بعلبک شهر باستانی فنیقی ها بود که امروزه در کشور لبنان، شمال بیروت و در دره بقاع واقع شده است. این شهر که تاریخ سکونت انسانها در آن به ۹۰۰۰ سال قبل از میلاد باز می گردد، در عهد باستان به یک ناحیه زیارتی تبدیل شد که در آن مردمان بعل رب النوع آسمان و همسرش عشتروت ملکه آسمان در مذهب فنیقی ها را پرستش می کردند ( کلمه بعلبک به معنای بعل پروردگار دره بقاع می باشد ). در مرکز آن شهر معبد بزرگی قرار داشت که متعلق به بعل و عشتاروت بود و ویرانه های آن معبد امروزه در زیر پرستشگاهی که رومیان به افتخار ژوپیتر بعل خدای خود ساختند باقی مانده است. امروزه بعلبک در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است.
سنگهای بعلبک
سنگ بناهای معبد بعلبک که وزن آنها بیشتر از ۱۰۰ تن میباشد و دیوارهای سراپا سنگ ۳۰۰ تنی آن معبد بر روی آنها بنا شده است اخیرا یافت شده و بهت و حیرت باستان شناسان، دانشمندان و مورخان را برانگیخته است و این پرسش را برای آنها مطرح کرده که این سنگهای عظیم چگونه جابجا شده اند ، از کجا آمده اند و به چه شکل به آن مکان منتقل شده اند. این تخته سنگ ها و تخته سنگی دیگر که به فاصله یک مایلی آن پرستشگاه قرار گرفته و وزنش بیشتر از ۹۰۰ تن میباشد، امروزه به عنوان سنگ های بعلبک شناخته می شوند و مباحثات ، مطالعات و حدس و گمان هایی پیرامون آنها شکل گرفته که آنها چگونه جا بجا شده اند و کنار هم قرار گرفته اند. پرسش های دیگری نیز به ذهن همگان خطور کرده که اساسا چه لزومی داشته سنگ هایی با این عظمت در ساخت معبد به کار رود و ستون های آن عبادتگاه نیز بسیار بلندتر از یک ستون عادی است.
سازندگان سازه های بعدی نظیر رومیان از آن سنگها برای ساخت معابد خود بهره بردند البته پر واضح است که آنها را یکجا انتقال نمی دادند و قطعه قطعه از آنها استفاده می کردند. وزن و حجم سنگین و عجیب آن سنگها برخی را به این گمان انداخته که شاید موجودات فضایی آن معبد را بنا کرده اند و اساسا آن معبد محلی برای فرود آمدن و استقرار سفینه های فضایی بوده است. هیچیک از این نظریه ها از گذشته تا به امروز مورد تایید محافل آکادمیک واقع نشده است.
هلیو پولیس
اسکندر کبیر در سال ۳۳۲ قبل از میلاد شهر بعلبک را فتح کرد و نامش را هلیو پولیس گذاشت ، به معنای شهر خورشید، نامی که تا سال ۶۴ قبل از میلاد که پمپه کبیر آن خطه را ضمیمه امپراطوری روم نمود پابرجا بود. این شهر تا سال ۱۵ قبل از میلاد نیز به عنوان هلیو پولیس شهرت داشت تا اینکه در آن سال مستعمره رومیان شد.
رومی ها به شکل گسترده ای با ساختن پروژه های عظیم معماری، پیاده روها، پل ها و جاده ها در آبادانی آن شهر کوشیدند. در دوران حکومت سپتیموس سوروس ( ۱۹۳- ۲۱۱ میلادی ) امپراطور روم معبد بزرگ ژوپیتر بعل بنا شد و وقف آن خدا گردید ( آن معبد بزرگترین و پر زرق و برق ترین پرستشگاه در سراسر تاریخ امپراطوری روم به شمار می آمد ) که ویرانه های حیرت انگیز آن عمارت تا به امروز پابرجاست.
شهر بعلبک به عنوان یک منطقه زیارتی بسیار پر رفت و آمد باقی بود تا آنکه کنستانتین کبیر کیش مسیحیت را به عنوان آیین رسمی امپراطوری روم قرار داد ( در سال ۳۱۳ میلادی با صدور فرمان میلان ) و پس از آن برای آنکه شهر بعلبک به سرنوشت دیگر شهرهای مشرکان و بی دینان دچار نشود و از گزند فراموشی و نیستی نجات یابد، به یک شهر عیسوی تبدیل شد. پرستشگاه باکوس خدای شراب و شادخواری که از مجمع خدایان آتن نیز بزرگتر بود تا به امروز نیز به جا مانده است و دیگر معابد خدایان رومی ( نظیر ژوپیتر، باکوس، ونوس و مرکوری) در عصر ظهور و عروج آیین مسیحیت به کلیسا مبدل شدند و بدین گونه از گزند نابودی نجات یافتند؛ تنها در این میان مذبح ژوپیتر بود که به دست تئودوسیوس اول پاره پاره شد. پرستشگاه های عصر باستان با تبدیل شدن به کلیسا به حیات خود ادامه دادند تا آنکه نوبت به اعراب مسلمان رسید.
دوران متاخر
در عصر فرمانروایی مسلمین، پس از غلبه اعراب بر سپاه بیزانس یا همان روم شرقی در نبرد یرموک، بعلبک به عنوان al qalaa ( قلعه ) شناخته میشد. دیوارهای آن شهر به منظور دفاع مستحکم شدند و از معابد نیز به عنوان برج و بارو استفاده میشد. مسجدی در میانه معابد کهن رومیان ساخته شد در حالیکه کلیسا تکه تکه شده و نابود گشتند.
سپاه بیزانس یک بار در سال ۷۴۸ میلادی و دوم بار به سال ۹۷۵ آن شهر را به یغما برد اما در حفظ آن شهر توفیقی به دست نیاورد و آخر الامر پس از آنکه بعلبک از گزند حملات مغولان و دیگر درگیری های نظامی جان به در برد به چنگ امپراطوری عثمانی افتاد که از قضا آن امپراطوری نیز به بعلبک و حفظ آن روی خوش نشان نداد و بر ویران شدنش چشم پوشید. زمین لرزه های متعدد یکی پس از دیگری به شهر بعلبک آسیبهای جدی وارد نمود و چندان چیزی از آن شهر باقی نماند تا اینکه در سال ۱۸۹۸ ویلهلم دوم امپراطور آلمان از آن منطقه بازدید کرد و تیمی از باستان شناسان را روانه آن دیار نمود تا کار حفاری را آغاز کنند. مساعی آن باستان شناسان به همراه دیگر گروه های بین المللی ، باعث شد که شهر بعلبک از محاق فراموشی خارج شود و برای نسلهای آتی شناخته شود.
