---
title: İkinci Dünya Savaşı'ndan Birleşmiş Milletler Nasıl Kuruldu
author: Mark Cartwright
translator: Hamza Kochan
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-2946/ikinci-dunya-savasindan-birlesmis-milletler-nasil/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2026-07-27
---
# İkinci Dünya Savaşı'ndan Birleşmiş Milletler Nasıl Kuruldu
_Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_
_Çeviren [Hamza Kochan](https://www.worldhistory.org/user/hamzakochan)_
Müttefikler, İkinci Dünya Savaşı (1939-45) sona erdiğinde daha barışçıl ve iş birlikçi bir dünyayı nasıl güvence altına alacaklarını tartışmak üzere 1941'den 1945'ten kadar birkaç konferansta bir araya geldi. Küresel iş birliğini geliştirmek, serbest ticareti kolaylaştırmak ve savaştan zarar görmüş ile gelişmekte olan ülkelere yardım sağlamak amacıyla Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve Uluslararası Adalet Divanı gibi diğer yeni uluslararası kuruluşların yanı sıra Birleşmiş Milletler kuruldu. Bu korkunç küresel çatışmanın, en azından kalıcı barış için bir çözüm getirdiği umuluyordu.
[  BM Genel Merkezi, New York Neptuul (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/21893/un-headquarters-new-york/ "UN Headquarters, New York")### Uluslararası İş Birliğine Giden Yol
İlk gerçek küresel siyasi organ, Birinci Dünya Savaşı'nı (1914-18) resmi olarak sona erdiren [Versay Antlaşması](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22828/versay-antlasmasi/)'ndan doğan [Milletler Cemiyeti](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22827/milletler-cemiyeti/)'ydi. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Woodrow Wilson'ın (1856-1924) öncülük ettiği bir proje doğrultusunda Cemiyet, dünya barışını ve refahını desteklemek amacıyla Ocak 1920'de kuruldu. Cenevre'deki genel merkezinde, 44 ülkenin uluslararası anlaşmazlıkları barışçıl yollarla çözme sözü verdiği bir forum sağladı. Başka bir devlete saldıran herhangi bir devlet, diğer tüm üyelerin kolektif eylemine maruz kalacaktı. Bu eylem ilk olarak ekonomik yaptırımlar ve gerekirse askeri müdahale şeklinde uygulanacaktı. Bu fikir "kolektif güvenlik" olarak biliniyordu. Diğer amaçlar arasında, özellikle sağlık ve iletişim alanlarında olmak üzere, ekonomik ve sosyal konularda uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi yer alıyordu.
Ne yazık ki Milletler Cemiyeti, yapısından kaynaklanan birkaç zayıflıktan muzdaripti. Savaş sonrası Amerika Birleşik Devletleri siyasetine yalnızlık politikası yanlılarının (izolasyonistler) yön vermesi sebebiyle alınan bir karar doğrultusunda, muhtemelen en önemli eksiklik Amerika Birleşik Devletleri'nin cemiyette yer almamasıydı. Cemiyet ayrıca, özellikle Japonya'nın 1931'de Çin'deki Mançurya'yı işgal etmesi ve İtalya'nın 1935'te Habeşistan'ı (modern Etiyopya) istila etmesi gibi birkaç doğrudan meydan okumaya yeterli yanıtı vermekte de başarısız oldu. Cemiyetin bu zayıflıklarının sonucu olarak, üye devletler tek tek kolektif güvenliğe odaklanmayı bıraktı ve bunun yerine kendi antlaşmalarını yapmaya ve dış politika hedeflerine ulaşmak için askeri güç kullanmaya yoğunlaşmaya başladı. 1939 yılına gelindiğinde Cemiyet, dünya meselelerinde dışlanmış bir konuma düşmüştü, ancak dünya o güne kadar yaşanmış en büyük çatışmayla tamamen meşgulken bile bu temel fikir yeniden canlandırılacaktı.
[  Milletler Cemiyeti Karikatürü Leonard Raven-Hill (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/18727/league-of-nations-cartoon/ "League of Nations Cartoon")### Barış Nasıl Güvence Altına Alınır?
İkinci Dünya Savaşı sırasında Müttefikler (özellikle Amerika Birleşik Devletleri, Britanya, Fransa ve SSCB) arasında yaygın olarak kabul gören görüş; serbest ticaretin, gümrük vergilerinin bulunmamasının, ekonomik ve siyasi istikrarın, devletler arasında savaştan ziyade barışı çok daha olası kıldığı yönündeydi. Ülkeler 1930'lar boyunca finans ve ekonomi konularında iş birliği yapmamıştı ve bunun İkinci Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biri olduğu yaygın bir şekilde düşünülüyordu.
Başkan Franklin D. Roosevelt (1882-1945), İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde dünya barışını destekleyebilecek, Milletler Cemiyeti'nin halefi olacak uluslararası bir örgüt kurulması fikrini uzun süredir destekliyordu. Bu örgüte Birleşmiş Milletler (BM) adı verilecekti. Roosevelt, 14 Ağustos 1941'de Britanya Başbakanı Winston Churchill (1874-1965) ile Atlantik Paktı'nı imzaladığında bu doğrultuda bazı kazanımlar elde etmişti bile. Bu antlaşma, savaşı kazanan ya da kaybeden tüm halkların "kendi kaderini tayin etme ve dünya kaynaklarından adil bir pay alma hakkına sahip olduğunu" (Boatner, 647), yani doğal kaynaklara ve ticaret ağlarına erişim hakkı bulunduğunu ortaya koyuyordu.
Ardından, 1 Ocak 1942'de Roosevelt ve Churchill tarafından ortaklaşa yapılan Birleşmiş Milletler Bildirisi geldi. Bu bildiri, bir uluslararası iş birliği örgütünü ifade etmek için "Birleşmiş Milletler" teriminin ilk resmi kullanımını içeriyordu. Bildiri, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, SSCB ve Çin'in yanı sıra daha sonraki bir tarihte 22 devlet tarafından daha imzalandı. Bunu, yine Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, SSCB ve Çin tarafından 30 Ekim 1943'te Moskova'da imzalanan ve savaş bittiğinde barış ile iş birliğine dayalı uluslararası bir örgüt kurulacağı sözünü tekrarlayan Dört Güç Bildirisi izledi. Bu görüş, Roosevelt, Stalin ve Churchill'in bir araya geldiği Kasım-Aralık 1943'teki [Tahran Konferansı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-26480/tahran-konferansi/)'nda daha da pekiştirildi.
[  Roosevelt & Churchill, Kazablanka Konferansı Imperial War Museums (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/21883/roosevelt--churchill-casablanca-conference/ "Roosevelt & Churchill, Casablanca Conference")### Bretton Woods Konferansı
Bretton Woods Konferansı, 1 ile 22 Temmuz 1944 tarihleri arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods'ta düzenlendi. Bu toplantı, Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı olarak da bilinmektedir. Toplantıya katılan 44 devletin delegeleri tarafından alınan kararlar uzun ömürlü oldu. Toplantının gerçekleşmesinde en büyük sorumluluğa sahip iki isim, Britanyalı ekonomist ve hükümet danışmanı John Maynard Keynes (1883-1946) ile dönemin Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanı Yardımcısı Harry Dexter White (1892-1948) oldu.
Bretton Woods'ta, Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) kurulmasına karar verilmesiyle Birleşmiş Milletler fikri gerçeğe dönüşmeye doğru önemli bir adım daha attı. IMF, Aralık 1945'te faaliyetlerine başladı ve fona katılan 22 ülke bulunuyordu. IMF, bir merkez bankası gibi hareket etmek ve belirli devletlerin uluslararası ödemelerindeki dengesizlikleri gidermelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştı, bu sayede uluslararası döviz kurlarının istikrara kavuşması ve gümrük vergileri gibi ticari engellerin kullanılmasının önlenmesi umuluyordu.
IMF'nin yanı sıra Bretton Woods delegeleri, daha sonra sadece Dünya Bankası olarak bilinecek olan Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası'nı (IBRD) da kurdu. IBRD'ye, İkinci Dünya Savaşı'nın yol açtığı yıkım ve aksamaların ardından ülkelerin yeniden yapılanmasına yardımcı olma çalışmalarına başlaması için sermaye olarak 10 milyar dolar verildi. IBRD'nin aynı zamanda gelişmekte olan ülkeler için bir yardım kaynağı olması da amaçlanmıştı.
Tüm devletler Bretton Woods'ta alınan kararları kabul etmedi. SSCB, Haiti, Liberya ve Yeni Zelanda konferansta alınan kararlara tabi olmayacaklarını ilan etti.
[  Churchill, Roosevelt ve Stalin Yalta'da, 1945 Imperial War Musuems (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/21223/churchill-roosevelt--stalin-in-yalta-1945/ "Churchill, Roosevelt, & Stalin in Yalta, 1945")### Dumbarton Oaks Konferansı
Bretton Woods Konferansı'nı, Harvard Üniversitesi'nde düzenlenen Dumbarton Oaks Konferansı takip etti. 39 devletten katılan delegeler, ilk olarak 21 Ağustos'tan 28 Eylül 1944'e kadar ve ardından SSCB heyetinin yerini Çin heyetinin almasıyla 29 Eylül'den 7 Ekim'e kadar süren ikinci aşamada bir araya geldi. Konferans, Birleşmiş Milletler'in tam olarak nasıl yönetileceğini ayrıntılı bir şekilde (12 metin bölümü halinde) ortaya koydu. Örgüt, kararları (yürütme yetkilerine sahip) Güvenlik Konseyi ve tüm üye devletlerin katıldığı Genel Kurul'un birleşimi aracılığıyla alacaktı. Ayrıca bir Uluslararası Adalet Divanı kurulmasına da karar verildi.
SSCB'nin gelecekteki bir Birleşmiş Milletler örgütüne katılacağına dair söz, Roosevelt, Churchill ve Stalin'in bir kez daha bir araya geldiği 4-11 Şubat 1945 tarihli [Yalta Konferansı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-25266/yalta-konferansi/)'nda güvence altına alındı. Gönülsüz olan Stalin, Fransa'nın da BM'nin yürütme organı olan Güvenlik Konseyi'nde daimi bir sandalyeye sahip olmasına izin vermeye ikna edildi. Dünyanın en güçlü aktörlerini içeren gerçek anlamda uluslararası bir örgüt artık gerçekçi bir olasılık gibi görünüyordu. Yine de hala pek çok şüpheci vardı. Olaylara daha şüpheci yaklaşan birçok diplomat ve siyasetçi, güçlü devletlerin egemenliklerinin bir kısmından BM lehine vazgeçmeyeceğine ve dünya siyasetinin, her zaman olduğu gibi, belirli güçlü ülkelerin kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirilmeye devam edeceğine ikna olmuş durumdaydı. Zaman, bu görüşün aşırı karamsar olup olmadığını gösterecekti.
[  BM Şartı'nın imzalanması United Nations (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/21894/signing-the-un-charter/ "Signing the UN Charter")### Birleşmiş Milletler Kuruluyor
Birleşmiş Milletler Örgütü (BM), 25 Nisan - 26 Haziran 1945 tarihleri arasında gerçekleştirilen ve daha resmi adıyla Birleşmiş Milletler Konferansı olarak bilinen San Francisco Konferansı'nda nihayet gerçeğe dönüştü. Başkan Roosevelt 12 Nisan'da ölmüştü ve konferansın yapılıp yapılmayacağına dair bazı şüpheler vardı. Roosevelt'in başkan yardımcısı Harry S. Truman (1884-1972) yeni başkan oldu. Truman, konferansın yapılmasına yeşil ışık yaktı ve daha sonra şunu açıkladı: "Bunun Roosevelt'in istediği şey olduğunu ve eğer barışı koruyacaksak gerçekleşmesi gerektiğini söyledim. Ve bu, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olarak aldığım ilk karardı" (Moskin, 9). Konferans Truman'ın konuşmasıyla açıldı ve kendisi bu konuşmada kesin bir dille şunları ifade etti: "Artık hiçbir ulusun veya uluslar grubunun, aralarındaki anlaşmazlıkları bomba ve süngülerle çözmeye çalışmasına izin veremeyiz" (Moskin, 146).
50 ülke San Francisco'ya katılım gösterdi ve 26 Haziran'da, Dumbarton Oaks Konferansı'nda ortaya konulan ilkelere göre her biri veto hakkına sahip beş daimi üyesiyle (ABD, SSCB, Birleşik Krallık, Çin ve Fransa) BM Güvenlik Konseyi'ni oluşturan Birleşmiş Milletler Güvenlik Antlaşması'nı imzaladı. Başlangıçta SSCB, veto hakkının bir konunun masaya yatırılmasını bile reddedebilmeyi içermesini istemişti, ancak bu tutum, konu Güvenlik Konseyi'nde tartışıldıktan sonra kullanılabilecek bir vetoya yumuşatıldı. Diğer altı üye konseye dönüşümlü olarak katılacaktı. Daha küçük devletler Büyük Beşli'nin veto hakkından pek memnun değildi fakat bu hak olmasaydı büyük ihtimalle ne ABD ne de SSCB BM'ye katılırdı. Tüm imzacılar Genel Kurul'a beş kişilik bir heyet gönderebiliyordu ve tüm üyelerin orada tek bir oy hakkı vardı.
[  Birleşmiş Milletler Bayrağı Wilfried Huss (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/20140/flag-of-the-united-nations/ "Flag of the United Nations")Milletler Cemiyeti'nin aksine, Amerika Birleşik Devletleri Senatosu BM Antlaşması'nı ikiye karşı 89 oyla onayladı. Truman, "Senato'nun bu eylemi, dünya barışı davasını önemli ölçüde ileriye taşımaktadır" yorumunu yaptı (Moskin, 234). Hâlâ çözüme kavuşturulması gereken bazı meseleler vardı; bunların en önemlisi, faşizm yanlısı Arjantin'in üye olarak kabul edilmesi ancak komünizm yanlısı Polonya'nın hariç tutulmasıydı (her ne kadar dört ay sonra Pakt'ı imzalayacak olsalar da).
Birleşmiş Milletler, merkezi New York'ta kurularak 24 Ekim 1945'te resmen faaliyete geçti. Ardından BM Genel Kurulu'nun ilk toplantısı 10 Ocak 1946'da yapıldı ve iki hafta sonra ilk kararı alındı: Atom enerjisinin barışçıl kullanımını ve atom silahlarının ortadan kaldırılmasını sağlamak. 17 Ocak'ta Güvenlik Konseyi ilk toplantısını gerçekleştirdi. Milletler Cemiyeti o yılın Nisan ayında resmen feshedildi ve antlaşmaları ile mal varlıkları BM'ye devredildi.
Bugün 193 üye devlete ulaşan Birleşmiş Milletler, tüzüğünde belirtilen dört amacı teşvik eden bir organ olarak işlev görmeye devam etmektedir: Uluslararası barış ve güvenliği korumak, uluslar arasında dostane ilişkiler geliştirmek, uluslararası sorunları çözmek ile insan haklarına saygıyı sağlamak için işbirliğini teşvik etmek ve bu hedeflere ulaşmak gayesiyle BM'nin tüm uluslar arasında uyum sağlayan bir odak noktası olmasını temin etmek. 24 Ekim, dünya çapında Birleşmiş Milletler Günü olarak kutlanmaktadır.
#### Editorial Review
This human-authored article has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [80 years since the Bretton Woods Conference](https://brettonwoods.org/80-years-since-the-bretton-woods-conference/ "80 years since the Bretton Woods Conference"), accessed 23 Jun 2026.
- [Boatner, Mark. *The Biographical Dictionary of World War II.* Presidio Press, 1996.](https://www.worldhistory.org/books/0891415483/)
- [Dear, I. C. B. & Foot, M. R. D. *The Oxford Companion to World War II.* Oxford University Press, 1995.](https://www.worldhistory.org/books/0198662254/)
- [History of the United Nations](https://www.un.org/en/about-us/history-of-the-un "History of the United Nations"), accessed 23 Jun 2026.
- [Holmes, Richard. *The World at War.* Ebury Press, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/0091917514/)
- Moskin, Robert J. . *Mr Truman’s War.* Random House, 1996
- [Savage, Katherine. *The Story of the United Nations.* The Bodley Head, 1966.](https://www.worldhistory.org/books/B00QKZWMDW/)
- [United Nations Charter - Chapter I](https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-1 "United Nations Charter - Chapter I"), accessed 23 Jun 2026.
## Yazar Hakkında
Mark, WHE’nin Yayın Direktörüdür ve York Üniversitesi’nden Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. İlgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin ortak fikirlerini keşfetmek yer almaktadır.
## Dış Bağlantılar
- [80 Years Since the Bretton Woods Conference - The Bretton Woods Committee](https://brettonwoods.org/80-years-since-the-bretton-woods-conference/)
- [About Us - the United Nations](https://www.un.org/en/about-us)
- [Milestones in UN History 1941-1950 | United Nations](https://www.un.org/en/about-us/history-of-the-un/1941-1950)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Cartwright, M. (2026, July 27). İkinci Dünya Savaşı'ndan Birleşmiş Milletler Nasıl Kuruldu. (H. Kochan, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Cartwright, Mark. "İkinci Dünya Savaşı'ndan Birleşmiş Milletler Nasıl Kuruldu." tarafından çevrildi Hamza Kochan. *World History Encyclopedia*, July 27, 2026. .
### MLA
Cartwright, Mark. "İkinci Dünya Savaşı'ndan Birleşmiş Milletler Nasıl Kuruldu." tarafından çevrildi Hamza Kochan. *World History Encyclopedia*, 27 Jul 2026, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Hamza Kochan](https://www.worldhistory.org/user/hamzakochan/ "User Page: Hamza Kochan"), tarihinde yayınlandı 27 July 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.