---
title: Roma Dönemi Fas’ını Keşfetmek
author: Carole Raddato
translator: Şüheda Bulut
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-2129/roma-donemi-fasini-kesfetmek/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2025-05-23
---
# Roma Dönemi Fas’ını Keşfetmek
_Yazan: [Carole Raddato](https://www.worldhistory.org/user/FollowingHadrian/)_
_Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_
Fas, o dönemde Mauretania olarak biliniyordu ve M.S. 40 yılında [Roma İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-100/roma-imparatorlugu/) tarafından ilhak edildi. Fas’taki Romalılar, özellikle Roma evlerinin, tapınakların, mozaiklerin ve geniş döşeli caddelerin kalıntılarına sahip Volubilis ile ülkenin kuzey manzarasını süsleyen geniş bir arkeolojik miras bıraktılar. Ancak, Lixus, Sala Colonia ve Banasa’da üç daha küçük site de bulunmaktadır.
[  Sala Colonia'da Zafer Takı Temelleri Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16786/foundations-of-a-triumphal-arch-at-sala-colonia/ "Foundations of a Triumphal Arch at Sala Colonia")### Antik Fas’ın Kısa Tarihi
Fas, Afrika'nın kuzeybatı ucunda yer alan nispeten küçük bir kıyı şerididir. Bölgenin en eski sakinleri, yerli Imazighen (tekil: Amazigh) halkıydı; bu halk Berberiler olarak da anılır (Eski Yunanca "*barbaros*" yani "yabancı" kelimesinden türemiştir) ya da Mağribiler olarak bilinir. Yüzyıllar boyunca, batı Akdeniz’e giren farklı uygarlıklar, Berberi kabileleriyle ticari ilişkiler geliştirdi. Fenikeliler, Tyre’den (bugünkü Lübnan) yola çıkarak [Kartaca](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-205/kartaca/)’da (bugünkü Tunus) bir koloni kuran ve MÖ 8. yüzyıldan itibaren Fas kıyılarına yerleşen en erken kaşifler ve yerleşimcilerdi. Fenike kolonizasyonu, altın ve fildişi ticareti için Tingis (Tanca), Mogador (Essaouira), Tamuda (Tetuan) ve Lixus (Larache) gibi küçük ticaret noktaları kurdu. Kuzey Afrika'nın kontrolünü ele geçiren Fenike medeniyetinin halefleri olan Kartacalılar, zeytinyağından tuzlu balığa kadar çeşitli malların ticaret yollarını genişlettiler. Punik bölgelerin ötesinde, Berberi liderlerin etkisi arttı ve Berberi krallıkları ortaya çıktı.
MÖ 146 yılında, Kartaca’yı yıkan [Roma Cumhuriyeti](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-560/roma-cumhuriyeti/), Akdeniz’in güney kıyısı boyunca batıya doğru egemenliğini genişletti. Kuzey Fas çevresi Mauretania (Moorların Toprağı) olarak anılmaya başlandı. Bölge, özellikle [Roma İmparatoru](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-1032/roma-imparatoru/) [Augustus](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-412/augustus/) (MÖ 27 - MS 14) tarafından atanmış, genç Roma eğitimli Numidya prensi II. Juba (MÖ 48 – MS 23) gibi parlak Berberi kralların yönetimi altında gelişti. MS 40 yılında, Mauretania, Juba’nın oğlu ve varisi son kral Ptolemaios’un (MS 20-40) kuzeni, Roma İmparatoru [Caligula](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10420/caligula/) (MS 37-41) tarafından idam edilmesinin ardından Roma İmparatorluğu’na katıldı. Daha sonra İmparator [Claudius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-674/claudius/) (MS 41-54), Mauretania Roma eyaletini doğuda Mauretania Caesariensis ve batıda başkenti Tingis (günümüz Tanca) olan Mauretania Tingitana olarak ikiye ayırdı; Volubilis ise ticari merkeziydi. 2. yüzyılda, eyaletin büyük kısmı Romanlaşarak şehirleşti. Pax Romana sayesinde, 4. yüzyıla kadar süren büyük bir refah dönemi yaşandı; bu refahın temeli ise büyük ölçüde tarım ve zeytinyağı ile balık sosu (garum) ihracatına dayanıyordu.
[  Kuzey Afrika’da Roma Egemenliği (MÖ 146–MS 395) Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/16818/map-of-roman-north-africa-146-bce---395-ce/ "Map of Roman North Africa (146 BCE - 395 CE)")[Hristiyanlık](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-665/hristiyanlik/), 2. yüzyılın başlarında Fas’a ulaştı ve hızla şehirlerde ve Berberiler arasında yayılarak kısa sürede Kuzey Afrika Hristiyanlaştı. Roma yönetimi ve Mauretania üzerindeki siyasi kontrol, 429 yılında bölgenin Vandalların eline geçmesiyle aniden sona erdi. Doğu Roma İmparatorluğu, Vandallardan Mauretania’nın bazı bölgelerini geri aldı ve Roma yönetimini yeniden kurdu, ancak bölge 7. yüzyılın başlarında İspanya’nın yöneticileri olan Vizigotların eline geçti. 8. yüzyılın başlarından itibaren, Arap ordusunun bölgeye girmesi ve Berberileri İslam’a dönüştürmeye başlamasıyla Fas’ta yeni bir istilacı güç ve yeni bir din etkili olmaya başladı. Fas’ın ilk önemli İslam hükümdarı, 8. yüzyılda eski Roma şehri Volubilis’in hemen dışında merkezini kuran Mekke’den sürgün edilmiş Şii siyasetçi I. İdris (MS 789-791) oldu.
### Volubilis
Volubilis, Fas’ın en iyi korunmuş arkeolojik alanıdır. Kalıntıları, Fas’ın kuzeyindeki Meknès modern kenti yakınlarında, [Atlas](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11850/atlas/) Dağları’nın eteklerinde verimli bir ova ortasında yer alır. Kartacalıların kolonileştirme döneminde kurulan şehir, MÖ 3. yüzyıldan itibaren Berberi Mauretania Krallığı’nın başkenti olarak gelişmiş ve Roma İmparatorluğu’nun önemli bir karakolu haline gelmiştir. Volubilis, 11. yüzyılda, yaklaşık 1400 yıl sonra terk edilmiştir.
[  Vonubilis Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8246/volubilis/ "Volubilis")Roma yönetimi altında şehir, tahıl ve zeytinyağı gibi tarım ürünlerini ihraç ederek ve gladyatör dövüşleri için vahşi hayvanlar sağlayarak gelişti. Şehir planlamasının son derece tutarlı bir örneğini oluşturuyordu; neredeyse mükemmel bir haç biçiminde sokak planı ve kamusal yapıların dağılımı vardı. İki Roma hamamı, zafer takları, bir forum ve bir bazilika, şehrin ana doğu-batı caddesi olan Decumanus Maximus’un etrafında düzenlenmişti. Ancak şehirde bir Roma tiyatrosu veya amfitiyatrosu yoktu. Mozaiklerle döşenmiş, önünde dükkanlar, fırınlar ve zeytinyağı presleme tesislerinin bulunduğu sofistike konutlar şehir manzarasını oluşturuyordu. Zirvesindeyken muhtemelen 20.000 civarında nüfusa sahipti.
Volubilis, 1997 yılında UNESCO Dünya Mirası olarak ilan edildi. Arkeolojik alanda, *in situ* çok sayıda güzel mozaik ve ince yapılarla ilgili geniş kalıntılar günümüze kadar korunmuştur. En etkileyici anıtlar, alanının kuzey kısmında yer almaktadır.
**Kapitol**
Kapitol, Roma dininin üç baş tanrısı Jupiter, [Juno](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12806/juno/) ve [Minerva](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12417/minerva/)’ya adanmış olup, MÖ 218 yılına tarihlenir. Korint tarzı [tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/) yüksek bir kürsü üzerine inşa edilmiş, 13 basamak ve tek bir cella (iç oda) içermekteydi. Peripteral (dört bir yanında tek sıra sütun olan) ve heksastil (altı sütunlu) bir yapıya sahipti ancak sonradan dört sütunlu prostyle (ön cepheli) bir yapı olarak beceriksizce restore edilmiştir. Büyük bir revaklı avlu, ortasında bir sunak ile Kapitol’u çevreliyordu.
[  Volubilis’in Capitolium’u Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16790/capitolium-of-volubilis/ "Capitolium of Volubilis")**Bazilika**
3\. yüzyılın başlarında inşa edilen Bazilika, adli ve idari bir bina olup, şehrin meclisi ya da senatosu için toplantı yeri olarak kullanılıyordu. Bu görkemli yapı, 42,2 m (138 ft) uzunluğunda ve 22,3 m (73 ft) genişliğinde olup, orijinalde iki katlıydı. Forum’un doğu tarafında yer almakta olup, Latince yazıtlarla oyulmuş bir dizi taş kaide, yerel seçkinlerin heykellerini desteklerdi.
[  Volubilis’in Sivil Bazilikası Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8247/the-civil-basilica-of-volubilis/ "The Civil Basilica of Volubilis")**Caracalla Kemeri**
Mermer zafer kemeri, Volubilis’in en ünlü anıtıdır. M.S. 217 yılında, bölge valisi [Marcus Aurelius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-1029/marcus-aurelius/) Sebastenus tarafından, imparator Caracalla’yı (hükümdarlığı 211-217) onurlandırmak için inşa edilmiştir. Caracalla, şehrin sakinlerine Roma vatandaşlığı vermiş ve vergiden muaf tutmuştur. Kemerin üzerinde orijinalde atların çektiği bir araba (galera) bulunmaktaydı ve Decumanus Maximus’un güneybatı kenarında, 8 metreden (26 fit) yüksek olarak yükseliyordu.
[  Volubilis’teki Caracalla Takı Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8248/arch-of-caracalla-in-volubilis/ "Arch of Caracalla in Volubilis")**Orfeus Evi**
Orfeus Evi, Orfeus’un [lir](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11294/lir/) çalarken hayvanlar ve kuşlardan oluşan bir dinleyici kitlesine eşlik ettiği muhteşem Roma mozaiğine adını veren lüks bir villadır. Orfeus mozaiği, *triklinium* (yemek odası) olarak kullanılan peristil evin bir bölümünü süsler; burada yemek yiyenler, duvarlara yaslanmış kanepeye uzanır ve merkezdeki mozaiği hayranlıkla izlerdi. Bu ev kesinlikle şehrin aristokrasisine aitti; büyüklüğü, dekoratif unsurları (mozaikler, mermer ve bronz heykeller, sütunlar) ve çeşitli ekonomik tesisleri (dükkanlar, fırınlar, değirmenler) ile sahiplerinin zenginliğini gösteriyordu.
[  Orfeus Evi, Volubilis Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16791/house-of-orpheus-volubilis/ "House of Orpheus, Volubilis")**Herakles’in Emekleri Evi**
Herakles’in Emekleri Evi, yarı tanrının karısını ve çocuklarını öldürdüğü için kefaret olarak yerine getirmek zorunda olduğu on iki emeği tasvir eden mozaikten dolayı bu adı almıştır. Ev, 2.000 m² (22.000 ft²) alanı kaplayan 41 odalı görkemli bir saraydı.
[  Volubilis'teki Herkül'ün Görevleri Mozaiği Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16792/mosaic-of-the-labours-of-hercules-in-volubilis/ "Mosaic of the Labours of Hercules in Volubilis")**Venüs Evi**
Venüs Evi, Volubilis’in en lüks konutlarından biriydi. Özel hamamları vardı ve iç mekanları, Roma mitolojisinden sahneler ve hayvanları gösteren ince mozaiklerle zengin bir şekilde dekore edilmişti. Evin adını veren Venüs’ün Yolculuğu mozaiği Tanca’daki [Arkeoloji](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-421/arkeoloji/) Müzesi’ne taşınmıştır, ancak yan odada, avcı Aktayon’un banyo yaparken [Diana](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10867/diana/)’yı şaşırttığını gösteren bir mozaik bulunmaktadır.
[  Diana ve Akteon'un Mozaiği Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16803/mosaic-of-diana-and-actaeon/ "Mosaic of Diana and Actaeon")**Decumanus Maximus**
Decumanus Maximus, şehirdeki ana doğu-batı caddesiydi. Her iki tarafında kaldırımlar bulunuyor ve kemerli revaklar ile dükkanlarla çevriliydi.
[  Volubilis'teki Decumanus Maximus Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16793/decumanus-maximus-at-volubilis/ "Decumanus Maximus at Volubilis")### Lixus
Lixus, Fas'ta Volubilis'ten sonra en önemli ikinci Roma yerleşimidir. Atlantik kıyısı boyunca, Loukkos Nehri'nin ağzına yakın bir konumda bulunmaktadır. Efsaneye göre, Lixus, Herkül'ün ölümsüzlük altın elmaları topladığı on birinci görevi olan Hesperidlerin Bahçesi'nin bulunduğu yerdir.
[  Lixus’taki Villa Kompleksi Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16806/villa-complex-at-lixus/ "Villa Complex at Lixus")Roma yazarı [Yaşlı Plinius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12850/yasli-plinius/) (M.Ö. 23 - M.S. 79), Lixus'u en uzak batıda yer alan en eski Fenike kolonisi olarak tanımlamıştır. Ancak, görülebilen kalıntıların çoğu Roma dönemine aittir. Şehir, İmparator Claudius’un (M.S. 41-54) saltanatı sırasında doruk noktasına ulaşmış, Roma kolonisinde dönüştürülmüş ve balık bazlı garum sosunun ihracatına başlamıştır. Tuzlu balık fabrikası, bir milyondan fazla litre tuzlama kapasitesine sahip, birbirine yakın yerleşimli komplekslerden oluşmaktaydı ve batı Akdeniz’in en büyük garum üreticisi konumundaydı. 3. yüzyılda Lixus neredeyse tamamen Hristiyanlaşmıştır. Bölge 7. yüzyılda terk edilmiş ve daha sonra Müslümanlar arasında Tuchummus olarak bilinmiş, bir cami inşa edilmiştir.
[  Lixus’taki Garum Fabrikası Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16804/garum-factory-in-lixus/ "Garum Factory in Lixus")Kazı alanları (62 hektar / 153 dönüm), antik şehrin toplam alanının sadece dörtte birini oluşturmaktadır. Siteye girer girmez, garum üretim tesislerinin kalıntılarının bulunduğu alt şehir yer alır. Bir yol, tepenin üst kısmındaki akropolise çıkar; bu yol üzerinde yarı dairesel *cavea*’sı ile tiyatro oyunları ve gladyatör dövüşlerinin yapıldığı küçük bir amfi tiyatro bulunmaktadır. Hamamlar başlangıçta arena tarafına inşa edilmiş olup, mozaik döşeme izleri de vardır. [Akropolis](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-478/akropolis/) tepeciği, Lixus’taki orijinal yerleşim çekirdeğini oluşturur. Tepesinde Hercules/Melqart’a adanmış bir kutsal alan ve muhtemelen II. Juba döneminde bir saray görevlisine ait bir villa bulunur. Ayrıca Paleohristiyan kilisesi kalıntıları, yeraltı su sarnıçları ve Roma öncesi yapılara ait izler de mevcuttur.
[  Lixus’taki Roma Amfitiyatrosu Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16805/roman-amphitheatre-at-lixus/ "Roman Amphitheatre at Lixus")### Banasa
Banasa, daha doğru adıyla Julius Valentia Banasa, Tingis (Tanca) ile Sala (Rabat) arasındaki yolda bulunan antik bir şehirdi. Kalıntıları, Plinius’un "*Sububus magnificus et nauigabilis*" (navigasyona uygun güzel bir nehir) olarak tanımladığı Sebou Nehri’nin güney kıyısında yer almaktadır. Banasa, Augustus tarafından MÖ 33 ile 27 yılları arasında Actium Savaşı gazileri için Mauretania’da kurulan üç Roma kolonisi arasında yer alıyordu.
[  Banasa Forumu Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16815/forum-of-banasa/ "Forum of Banasa")Banasa, MÖ 3. yüzyıldan itibaren bir çömlekçilik üretim merkeziydi ve MS 3. yüzyılın sonuna kadar gelişen ve hareketli bir ticaret kasabasıydı. 1933 ile 1956 yılları arasında yapılan arkeolojik kazılar, Roma dönemine ait kalıntıları ortaya çıkardı. Ortaya çıkarılan yapılar arasında, kuzeyinde dikdörtgen bir bazilikanın bulunduğu trapezoidal döşeli bir forum, yedi celladan oluşan bir *kapitolyum* (koloninin ana tapınağı), kentsel bir hamam kompleksi, bir *macellum* (pazar yeri) ve düzenli bir plana sahip sokaklar yer almaktadır. Binaların çoğu erken 3. yüzyıla tarihlenmektedir. Binaları süsleyen güzel mozaikler şu anda Rabat Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir.
### Sala Colonia
Fas’ın en güzel tarihi kalıntılarından biri, Rabat’ın çevresinde, ortaçağdan kalma surlarla çevrili Müslüman nekropolü olan Chellah’da görülebilir. Bu alanda, ünlü Yunan coğrafyacı Ptolemaios’un (MÖ 100-MS 170 civarı) “Sala” olarak adlandırdığı antik bir liman kentinin kalıntıları bulunmaktadır. Fenikeliler, Bou Regreg Nehri’nin güney kıyısında bulunan bu yere ilk yerleşenlerdi ve Romalılar yaklaşık MS 40 civarında bölgeyi ele geçirip yerleşim yerine Sala Colonia adını verdiler.
[  Sala Colonia Capitolium’u Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16789/capitolium-of-sala-colonia/ "Capitolium of Sala Colonia")1929-1930 yıllarında sitede yapılan ilk kazılarda, Trajan (MS 98-117) ve Hadrian (MS 117-138) dönemlerine ait forum, anıtsal bir çeşme, bir kapitol, bir zafer takı ve Decumanus Maximus gibi birçok yapının kalıntıları ortaya çıkarıldı. Bu Roma kalıntıları daha sonra Chellah adı verilen ortaçağ nekropolüne dahil edildi.
Antik Sala, yakınlardaki Salé lehine 1154 yılında terk edildi. 14. yüzyıla kadar terk edilmiş halde kalan şehirde, Merinidler bir kutsal nekropol, bir cami ve bir [minare](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11730/minare/) inşa etti; bu yapılar Roma kalıntılarının üzerine yapıldı ve çevresi bugün hâlâ sınırlarını belirleyen bir duvarla çevrildi. Eğer Chellah’ı kış veya ilkbahar aylarında ziyaret ederseniz, kalıntılarda yaşayan büyük bir leylek kolonisi sayesinde ekstra vahşi yaşam gözlemleyebilirsiniz. Metropol Rabat’ın bir parçası olarak, site 2012 yılında Dünya Mirası statüsü kazandı.
[  Sala Colonia Capitolium’u Carole Raddato (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/16788/forum-of-sala-colonia/ "Forum of Sala Colonia")Kesinlikle Rabat Arkeoloji Müzesi’ni (*Musée de l'Histoire et des Civilisations*) ziyaret edin; burada 1. ve 2. yüzyıllara ait bronz heykellerden oluşan zengin bir koleksiyon ile Fas’taki arkeolojik kazılarda bulunan diğer eserler sergilenmektedir.
#### Editorial Review
This human-authored article has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Yazar Hakkında
Carole, imparator Hadrian'ın izinde dünyayı dolaştığı popüler antik tarih içerikli fotoğraflı bir blog olan Following Hadrian'ı işletmektedir.
- [Facebook Profile](https://www.facebook.com/FollowingHadrian)
- [X/Twitter Profile](https://twitter.com/carolemadge)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Raddato, C. (2025, May 23). Roma Dönemi Fas’ını Keşfetmek. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Raddato, Carole. "Roma Dönemi Fas’ını Keşfetmek." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, May 23, 2025. .
### MLA
Raddato, Carole. "Roma Dönemi Fas’ını Keşfetmek." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 23 May 2025, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 23 May 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.