Shi Huangdi (Qin Shi Huangdi, Qin Shih Huandi, Shi Huangti veya Shih Huanti olarak da bilinen MÖ 259-210/MÖ 221-210 yıllarında hüküm sürmüş), birleşmiş Çin'in ilk imparatoruydu. Shi Huangdi, 'İlk İmparator' anlamına gelen bir ünvandır, özel bir isim değildir. Kurduğu Qin Hanedanlığı (MÖ 221-206), ('Çin' olarak telaffuz edilir) Çin'e adını vermiştir.
Qin Devleti'nde Zhao Ji adlı bir dansçı kız ve Qin Kralı Zhuangxiang'ın oğlu olarak, Ying Zheng (Zhao Zheng olarak da bilinir) adıyla dünyaya geldi. Tarihçi Szuma Chien'e göre (Sima Qian, MÖ 145/35-86), aslında Zhuangxiang'ın oğlu değildi çünkü annesi Zhao Ji'yi krala getiren zengin tüccar Lu Buwei'den hamileydi. Szuma Chien, Shi Huangdi'ye karşı düşmanca tutumundan dolayı (neredeyse tüm sonraki yazarlar gibi), bu iddia sık sık tartışma konusu olmuştur. Shi Huangdi, Çin Seddi'nin ve Büyük Çin Kanal'ının ilk halinin inşasını başlatan imparator olarak tanınır.
İktidara Yükseliş
Genç prens, Qin sarayında büyüdü ve babasının ölümünden sonra 12 veya 13 yaşında tahta geçti. Lu Buwei, sarayda yükselerek bakan oldu ve Ying Zheng, reşit olana kadar naip olarak atandı. Szuma Chine'a göre Lu Buwei, oğlunun onun babası olduğunu öğrenir ve tahtını kaybeder diye endişelendiği için kendini Zhao Ji'den uzak tuttu. Mahkemenin bir başka üyesini, Lao Ai'yi, onun yerine ona eşlik etmesi için teşvik etti.
Lao Ai, kendisini saray hadımı olarak gizlemişti, böylece kraliçenin odasına rahatlıkla girebilmişti. Lu Buwei dışında herkesten sakladıkları iki oğulları vardı. Lu, bu iki çocuktan birinin Qin kralı olmasının daha iyi olduğunu düşünüyordu böylece kralın babası olduğu gerçeğinin ortaya çıkma ihtimaline endişelenmesi gerekmezdi. Bu yüzden bir hükümet darbesi düzenledi.
MÖ 238'de genç kral saraydan uzak bir seyahatte iken Lao Ai, Zhao Ji'nin mühür yüzüğünü ordunun bir bölümünü isyana seferber etmek için kullandı. Kral, askerlerini Lao Ai'nin ordusuna karşı gönderdi ve onları yendiler. Lao, parçalara ayrılarak idam edildi. Daha sonrasında Lao'nun tüm aile fertlerini idam ettirdi ve Zhao Ji'yi ev hapsinde tecrit altında tuttu. Lu Buwei, zehir içerek intihar etti. Kral Ying Zheng, yakın arkadaşı olan Li Sui'yu başbakan olarak atadı ve Qin eyaletinin tümünü yönetti.
Savaşan Devletler'de Zafer
Çin'deki Savaşan Devleter Dönemi (yaklaşık MÖ 481-221), Luoyang'da bulunan merkezi hükümet olan Zhou Hanedanlığı'nın etkili bir yönetim sergileyemediği zamanlardı. Devlet, üstünlük kurmak için sürekli birbirleriyle savaşan Çu, Han, Qi, Qin, Wei, Yan ve Zhao olarak yedi eyalete ayrılmıştı. Eyaletlerin hiçbiri, Zhou Hanedanlığın'da bulunan Göklerin Emri'ni iddia edecek kadar özgüvenli değildi çünkü hiçbiri, birbirlerine karşı avantaj elde edememişlerdi. Bütün eyaletler aynı savaş taktikleri, stratejileri ile savaşıyordu.
Hedefleri, her eyalete aynı tür teknolojileri sağlayarak herhangi bir avantajı etkisiz hale getirmeye çalışan, yetenekli bir mühendis olan pasifist filozof Mo Ti'nin çabalarıyla daha da engellendi. Qin, göz korkutan cinsten bir orduya, demir silahlara ve savaş arabaları olmasına rağmen kral Zheng, diğer eyaletlere karşı onu zafere götürecek bir ilerleme elde edememişti.
Qin, en etkili devlet adamlarından biri olan politikacı Shang Yang (ö. MÖ 338), Legalizm felsefesini geliştirdi ve yazılı hale getirdi. Topyekun savaşı savundu. Shang'ın reformundan önce savaş, soylu bir kişinin beceri ve strateji oyunu olarak kabul ediliyordu ve bu oyunda çiğnenemeyecek kesin kurallara uyulması gerekiyordu. Düşman kuvvetlerinin, sahada seferber olmasına ve hatta taciz edilmeden pozisyonlarına geçmesine izin vermek yaygın bir uygulamaydı. Komutanlar, savaşmayanlara saldırmazdı ve yenilen düşmana onurlu davranması beklenirdi.
Changping Savaşı'nda (MÖ 260) Qin, Zhou'yu yenmek için Shang'ın ideolojisini benimsedi ve çok az bir gelişme elde etti. Kral Zheng, Shang Yang'ın felsefesini tamamiyle kullandı ve büyük bir orduya liderlik etti, sırasıyla diğer altı eyaleti de yendi. MÖ 230'da Han, MÖ 228'de Zhao, MÖ 225'de Wei, MÖ 223'de Chu, MÖ 222'de Yan ve MÖ 221'de Qi eyaltleri yenildi. Zheng, eyaletleri kendi yönetimi altında topladı ve Zhou Hanedanlığı'nın olan Göklerin Emri'ni iddia etti. Kendini Çin'in ilk imparatoru olarak adlandırdı - 'Shi Huangdi', Qin Hanedanı'nın kurucusu.
Qin İmparatorluğu
İmparatorluğunu güçlendirmek için yönetime yöneldi. Li Siu'nun yardımı ile "Çin toplumunu, bugüne kadar olduğu gibi geleneklere ve yerel özerkliğe değil, açık yasalara ve güçlü bir merkezi hükümete dayandırmaya karar verdi." (Durant, 695). Başlangıçta, bu hükümet, Shi Huangdi'nin politikaları sayesinde büyük inşaat projeleri ve refah sağlanarak halka hizmet etti. Durant şöyle yazıyor:
Resmi törenleri sadeleştirdi, devlet parası bastırdı, feodal mülklerin çoğunu böldü, köylülerin toprak mülkiyetini tesis ederek Çin'in refahına zemin hazırladı ve başkentinden her yöne uzanan büyük otoyollar inşa ederek birliğin yolunu açtı... Kılık değiştirip silahsız seyahat ederek, suistimalleri ve düzensizlikleri not aldı ve bunların düzeltilmesi için kesin emirler verdi. Bilimi teşvik etti ve edebiayttan caydırdı. (696)
Qin İmparatorluğu'nun ilk zamanları, tüm yönleriyle halkın yaşamını geliştirmeye yönelikti. Ayrılan eyaletlerin sınırını çizen duvarlar ve surlar yıkıldı, kalıntılarıyla imparatorluğun kuzey sınırını çizen ve ülkeyi yağmacı göçebe kabilelerden koruyan Çin Seddi inşa edilmeye başlandı. Güney'de taşımacılığa ve ticarete yardımcı olması amacıyla Lingqu Kanalı inşa edildi. Yenilen devletlerin silahları eritildi ve sanat eserine dönüştürüldü.
Huzur ve refah çok kısa sürdü. MÖ 213'de Li Siu, Konfüçyüsçü bilginlerin rejimi geçmişteki “altın çağ” hanedanlarıyla karşılaştırarak eleştirmesinden bıkmıştı ve şöyle yazdı, "Qin Günlükleri dışındaki resmi tarihi belgelerin yakılmasını ve saklamaya çalışanların [diğer çalışmaları] yetkililere teslim etmesi için dayatılmasını öneriyorum" (Durant, 697). Savaşan Devletler Dönemi'nde hayat ne kadar zor olsa da Konfüçyüs, Mo Ti, Mencius, Teng Shih ve Yang Zhu gibi pek çok düşünürün eserlerini içeren “Yüz Düşünce Okulu”nun ortaya çıkmasına neden olmuştu.
Hükümetin resmi politikası olarak Shang Yang'ın sıkı Legalizm felsefesini benimseyerek (hükümdarlığının başlangıcında kurduğu) Shi Huangti, yasaları yeniden yazdırdı, konuşma özgürlüğünü kısıtladı, kitapları yaktı ve uymayanları da öldürdü. Yönetimin bu dönemi 'Kitapların Yakılması ve Bilginlerin Gömülmesi' olarak bilinir. Durant şöyle yorumlar:
Bunun tek kalıcı sonucu, yasaklanan eserlere bir tür kutsallık havası katmak ve Shi Huangdi'yi Çinli tarihçilerin gözünde sevimsiz kılmak oldu. Nesiller boyu halk, mezarını kirleterek ona karşı olan yargılarını dile getirdi. (697)
Kendi oğlu Fusu, Shi Huangti'nin halkına yasakladığı kitapların, şahsi kütüphanesinde kopyalarının olduğunu belirterek onu eleştirmiştir.
Shi Huangti'nin Ölümü & Qin'in Çöküşü
Shi Huangdi, geçmişte de suikast girişimlerine maruz kalmıştı ama şimdi bu girişimler arttı. "Tahtta, bacaklarının üstünde kılıçla oturur ve kimsenin hangi sarayında uyuyacağını bilmesine izin vermezdi" (Durant, 697). Ölüme takıntılı hale gelmişti ve ölümsüzlüğün iksirini arıyordu. Bunu başaramayınca, şu anda yaşadığı hayat kadar rahat ve güvenli bir öbür dünya hayatı kurmaya koyuldu.
Mezarı olarak bir saray inşa edilmesine karar vermişti ve sanatçılara onu ahirette koruması için 8000 üzerinde silahlı terrakota askeri yapmalarını emretmişti. Mezarlık o kadar heybetliydi ki cennetten göründüğü söylenirdi, inşa edildikten sonra, yağmalanmasını önlemek için toprağa gömüldü ve bubi tuzakları kuruldu.
MÖ 210'da Shi Huangdi, ona ölümsüzlüğü verecek olan iksiri bulmak için çıktığı bir yolculuğu sırasında öldü. Bazı kaynaklar, onun iksir olduğunu düşünüp içtiği şeyden dolayı zehirlenerek öldüğünü söylüyor. Li Siu, imparatorun vasiyetini değiştirip, kendi iradesine göre yönlendirebileceğini düşündüğü genç ve uysal oğlunu varis olarak atayana kadar, ölümünü gizli tuttu. Çürüyen cesedin kokusunu gizlemek için Shi Huangdi'nin cesedini ölü balıklarla dolu bir tüccar kervanına saklayarak başkente geri getirtti, vasiyetini değiştirdi ve ardından Birinci İmparator'un vefatını ve oğlu Hu-Hai'nin tahta çıkışını duyurdu; Hu-Hai, Qin Er Shi adını aldı.
Yeni kral, üç yıl boyunca çok kötü bir yönetim sergiledi ve kendisine kötü haber getiren elçileri öldürmesiyle ünlendi (bu, onun tek mirası olarak, “Haberciyi öldürme” atasözünün kökenini oluşturur). Bu dönemde Li Siu idam edildi ve Qin Er Shi'yi tahta çıkaran suç ortağı Zhao Gao, genç imparatoru intihara zorladı.
Bu hamleden sonra Qin Er Shi'nin yeğeni tahta çıktı ve Zhao Gao'yu idam ettirdi. Bu noktada, hükümetin tam bir kargaşa içinde olması ve tahtın yetkin bir varisi bulunmaması nedeniyle, ülkede bir isyan çıktı ve Qin Hanedanlığı çöktü. Chu ve Han arasındaki iç savaş sırasında (Chu-Han çatışması olarak bilinen, MÖ 206-202), MÖ 202'deki Gaixia Savaşı'nın ardından Han hanedanının lehine sonuçlandı. Han'dan Liu Bang (MÖ 256-195), İmparator Gaozu adını aldı ve Çin tarihinin en iyilerinden olan Han Hanedanı'nı kurdu. MÖ 202'den 220'ye kadar yönetti ve günümüzde Çin kültürünün ayrılmaz bir parçası haline gelmiş birçok ritüel ve geleneği oluşturdu.
