onlar da öldürülecekti. Sadece tıp, bilim, tarım, kehanet ve diğer pratik konularda muafiyet mevcuttu.
Shi Huangdi, bu fikri hemen onayladı. Legalizm dışındaki bütün felsefe ekolleri yasaklandı. Shi Huangdi, konuşma özgürlüğünü engelledi, kendi kişisel vizyonuna daha yakın hale getirmek için kanunları yeniden yazdırdı. Li Siu'nun önerisi üzerine kitapları yaktırdı ve kitaplarını vermek istemeyip saklamaya çalışan bilginleri de idam ettirdi. Bazı tarihçilere göre bu olay tam olarak tarihçi Sima Qian (MÖ 145/135-86'da yaşamış) tarafından aktarıldığı gibi gerçekleşmedi. Kimse böyle bir olayın yaşandığını da henüz inkar etmedi.
Çöküş & Yıkılma
MÖ 213'den itibaren Shi Huangdi aşırı derecede paranoyaklaşmaya ve tutarsız davranmaya başladı. Suikasti için yapılan üç deneme, anksiyetesini arttırdı ve daha sıkı politikalar uygulamasına yol açtı. Her gece uyuduğu odayı değiştiriyordu, sürekli silah taşıyordu ve güvenliği de arttırmıştı. Her an gelebilecek olan ölüm, onu ölümsüzlüğe takıntılı hale getirmişti ve güvendiği memurları, sonsuza kadar yaşaması için bir şeyler bulmaları konusunda görevlendirmişti. Umut vaadeden iksirlerin bulunduğu yerlere geziler düzenlemişti. Bunlar gerçekleşirken de bir şehir kadar büyük ve kendi ordusuyla birlikte, öbür dünyada hükümdarlığını sürdürmeyi planladığı, ihtişamlı mezarlığı için daha fazla kaynak harcamaya başlamıştı.
Shi Huangdi, bir gezisi sırasında civa iksiri içerek öldü. Başarılı bir suikast mi yoksa istemeden edilen bir intihar mi olduğu bilinmiyor ama ölümünün bir kaza olduğu düşünülüyor. Li Siu, imparatorun ölümünü gizledi ve cesedin kokusunu gizlemek için cesedi ölü balıklarla dolu bir kervanla başkente geri getirdi. Böylece, en büyük oğlu Fusu'yu (ö. MÖ 210) halefi olarak belirleyen Shi Huangdi'nin vasiyetini, küçük oğlu Hu Hai'nin adını yazacak şekilde değiştirebildi. Fusu, general Meng Tian (ö. MÖ 210) ile arkadaş olan güçlü ve otoriter bir kişiliğe sahipti ve imparator olursa, Li Siu'nun yerini alacağı neredeyse kesindi. Hu Hai ise şımarık bir çocuktu, öğretmeni olan başbakan Zhao Gao tarafından şımartılıyordu ve kolayca manipüle edilebilirdi.
Li Siu'nun planı işe yaradı, imparatorun ölümü, Li Siu ve başbakan Zhao Gao (ö. MÖ 207) Hu Hai'ye vasiyeti değiştidikten, Fusu ve Meng Tian'ı ortadan kaldırdıktan ve Hu Hai'yi İmparator Qin Er Shi (hüküm süresi MÖ 210-207) olarak tahta çıkardıktan sonra duyuruldu. Li Siu ve Zhao Gao'nun güçlü konumları güvence altına alındı. Qin Er Shi, kendini zayıf bir kral olarak kanıtladı ve hükümetin, halk üzerindeki kontrolü onun hükümdarlığı zamanında giderek zayıfladı. Çabuk öfkelenmesi ile, kendisine kötü haber getiren herkesi öldürmesiyle tanındı. Onun kalıcı mirası, istenmeyen bir bilgiyi aldığında olumsuz tepki verenlere yönelik “Elçiyi öldürme” deyiminin kökenidir.
Zhao Gao, daha sonrasında Li Siu'ye saldırdı. Onu hainlikle suçladı ve idam ettirdi. Li Siu'nin ölümünü onaylayan Qin Er Shi'yi vasiyeti değiştirmekle Fusu'nun ölümüne neden olma ve esasen tahtı gasp etme rolünden dolayı intihar etmeye ya da onursuzlukla karşı karşıya kalmaya zorladı. Zhao Gao, tüm bunları ifşa etmekle tehdit etmiş gibi görünüyor.
Zhao Gao, Fusun'un oğlu Ziying'i (ö. MÖ206) kontrol edebileceğini düşünerek imparator olarak tahta çıkarttı ama Ziying onu oyuna getirdi ve tüm ailesi ile birlikte öldürdü. Ziying, Qin otoritesinin yeniden getirilmesinde Qin Er Shi'nden daha iyi bir iş çıkartamadı. MÖ 206'da, Çu'lu soylu Xiang Yu (MÖ 232-202) ve Han'lı sıradan vatandaş Liu Bang (MÖ 256-195) liderliğinde tam ölçekli bir isyan patlak verdi. MÖ 206'da, Liu Bang, Qin'in başkenti Xianyang'a ilk ulaşan kişi oldu ve Ziying'in teslim olmasını kabul etti. Daha sonra gelen Xiang Yu, Ziying ve ailesini idam ettirerek Qin Hanedanlığı'nı sona erdirdi.
Sonuç
Xiang Yu ve Liu Bang birbirlerine düşman oldular ve savaş politikasını benimsediler. Çu-Han Çatışması olarak da bilinen savaş (MÖ 206-202) binlerce yaşamın sona ermesine neden oldu. Liu Bang, Xiang Yu'nun cariyesi ve hayatının aşkı olan Bayan Yu'yu kaçırarak üstünlük elde etti. Çu askerlerini, Gaixia Savaşı'nda (MÖ 202) umutsuz bir duruma düşürdü. Bayan Yu intihar etti ve Xiang Yu onu gömdükten sonra savaşarak kaçmaya çalıştı ancak takip edildi ve yakalanmaktansa intihar etmeyi tercih etti. Liu Bang daha sonra Han Hanedanlığı'nı kurdu ve İmparator Gaozu (MÖ 202-195 yıllarında hüküm sürdü) olarak hüküm sürdü.
Qin Hanedanlığı, Çin'i birleştiren ve Batı'da bilinen adını veren ilk siyasi oluşum olarak genellikle olumlu bir şekilde anılsa da, Shi Huangdi ve oğlu ile torununun beceriksiz hükümdarlığı, yoksullaşan, zulüm gören ve imparatorun egosuna hizmet etmek için evlerinden kaçırılan halk için karanlık bir dönemdi. Çin İmparatorluğu tarihinde, acımasızlığı ve hükümdarın kişisel çıkarlarından önce halkını düşünmesi gerektiği şeklindeki “Gök'ün Emri”nin temel değerini açıkça reddetmesi nedeniyle Qin Hanedanlığı'nın en kısa süren, sadece 15 yıl, hanedanlık olduğu söylenir.
Shi Huangdi, ilk zamanlarındaki tavrından sonra, halkın kitaplarını yakmak, miraslarını ve gelecek umutlarını korumaya çalışanları idam etmek gibi, emre doğrudan karşı gelen bir yol izledi. Yüz Düşünce Okulu'ndan kalan kaç tane metnin yakıldığını bilmek mümkün değil ancak Shi Huangdi'nin casus ağının geniş kapsamı göz önüne alındığında, bu sayının oldukça yüksek olduğu ve kültür tarihi, Çin felsefesi ve Çin edebiyatı açısından büyük bir kayıp olduğu düşünülmektedir.
Shi Huangdi'nin, Qin Hanedanının üstünlüğü ve kendi hükümdarlığı konusundaki ısrarı, Shang Hanedanının mirasını da temsil eden Zhou Hanedanlığı'nın önemli başarılarını silme girişimlerini teşvik etti. Kendi Hanedanlığı'nı, geçmiştekilerden koparmak için onların zayıflıklarını ve hatalarını yapmaktan kaçındı ama güçlerini ve başarılını da reddetti. Qin Hanedanlığı’nın tarihi, geçmişi inkâr etmenin ister kişisel, ister ulusal, ister küresel düzeyde olsun, sonunda üzerinde durabileceği hiçbir temeli olmadığı için sürdürülemez olacak bir bugünü yaratma girişimlerinin, ibretlik bir örnek olarak anlaşılmalıdır.
