--- title: Yazı author: Joshua J. Mark translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-09-04 --- # Yazı _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Yazı, konuşulan bir dilin fiziksel tezahürüdür. İnsanların MÖ yaklaşık 35.000 civarında dili geliştirdiği düşünülmektedir; bunu Cro-Magnon Adamı dönemine (MÖ yaklaşık 50.000-30.000) ait mağara resimleri kanıtlamaktadır. Bu resimler, günlük yaşamla ilgili kavramları ifade ediyor gibi görünmektedir. Bazı durumlarda bu görsellerin bir dili işaret ettiği düşünülmektedir çünkü sadece hayvan ve insan resimleri olmaktan ziyade belirli olayların gerçekleştiği bir av gezisi gibi bir hikaye anlattıkları izlenimi vermektedir. Ancak yazılı dil, MÖ yaklaşık 3500-3000 yıllarında Güney [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/)’daki [Sümerler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-428/sumerler/) tarafından icat edilene kadar ortaya çıkmamıştır. Bu erken yazı türüne çivi yazısı denir ve ıslak kil üzerine kamış bir aletle belirli işaretler yapmaktan oluşuyordu. Mısırlıların yazı sistemi, Erken Hanedanlık Dönemi’nin (MÖ yaklaşık 3150) yükselişinden önce zaten kullanılmaktaydı ve Mezopotamya çivi yazısından geliştiği düşünülmektedir (ancak bu teori tartışmalıdır); bu yazı sistemi daha sonra hiyeroglifler olarak bilinmeye başlanmıştır. Yunanlıların fonetik yazı sistemleri (“fonetik” Yunanca phonein kelimesinden gelir – “açıkça konuşmak”) ve daha sonra Romalıların yazı sistemleri Fenike’den gelmiştir. Fenike yazı sistemi, Mezopotamya’dakinden oldukça farklı olmasına rağmen, gelişimini yine de Sümerler ve onların yazılı dil konusundaki ilerlemelerine borçludur. [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/) veya [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/)’dan bağımsız olarak, yazı MÖ 250 civarında Maya’lar tarafından Orta Amerika’da geliştirilmiş; bazı kanıtlar bunun MÖ 500 civarına kadar uzandığını önermektedir. Ayrıca, yazı Çinliler tarafından da bağımsız olarak geliştirilmiştir. ### Yazı ve Tarih Çin’de yazı, MÖ yaklaşık 1200 civarında fal ritüellerinde kullanılan kehanet kemiklerinden geliştirilmiş olup, bağımsız olarak ortaya çıktığı da görülmektedir; çünkü o dönemde Çin ile Mezopotamya arasında kültürel bir aktarım olduğuna dair bir kanıt yoktur. [Antik Çin](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-467/antik-cin/)’de kehanet uygulamaları, kemik veya kabukların üzerine işaretler kazımayı ve ardından bunları çatlayana kadar ısıtmayı içeriyordu. Çatlaklar daha sonra bir kahin tarafından yorumlanıyordu. Eğer kahin “Gelecek Salı yağmur yağacak” ve “Gelecek Salı yağmur yağmayacak” gibi işaretler kazımışsa, kemik veya kabuktaki çatlakların deseni ona hangisinin gerçekleşeceğini gösteriyordu. Zamanla, bu kazımalar Çin yazısına evrildi. Tarih, yazılı kelime olmadan imkânsızdır; çünkü eski döneme ait fiziksel kanıtları yorumlamak için gerekli bağlam eksik olur. Yazı, bir halkın yaşamını kaydeder ve bu nedenle bir kültürün veya uygarlığın yazılı tarihindeki ilk gerekli adımdır. Bu sorunun en önemli örneklerinden biri, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başındaki [bilim](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-351/bilim/) insanlarının Maya Uygarlığını anlamakta yaşadığı güçlüklerdir; çünkü Maya hiyerogliflerini okuyamıyorlardı ve kazdıkları fiziksel kanıtların çoğunu yanlış yorumladılar. Maya bölgelerinin erken kaşifleri, örneğin Stephens ve Catherwood, Orta Amerika’da antik bir Mısır uygarlığına ait kanıt bulduklarını düşündüler. Aynı sorun, modern Sudan’da yer alan antik Meroe Krallığı’nı anlamakta da görülmektedir; çünkü Meroitik Yazısı hâlâ çözülememiştir. Benzer şekilde, Girit’in antik Minos kültürüne ait sözde Lineer A yazısı da hâlâ anlaşılamamıştır. ### Yazının İcadı Sümerler, yazıyı ilk olarak ticaretin gerektirdiği uzun mesafeli iletişim aracı olarak icat ettiler. Mezopotamya’daki şehirlerin yükselmesi ve bölgede eksik olan kaynaklara duyulan ihtiyaçla birlikte uzun mesafeli ticaret gelişti; bununla birlikte, şehirler veya bölgeler arasındaki uzak mesafelerde iletişim kurma gereği de ortaya çıktı. Yazının en eski biçimi piktograflardı - nesneleri temsil eden semboller - ve tahılın hangi yerlere gönderildiği veya tapınaklardaki kurban gibi etkinlikler için kaç koyunun gerektiği gibi şeyleri hatırlamaya yardımcı oluyordu. Bu piktograflar ıslak kil üzerine işleniyor ve ardından kurutuluyordu; böylece ticaretin resmi kayıtları haline geliyordu. Antik Mezopotamya’da [bira](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10181/bira/) çok popüler bir içecek olduğundan, günümüze ulaşan en eski kayıtların çoğu bira satışlarıyla ilgilidir. Piktograflarla, bir işlemde kaç kavanoz veya fıçı bira bulunduğunu göstermek mümkün olsa da, o işlemin ne anlama geldiğini mutlaka açıklamıyordu. Tarihçi Kriwaczek’in belirttiği gibi, > Şimdiye kadar geliştirilen her şey, yalnızca şeyleri, eşyaları ve nesneleri not etme tekniğiydi; bir yazı sistemi değildi. “İki Koyun [Tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/) Tanrıçası İnanna” kaydı, koyunların tapınağa mı teslim edildiğini yoksa tapınaktan mı alındığını, ölü mü yoksa canlı mı olduklarını ya da onlar hakkında başka herhangi bir bilgiyi bize söylemez. (63) Finansal işlemler veya eşya listelerinden daha karmaşık kavramları ifade edebilmek için daha gelişmiş bir yazı sistemi gerekliydi ve bu, MÖ yaklaşık 3200’de [Sümer](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-114/sumer/) şehri [Uruk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-43/uruk/)’ta geliştirildi. Hâlâ kullanılan piktografların yerini fonogramlar - sesleri temsil eden semboller - aldı ve bu sesler Sümer halkının konuştuğu dili oluşturuyordu. Fonogramlarla, anlamı daha kesin bir şekilde iletmek mümkün hale geldi; böylece iki koyun ve İnanna tapınağı örneğinde, koyunların tapınağa mı gittiği yoksa tapınaktan mı geldiği, canlı mı yoksa ölü mü oldukları ve tapınak yaşamındaki rolleri artık net bir şekilde ifade edilebiliyordu. Önceden yalnızca koyunlar ve tapınaklar gibi nesneleri gösteren statik piktograflar vardı. Fonogramların geliştirilmesiyle, bir yerden bir yere hareketi aktarmanın dinamik bir yolu ortaya çıktı. Ayrıca, daha önceki yazılarda (proto-çivi yazısı olarak bilinir) yalnızca nesne listeleriyle sınırlı olunurken, artık bir yazar bu nesnelerin ne anlama gelebileceğini de belirtebiliyordu. Akademisyen Ira Spar şöyle yazmaktadır: > İşaretleri yorumlamanın bu yeni yolu rebus ilkesi olarak adlandırılır. MÖ 3200-3000 yılları arasındaki çivi yazısının en erken aşamalarında kullanımına dair yalnızca birkaç örnek vardır. Bu tür fonetik yazının tutarlı kullanımı, ancak MÖ 2600’den sonra belirgin hale gelir. Bu, yazara fikirlerini ifade etme imkânı tanıyan, kelime işaretleri ve sesli harfler ile heceler için sembollerden oluşan karmaşık bir kombinasyonla karakterize edilen gerçek bir yazı sisteminin başlangıcını oluşturur. MÖ Üçüncü Binyıl’ın ortalarına gelindiğinde, çivi yazısı esas olarak kil tabletler üzerine yazılıyor ve geniş bir yelpazedeki ekonomik, dini, siyasi, edebi ve bilimsel belgelerde kullanılıyordu. ### [ ![The Art of War by Sun-Tzu](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/1005.jpg?v=1775815987) Sun Tzu’dan Savaş Sanatı Coelacan (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/1005/the-art-of-war-by-sun-tzu/ "The Art of War by Sun-Tzu") ### Yazı ve [Edebiyat](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/) Bu yeni iletişim yöntemi, yazıcılara kendi dönemlerindeki olayları ve dini inançlarını kaydetme imkânı sağladı ve zamanla yazılı kelime olmadan mümkün olmayan bir sanat biçimini ortaya çıkardı: edebiyatı. Tarihte adı bilinen ilk yazar, [Akkad Kralı Sargon](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-625/akkad-krali-sargon/)’un kızı olan Mezopotamyalı rahibe [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10021/enheduanna/)'dır (MÖ 2285-2250); o, İnanna tanrıçaya yazdığı ilahilerini kaleme almış ve bunları adı ve mührüyle imzalamıştır. Sözde Aratta Konusu, Uruk Kralı Enmerkar ve oğlu Lugalbanda’yla ilgili dört şiiri kapsar ve muhtemelen MÖ 2112-2004 yılları arasında bestelenmiştir (ancak yalnızca MÖ 2017-1763 yılları arasında yazıya geçirilmiştir). Bunlardan ilkinde, *Enmerkar ve Aratta’nın Efendisi* adlı eserde, yazının nasıl geliştiği açıklanmaktadır: Kral Enmerkar’ın habercisi, Enmerkar ile Aratta şehrinin kralı arasında gidip gelirken hatırlaması gereken çok fazla şey biriktiği için, Enmerkar mesajlarını yazıya dökme fikrini bulmuş ve böylece yazı doğmuştur. Dünyanın ilk destan hikâyesi ve günümüze ulaşan en eski edebiyat eserlerinden biri olarak kabul edilen *[Gılgamış](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-781/gilgamis/) Destanı*, yazıya geçirilmeden önce, MÖ yaklaşık 2150’ten daha önce bir tarihte bestelenmiş olup, Uruk’un büyük kralı Gılgamış’ı (Enmerkar ve Lugalbanda’nın soyundan) ve yaşamın anlamını arayışını konu alır. Mezopotya halkının mitleri, tanrıları ve kahramanlarının hikâyeleri, tarihleri, inşa yöntemleri, ölülerini gömme biçimleri, şölen günlerini kutlama biçimleri artık gelecek nesiller için kaydedilebiliyordu. Yazı, tarih yazmayı mümkün kıldı; çünkü artık olaylar kaydedilebiliyor ve daha sonra okuryazar herhangi bir kişi tarafından okunabiliyordu; geçmiş olayları hatırlamak ve anlatmak için bir topluluğun hikâyecisine bağlı kalınmasına gerek kalmıyordu. Akademisyen Samuel Noah Kramer şöyle yorum yapmaktadır: > \[Sümerler\], kil üzerine yazı yazma sistemini geliştirmiş ve bu sistem, Yakın Doğu’nun dört bir yanında yaklaşık iki bin yıl boyunca ödünç alınmış ve kullanılmıştır. Batı Asya’nın erken tarihi hakkında bildiklerimizin neredeyse tamamı, Sümerler tarafından geliştirilen çivi yazısı ile yazılmış ve arkeologlar tarafından kazılan binlerce kil belgeden gelmektedir. (4) Yazı, Mezopotyalılar için öylesine önemliydi ki, Asur Kralı [Asurbanipal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-506/asurbanipal/) (MÖ 685-627) döneminde başkenti [Ninova](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-294/ninova/)’daki kütüphanesinde 30.000’den fazla kil tablet kitap biriktirilmişti. Asurbanipal, bölgenin mirasını, kültürünü ve tarihini korumayı umuyor ve bunu başarmada yazılı kelimenin önemini açıkça kavrıyordu. Kütüphanesindeki pek çok kitap arasında, Asurbanipal edebiyat eserlerini de dahil etmişti; örneğin Gılgamış destanı veya Etana hikâyesi, çünkü edebiyatın yalnızca belli bir halkın değil, tüm insanların hikâyesini dile getirdiğini fark etmişti. Tarihçi Durant şöyle yazar: > Edebiyat, adının aksine, önce harflerden değil sözcüklerden oluşur; başlangıçta genellikle rahipler tarafından ezberden söylenen dinsel ilahiler veya büyüsel tılsımlar olarak ortaya çıkar ve sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılır. Romalıların şiire verdikleri ad olan *carmina*, hem dizeleri hem de tılsımları ifade ediyordu; Yunanlılarda ode aslında bir büyüsel tılsımı ifade ediyordu; İngilizce *rune* ve *lay*, Almanca *Lied* de aynı şekildeydi. Doğanın ve bedensel yaşamın ritimlerinden belki de esinlenen ritim ve ölçü, görünüşe göre büyücüler veya şamanlar tarafından şiirlerindeki sihirli sözleri korumak, aktarmak ve güçlendirmek amacıyla geliştirilmişti. Bu kutsal kökenlerden, şair, hatip ve tarihçi ayrılarak sekülerleşti: Hatip, kralın resmi övgücüsü veya tanrının aracısı; tarihçi, kraliyet işlerini kaydeden kişi; şair ise başlangıçta kutsal ilahileri söyleyen, kahramanlık efsanelerini biçimlendiren ve koruyan, öykülerini halka ve krallara öğretmek için müzikle sunan kişi olarak ortaya çıktı. ### [ ![Book of the Dead Papyrus](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/722.jpg?v=1775815991) Ölüler Kitabı Papirüsü Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/722/book-of-the-dead-papyrus/ "Book of the Dead Papyrus") ### [Alfabe](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-73/alfabe/) Şairin kahramanlık efsanelerini koruma rolü, antik dünyadaki kültürlerde önemli bir görev haline gelecekti. Mezopotyalı yazıcı Shin-Legi-Unninni (MÖ 1300-1000), *Gılgamış Destanını* korumaya ve aktarmaya yardımcı oldu. [Homeros](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-225/homeros/) (MÖ yaklaşık 800) Yunanlılar için, Virgil (MÖ 70-19) ise Romalılar için aynı işi yaptı. Hint destanı *[Mahabharata](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12122/mahabharata/)* (yaklaşık MÖ 400’te yazıya geçirilmiş), o bölgenin sözlü efsanelerini, İskoçya ve İrlanda’nın öykü ve efsanelerini aktardığı şekilde korumaktadır. Tüm bu eserler ve onları izleyenler, yalnızca yazının icadı sayesinde mümkün olabilmiştir. Erken çivi yazısı yazarları, yaşadıkları dünyanın doğasını tamamen değiştirecek bir sistem kurdular. Artık geçmiş ve halkın hikâyeleri yazı yoluyla korunabiliyordu. Fenikelilerin alfabe katkısı, yazıyı diğer kültürler için daha kolay ve erişilebilir hâle getirdi; ancak kelimeleri ve kavramları temsil etmek için sembolleri kağıda aktarma temel sistemi çok daha önce başlamıştı. Durant şöyle belirtir: > Fenikeliler alfabe icat etmediler; onu pazarladılar. Görünüşe göre Mısır ve Girit’ten aldıkları alfabeleri parça parça Tyrus, Sidon ve [Byblos](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-498/byblos/)’a getirdiler ve Akdeniz’deki her şehre ihraç ettiler; yani alfabeyi üreten değil, aracılık yapan oldular. Homeros zamanına gelindiğinde, Yunanlılar bu Fenike - ya da bağlantılı Aramice - alfabesini devralıyor ve ilk iki harfin Sami adlarını kullanarak ona *Alfa, Beta* adını veriyorlardı; İbranice’de *Alef, Beth*. Erken yazı sistemleri, diğer kültürlere aktarılınca, bu kültürlerin yazılı diline dönüşmüş; böylece Yunan ve Latin alfabeleri [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15614/avrupa/) yazısının temeli olurken, Sami Aramice yazısı da İbranice, Arapça ve muhtemelen [Sanskritçe](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12138/sanskritce/)’nin temelini oluşturmuştur. Yazarların kullandığı malzemeler de evrilmiştir: Erken Mezopotamyalı yazıcıların çivi yazısını kil tabletler üzerine kazıdığı kesilmiş kamışlardan, Mısırlıların kamış kalem ve papirüsüne, Yunan ve Romalıların parşömen rulolarına, Çinlilerin kaligrafisine ve çağlar boyunca bilgisayarlı yazı ve işlenmiş kağıt kullanımına kadar. Yazının ortaya çıktığı günden bu yana her dönemde, bireyin ve o kişinin kültürünün düşüncelerini ve duygularını, ortak tarihlerini ve insanlık durumuyla ilgili deneyimlerini iletmek ve bu deneyimleri gelecek nesiller için korumak amacıyla hizmet etmiştir. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Black, J. , et. al. *The Literature of Ancient Sumer.* Oxford University Press, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/0199263116/) - [Coe, M. D. *The Maya.* Thames & Hudson, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/0500291888/) - [Durant, W. *Our Oriental Heritage.* Simon & Schuster, 2004.](https://www.worldhistory.org/books/B00005WJGO/) - [Ebrey, P. B. *The Cambridge Illustrated History of China.* Cambridge University Press, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/0521124336/) - [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/) - [Kriwaczek, P. *Babylon: Mesopotamia and the Birth of Civilization.* St. Martin's Griffin, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/1250054168/) - [Scarre, C. & Fagan, B.F. *Ancient Civilizations.* Pearson, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/0131928783/) - [The Origins of Writing by Ira Spar](http://www.metmuseum.org/toah/hd/wrtg/hd_wrtg.htm "The Origins of Writing by Ira Spar"), accessed 1 Dec 2016. - [Van De Mieroop, M. *A History of the Ancient Near East ca. 3000 - 323 BC, 2nd Edition.* Blackwell Publishing, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/1405149116/) - [Wise Bauer, S. *The History of the Ancient World.* W. W. Norton & Company, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/039305974X/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **c. 3600 BCE - 3500 BCE**: First instance of written language in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/). - **c. 2600 BCE**: Beginning of [literature](https://www.worldhistory.org/literature/) in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/). - **c. 2300 BCE**: Life of [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/Enheduanna/), daughter of [Sargon of Akkad](https://www.worldhistory.org/Sargon_of_Akkad/), and world's first author known by name. - **c. 2100 BCE - c. 1400 BCE**: The tales of [Gilgamesh](https://www.worldhistory.org/gilgamesh/) written which inform the Epic of Gilgamesh. - **c. 2000 BCE - c. 1650 BCE**: Cretan Hieroglyphic [script](https://www.worldhistory.org/script/) is in use. - **c. 1900 BCE - c. 1600 BCE**: Composition of The Descent of [Inanna](https://www.worldhistory.org/Inanna/). - **c. 1850 BCE - c. 1450 BCE**: The [Linear A script](https://www.worldhistory.org/Linear_A_Script/) of the [Minoan civilization](https://www.worldhistory.org/Minoan_Civilization/) is in use. - **c. 1640 BCE - c. 1700 BCE**: Written form of the Atrahasis myth of the Great Flood. - **c. 1600 BCE**: Canaanite [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/). - **1600 BCE - 1046 BCE**: [Writing](https://www.worldhistory.org/writing/) develops in [China](https://www.worldhistory.org/china/) during the [Shang Dynasty](https://www.worldhistory.org/Shang_Dynasty/). - **c. 1600 BCE - 1000 BCE**: Jiaguwen [Script](https://www.worldhistory.org/script/) develops in [China](https://www.worldhistory.org/china/). - **c. 1500 BCE - c. 1200 BCE**: The [Linear B script](https://www.worldhistory.org/Linear_B_Script/) of the [Mycenaean civilization](https://www.worldhistory.org/Mycenaean_Civilization/) is in use. - **c. 1500 BCE - 1100 BCE**: The Rig [Veda](https://www.worldhistory.org/The_Vedas/) written, mentioning the [god](https://www.worldhistory.org/God/) Rudra ([Shiva](https://www.worldhistory.org/shiva/)) and goddess [Tara](https://www.worldhistory.org/Tara_(Goddess)/) (among others) for the first time. - **c. 1500 BCE - c. 500 BCE**: The Vedic Period in [India](https://www.worldhistory.org/india/) after a greater migration of the Indo-[Aryans](https://www.worldhistory.org/Aryan/) from Central Asia - **c. 1400 BCE**: Ugaritic [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/) of 30 letters is invented. - **1100 BCE**: Phoenician [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/). - **c. 1000 BCE**: [Death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) of Ahiram (or Ahirom) of [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/), whose sarcophagus bears the oldest inscription of the Phoenician [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/). - **c. 1000 BCE - 700 BCE**: Dazhuan [Script](https://www.worldhistory.org/script/) develops in [China](https://www.worldhistory.org/china/). - **800 BCE**: Earliest examples of [Greek](https://www.worldhistory.org/disambiguation/greek/) alphabetic [script](https://www.worldhistory.org/script/). - **c. 700 BCE**: Xiaozhuan [Script](https://www.worldhistory.org/script/) develops in [China](https://www.worldhistory.org/china/). - **c. 647 BCE - c. 629 BCE**: Extensive collection of clay tablets acquired known as the [Library of Ashurbanipal](https://www.worldhistory.org/Library_of_Ashurbanipal/) at [Nineveh](https://www.worldhistory.org/nineveh/). - **c. 500 BCE**: Lishu "Clerky [Script](https://www.worldhistory.org/script/)" develops in [China](https://www.worldhistory.org/china/). - **196 BCE**: The [Rosetta Stone](https://www.worldhistory.org/Rosetta_Stone/) was made, a stela carrying a priestly decree from the reign of [Ptolemy](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Ptolemy/) V in three languages: [Egyptian hieroglyphs](https://www.worldhistory.org/Egyptian_Hieroglyphs/), demotic and [Greek](https://www.worldhistory.org/disambiguation/greek/) [script](https://www.worldhistory.org/script/). - **23 CE - Aug 79 CE**: Life of [Pliny the Elder](https://www.worldhistory.org/Pliny_the_Elder/). - **c. 350 CE - c. 950 CE**: Estimated use of the [Ogham](https://www.worldhistory.org/Ogham/) in [Ireland](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Ireland/) and southwestern [England](https://www.worldhistory.org/disambiguation/england/). - **626 CE - 649 CE**: Woodblock printing process develops under reign of Emperor [Taizong](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Taizong/) of the [Tang Dynasty](https://www.worldhistory.org/Tang_Dynasty/). - **1234 CE**: Movable [metal](https://www.worldhistory.org/disambiguation/metal/) type printing is invented in [Goryeo](https://www.worldhistory.org/Goryeo/), [Korea](https://www.worldhistory.org/Korea/). ## Dış Bağlantılar - [Cuneiform Writing @ University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology](http://www.penn.museum/games/cuneiform.shtml) - [Phoenician Alphabet](http://phoenicia.org/alphabet.html) - [Ancient Scripts: Greek](http://www.ancientscripts.com/greek.html) - [First Writing System](http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesMiddEast/MesopotamiaSumerScript01.htm) - [The Canadian Centre for Epigraphic Documents](http://www.epigraphy.ca/) - [The Phoenician Alphabet](https://www.missedinhistory.com/podcasts/the-phoenician-alphabet.htm) - [Saki Mafundikwa: Ingenuity and elegance in ancient African alphabets](https://www.ted.com/talks/saki_mafundikwa_ingenuity_and_elegance_in_ancient_african_alphabets) - [The British Museum Membercast: The origins of writing](https://blog.britishmuseum.org/the-british-museum-membercast-the-origins-of-writing/) - [Writing](http://www.mesopotamia.co.uk/writing/home_set.html) - [Writing](http://www.ancientindia.co.uk/writing/home_set.html) - [Ancient Scripts: Chinese](http://www.ancientscripts.com/chinese.html) - [Menu](http://www.ancientegypt.co.uk/writing/story/main.html) - [The History of Writing](http://www.ling.upenn.edu/courses/Fall_1998/ling001/Writinglect.html) - [Enheduanna](http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html) - [The Origins of Writing | Essay | The Metropolitan Museum of Art | Heilbrunn Timeline of Art History](https://www.metmuseum.org/toah/hd/wrtg/hd_wrtg.htm) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2025, September 04). Yazı. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Yazı." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, September 04, 2025. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Yazı." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 04 Sep 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 04 September 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.