--- title: Antik Ermenistan author: Mark Cartwright translator: Batuhan Aksu source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-698/antik-ermenistan/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2024-12-10 --- # Antik Ermenistan _Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_ _Çeviren [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu)_ Avrasya'nın Güney Kafkasya bölgesinde bulunan Antik Ermenistan, Neolitik Çağ'da yerleşmiştir ancak ilk kayıtlı devleti MÖ 9. yüzyıldan itibaren Urartu krallığıydı. MÖ 6. yüzyılda [Büyük Kiros](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-306/buyuk-kiros/)'un Pers İmparatorluğu'na dahil edilen Orontid hanedanı, Pers satrapları olarak hüküm sürdü ve bu fonksiyonu MÖ 3. yüzyıla kadar müteakip hükümdarları Makedonyalılar ve Seleukos İmparatorluğu için yerine getirdiler. Artaksiad ve Arşak hanedanları altında ülke gelişti ama sıklıkla Part ve Roma'nın ve ardından Sasani ve Bizans İmparatorluklarının hırsları arasında sıkıştı. Devletin sınırları yüzyıllar boyunca önemli ölçüde değişti ancak din ve dil gibi müşterek faktörler uzun süreli hanedan klanlarınca birleştirildi ve bu da Ermenistan'a antik çağ boyunca kendine mahsus hüviyetini kazandırdı. ### Hayasa-Azzi (MÖ 1500-1200) Bölgedeki ilk tanımlanabilir kültür, MÖ 1500 ile 1200 yılları arasında [Ağrı Dağı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16732/agri-dagi/) çevresindeki antik Ermenistan'ın münbit platosunda ve günümüzün doğu Türkiye'sinin bazı kısımlarında gelişen mahalli bir kabile konfederasyonu olan Hayasa-Azzi'dir. Hayasa-Azzi, Ermenilerin kendilerini ve devletleri Hayastan'ı tanımlamak için kullandıkları terim olan Hay halkının eponimidir. Zamanla Hayasa-Azzi, muhtemelen [Hititler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-163/hititler/) ve [Asurlular](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-149/asurlular/) gibi daha saldırgan ve kuvvetli komşulara karşı müdafaa ihtiyacından dolayı Hurriler, Arme-Shupria ve Nairi gibi diğer etnik gruplar ve mahalli kabilelerle karıştı. Muhtemelen MÖ 1200 civarında Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından Trakya-Frigler tarafından sızıldılar. Sonunda bu muhtelif halklar ve krallıklar, bölgenin ilk tanınan ve kayıtlı devleti olan MÖ 9. yüzyılda Urartu Krallığı'nda birleşecekti. ### Urartu (MÖ 9. yüzyıl - MÖ 590 civarı) **Adlar** Aynı adı taşıyan bölgedeki gölden dolayı Van Krallığı olarak da bilinen Urartu, Ermenistan, doğu Türkiye ve kuzeybatı İran'da daha eski ve daha küçük krallıkların bir federasyonu olarak gelişti. 'Urartu', krallık için kullanılan Asurca kelime olan *urashtu*'dan gelir ve muhtemelen dağlık bölgeyi veya kültürün kaya çıkıntılarına tahkimat inşa etme yaygın pratiğini ifade eden "yüksek yer" manasına gelir. [Urartular](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16770/urartular/) kendilerine Biaina adını verdiler. **Coğrafya** **ve** **Genişleme** Urartu, nehirlerin iyi beslediği geniş mümbit platodaki yerleşme sayesinde refaha kavuştu. Bağcılık mühimdi, şarapçılık belki de bölgedeki en eski şeydi. [Hayvancılık](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-51/hayvancilik/), mükemmel dağ meraları sayesinde gelişti ve bilhassa atlar muvaffakiyetle yetiştirildi. Bölgedeki mineral yatakları arasında altın, gümüş, bakır, kurşun, demir ve kalay vardı ve hepsi yüksek beceri gerektiren metal işçiliği, bilhassa bronz kazanlar üretmek için kullanılıyordu. Antik Akdeniz ile Asya ve [Anadolu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-228/anadolu/) kültürleri arasındaki ticaret yollarındaki lokasyonu, bir başka refah kaynağıydı. [ ![Urartu 714-715 BCE](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/2744.png?v=1723258203) Urartu, MÖ 714-715 Sémhur (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/2744/urartu-714-715-bce/ "Urartu 714-715 BCE")Kale başkenti, yaylalarda Van Gölü'nün doğu kıyılarında kireçtaşı bir burun üzerine inşa edilmiş olan [Tuşpa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16863/tuspa/)'ydı (daha sonra Van olarak adlandırıldı). Bölge valileri kralı temsil ediyor ve vergileri başkente geri yönlendiriyordu. MÖ 776'da, I. Argishti (MÖ 785-760) Ağrı Ovası'nda Argishtihinili adında yeni bir şehir kurdu, daha sonra krallığın ikinci şehri olacak ve Armavir olarak yeniden adlandırıldı. Daha sonra, MÖ 685 civarında, Kral II. Rusa (MÖ 685-645 civarı) yine Ağrı Ovası'nda önemli kuzey şehri Teishebaini'yi (modern Erivan) kurdu. Bugün önemli kalıntıları bulunan önemli bir kale sahası, bugünkü Ermenistan başkenti Erivan yakınlarındaki Erebuni'dir. Urartu dininin panteonu, Hurri Teşub'dan fırtına ve gök gürültüsü tanrısı Teisheba gibi benzersiz ve Hurri tanrılarının bir karışımını ihtiva eder. MÖ 9. yüzyılın ortalarında kral Ishpuini, ecnebi kökenli ve savaşla irtibatlandırılan bir [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) olan Haldi'yi (Khaldi) tanrıların başına terfi ettirdi. Bu tanrı o kadar önemliydi ki Urartular bazen Haldianlar veya "Haldi'nin çocukları" olarak anılırdı. Muhtelif tanrılara içkiler ve hayvan kurbanları takdim edildiği gibi silahlar ve kıymetli eşyalar da adanırdı. Erken Urartu yazılarında basit piktogramlar kullanılırdı, ancak çivi yazısı komşu çağdaş [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/) kültürlerinden benimsendi ve uyarlandı. Krallıktan günümüze ulaşan çivi yazısı abideleri, Urartu dilinin Hurrice ile irtibatlı olduğunu göstermektedir. [ ![Urartu Decorated Quiver](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/8076.jpg?v=1645702202) Urartu Süslemeli Okluk EvgenyGenkin (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8076/urartu-decorated-quiver/ "Urartu Decorated Quiver")MÖ 7. yüzyılda Urartu, Hazar Denizi'nden Yukarı Fırat'a (doğudan batıya) ve kuzeyde Kafkas dağlarından güneyde Toros Sıradağları'na kadar uzanan bir bölgeyi kontrol ediyordu. Urartu'nun baş düşmanı Neo-Asur İmparatorluğu'ydu, lakin iki devlet arasında ticaret münasebetlerine deliller de bulunmaktadır. Asur hükümdarı III. Tiglat-Pileser (M.Ö. 745-727) bilhassa saldırgandı ve Tuşpa'yı kuşattı. İki devlet arasındaki bir diğer önemli çatışma, II. Sargon'un (M.Ö. 722-705) M.Ö. 714'teki seferi esnasında yaşandı. **Gerileme** Urartu krallığı, MÖ 640 ile MÖ 590 yılları arasında şehirleri yok edildiğinde şiddetli bir şekilde sona erdi. Asurlularla onlarca sene süren savaşlar sebebiyle zayıflamış olan krallık, kendi imparatorluğunu kontrol edemeyecek kadar genişlemiş olabilir. Failler bilinmiyor ancak [İskitler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-645/iskitler/) bir namzet, Kimmerler bir diğeri ve hatta muhtemelen Urartu krallarının idare ettiği topraklardan gelen güçler de. Krallık, MÖ 585'ten itibaren Medlerce zaptedildi ve ardından MÖ 6. yüzyılın ortalarında Büyük Kiros'un [Ahameniş İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-322/ahamenis-imparatorlugu/)'na dahil edildi. ### Orontid Hanedanlığı (MÖ 570 - MÖ 200 civarı) **Pers** **Satraplığı** Orontid hanedanı, antik Ermenistan'da Urartu Krallığı'nın yerini aldı ve MÖ 6. yüzyıldan 3. yüzyıla değin hüküm sürdü. Orontid kraliyet hanedanının kurucusu Orontes (Yervand) Sakavakyats'tı (takriben MÖ 570-560, ama Orontidlerin çoğunun saltanat tarihleri ​​münakaşalıdır). İlkin, Ahamenişler yeni topraklarını ikiye böldüklerinde Orontidler Pers satrapları olarak hüküm sürdü ve doğu eyaletinde, mahalli olarak Yervand (İran dilinde "güçlü" anlamına gelen *arvand* kelimesinden) olarak bilinen Orontid hanedanı, Pers hükümdarları namına satrap olarak hüküm sürdü. Böylece, Pers kültürü, dili ve siyasi pratikleri, kendi Urartu geleneklerini de koruyan antik Ermenistan'a tanıtıldı. Pers yanlısı devlet Armena veya Armenya'nın bilinen ilk sözü, MÖ 520 civarında Pers'teki Behistun'daki bir kaya yüzüne yazılmış Darius I'in (MÖ 522-486) ​​kitabesinde kaydedilmiştir. Bu kitabede kralın kraliyet malları Eski Farsça olarak listelenmiştir. Eski Urartu başkenti Van aynı zamanda Orontidler'in ilk başkentiydi. MÖ 522'de Pers İmparatorluğu'ndan ayrılma teşebbüsü kısa sürdü, çünkü Ermenistan asker ve haraç, bilhassa da atlar için çok kıymetli bir kaynaktı. Pers idaresi altındaki hayat en azından katlanılabilir görünüyordu ve Ermeni kültürü büyük ölçüde kendi yolunu takip etmeye bırakıldı. MÖ 4. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, Pers kontrolü altındaki iki bölünmüş bölge politik olarak birleşmiş, nüfusları karışmış ve dil tek bir dil haline gelmişti: Ermenice. [ ![Silver Orontid Rhyton](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/8089.jpg?v=1731492974) Gümüş Orontid Rhyton Aryamahasattva (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8089/silver-orontid-rhyton/ "Silver Orontid Rhyton")**Makedon İmparatorluğu** [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/)'in yükselişinin ardından Ermenistan resmen [Makedonya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-386/makedonya/) tarafından ilhak edildi ve MÖ 330'da Armavir başkent yapıldı (eski Urartu şehri Argishtihinili). Ermenistan'ın siyasi idaresinin Persler devrindeki gibi kaldığı, Orontidlerin artık geniş olan Makedonya İmparatorluğu içinde yarı müstakil krallar olarak hüküm sürdüğü anlaşılıyor. Gerçekten de, Ermeni idareciler dahi *nakharar* olarak bilinen ve ırsi bir asalet oluşturan güçlü mahalli lordları kontrol etmekte zorlandı, bölgenin o devirdeki "feodal" yapısı böyleydi. **Selevkos** **İmparatorluğu** MÖ 321'den itibaren Seleukoslar, genç liderin ölümünden sonra İskender'in imparatorluğunun Asya bölümünü idare etti ve bu da Ermeni, Pers ve Yunan unsurlarının zengin bir kültürel karışımını yaratan muayyen bir Helenleşmeye yol açtı. [Selevkos İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-246/selevkos-imparatorlugu/)'nun büyüklüğü o kadar büyüktü ki, Orontid hükümdarları, artık üç ayrı sahaya sahip bir bölgede büyük ölçüde muhtariyetin tadını çıkarmaya bırakıldı: Küçük Ermenistan (kuzeybatıda, Karadeniz'e yakın), Büyük Ermenistan (Ermeni halkının ananevi kalbi) ve Sophene (güneybatıda Dsopk olarak da bilinir). Orontid krallarının istiklali, kendi sikkelerini basmalarıyla gösterilir. **III. Antiochus** **ve** **Gerileme** M.Ö. 260 civarında, Batı Ermenistan'da yeni birleşmiş [Kommagene](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19115/kommagene/) ve Sophene Krallığı ortaya çıktı ve Orontid kökenli bir hükümdar olan Sames (diğer adıyla Samos) tarafından idare edildi. Önemli Samosata (Şamşat) şehrini kuran Sames'ti (M.Ö. 260-240). Bu devirde ayrıca Perslerin tekrar canlanması ve Part İmparatorluğu'nun (M.Ö. 247 - MS 224) büyümesi görüldü ve artık Ermenistan üzerinde hakimiyet iddia ediyorlardı. Lakin Selevkos kralı III. Antiochus (M.Ö. 222-187) Ermenistan üzerindeki kontrolü yeniden sağladı ve bihassa Partları bastırmak için bölgeden geçerken orduları için 300 talent gümüş ve 1.000 at çıkardı. Doğu Ermenistan'da hüküm süren Orontid hanedanının sonuncusu Kral IV. Orontes'ti (diğer ismiyle Son Yervand, MÖ 212-200). Yervand başkenti Armavir'den yeni kurulan Yervandashat'a taşıdı. Kralın öldürülmesinden sonra halefi, önümüzdeki asırlarda Ermenistan'a hükmedecek bir sonraki hanedanın kurucusu olan Kral Artaksias I (Artashes) idi. Kral, muhtemelen son on yıllarda Ermeni istiklal temayülünü azaltmak için III. Antiochus tarafından desteklendi ve doğrudan satrap yapıldı. ### Artaksiad Hanedanlığı (M.Ö. 200 - MS 12) **Artaksias I** III. Antiochus sadece Ermenistan'ın idari evini değiştirmekle kalmadı, iki satraplık yarattı: I. Artaksias (M.Ö. 200 - M.Ö. 160) Ermenistan'da ve Zariadris güneybatıdaki daha küçük Sophene Krallığı'nda. Antiochus M.Ö. 190'da Magnesia Muharebesi'nde Romalılar tarafından mağlup edildiğinde, Artaksias kendini kral ilan etti ve krallığını genişletmeye başladı, bu krallığı idari merkezileştirme ile mülkiyet haklarını ve tacın otoritesini ilan etmek için sınır stelleri gibi yeniliklerle sağlamlaştırdı. M.Ö. 176'da Artaksata'da (Artashat) yeni bir başkent kuruldu. Büyük Kartacalı general [Hannibal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-406/hannibal/)'in, Romalılara mağlup olmasının ardından Artaksias'a hizmet ederken şehrin surlarını tasarladığı rivayet edilir. I. Artaksias öldüğünde, yerine oğulları geçti ve Artaksiad Hanedanı (diğer adıyla Artashesian hanedanı) kuruldu. Ermenistan daha sonra sürdürülebilir bir refah ve bölgesel önem periyodu yaşadı ancak aynı zamanda bölgenin iki süper gücü olan Part ve Roma arasında devamlı sıkıştı. Her ikisi de Ermenistan'ı idare etmek için kendi namzetlerini öne sürerek iki [imparatorluk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-99/imparatorluk/) arasında bir tampon bölge oluşturdu. [ ![Empire of Tigranes the Great](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/8167.gif?v=1771880895) Büyük Dikranes'in İmparatorluğu www.armenica.org (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8167/empire-of-tigranes-the-great/ "Empire of Tigranes the Great")**Büyük** **Tigranes** Artaksiad krallarının en büyüklerinden biri veya aslında herhangi bir Ermeni kralı, II. Tigranes (II. Tigran) veya Büyük Tigranes'ti (MÖ 95 - MÖ 56). Ermeni krallığını önemli ölçüde genişletti; önce, MÖ 94'te Sophene Krallığı'nı ilhak etti. Sonra, müthiş kuşatma makineleri ve ağır zırhlı süvari birlikleriyle Kapadokya, Adiabene, Gordyene, Fenike ve [Antakya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11771/antakya/) dahil Suriye'nin bazı bölgelerini fethetti. Ermeni kralı, Partlar kuzeydeki göçebeleri istila etmekle uğraşırken, MÖ 87'de Part kraliyet yazlık ikametgahı olan Ekbatana'yı bile yağmaladı. Büyük Tigranes'in Ermeni İmparatorluğu zirve zamanında Karadeniz'den Akdeniz'e kadar uzanıyordu. Ermeniler daha önce veya daha sonra Asya'nın bu kadar büyük bir kısmını kontrol edemeyecekti. Tigranes, MÖ 85'ten itibaren kendisine "kralların kralı" namını verdi ve MÖ 83'te yeni bir başkent kurdu, Tigranocerta (diğer ismiyle Tigranakert ve mevkisi belirsiz), mimarisiyle meşhur Helenistikti. Yunan dili, asillerin ve idarenin dili olarak muhtemelen Farsça ve Aramice ile birlikte kullanılırken, sıradan insanlar Ermenice konuşuyordu. Farsça unsurlar, bilhassa din sahasında, Ermeni kültürel karışımının mühim bir parçası olmaya devam etti. **Roma-Part** **Savaşları** **ve** **Gerileme** Tigranes, kızıyla evlendiği Pontus kralı VI. Mithridates (M.Ö. 120-63) ile ittifak kurdu. İki bölgesel güç arasında böyle bir ittifakın tehlikesini gören [Roma Cumhuriyeti](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-560/roma-cumhuriyeti/), Pontus'a taarruz ederrk karşılık verdi ve Mithridates M.Ö. 70'te Tigranes'in sarayına kaçtığında Romalılar Ermenistan'ı işgal etti. Tigranocerta M.Ö. 69'da zaptedildi ve Ermeni kralı fetihlerini terk etmeye mecbur kaldı. M.Ö. 66 civarında bu defa Büyük Pompey liderliğinde tahakkuk eden bir başka Roma taarruzunu müteakip Ermenistan, Roma himayesi altına alındı. Artaksiadlar idarelerini sürdürdü ama Roma-Part savaşlarına iştirak etmek zorunda kaldılar ve hem M.Ö. 53'te Marcus Licinius Crassus'a hem de M.Ö. 36'da Mark Antony'ye asker sağladılar. Ermeni desteğinden memnun olmayan ikinci general, MÖ 34'te krallığa saldırdı ve kral II. Artavasdes'i (MÖ 56-34) daha sonra Kraliçe Kleopatra tarafından idam edileceği [İskenderiye](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-245/iskenderiye/)'ye götürdü. Ardından önce Ermenistan'da Roma destekli bir kral, ardından da yeni bir aile olan Arşak (Arşakuni) hanedanı tahta geçene kadar Part destekli bir namzetle müzikli taht oyunları oynandı. ### Arşak Hanedanlığı (MS 12 - 428) **I. Tiridates** Arşak hanedanlığının kurucusu Vonon'du (Vonones), lakin birkaç kısa süreli kralca takip edildiğinden, bazı tarihçiler hanedanın hakiki banisinin Ermenistan'ın I. Tiridates (MS 63 - 75 veya 88) olduğunu düşünüyor. Kendisi, bilhassa Tiridates'i tahta oturtmak gayesiyle MS 52'de Ermenistan'ı işgal eden Part kralı I. Vologases'in (MS 51-78) kardeşiydi. Romalılar Partların tampon bölgelerine girmesine izin vermekle iktifa etmedi ve MS 54'te İmparator Nero (MS 54-68) en iyi generali Gnaeus Domitius Corbulo kumandasında bir ordu gönderdi. Artaksata ve Tigranocerta gibi mühim Ermeni şehirlerinin zaptedildiği on yıllık aralıklı savaş, MS 63'te Rhandia Antlaşması'yla sona erdi. Artık Partların Ermeni krallarını namzet gösterme hakkına malik olduğu, lakin Roma'nın onları taçlandırma hakkına sahip olduğu kabul edildi. Böylece Nero, Tiridates'i Roma'da muhteşem bir teşhirde taçlandırma imtiyazına kavuştu. [ ![Ruins of Roman Baths at Garni Temple](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/7665.jpg?v=1751874557) Garni Mabedi'nde Roma Hamamları'nın Kalıntıları James Blake Wiener (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/7665/ruins-of-roman-baths-at-garni-temple/ "Ruins of Roman Baths at Garni Temple")**Roma Müdahaleleri** Vespasian (MS 69-79) MS 72'de komşu krallıklar olan Kommagene ve Küçük Ermenistan'ı ilhak ederek Part hanedanının eline daha fazla toprak geçmemesini sağladı. Ardından İmparator Trajan (MS 98-117) hükümdar değişikliği hususunda kendisine danışılmaması bahanesini kullanarak fırsatı değerlendirip Ermenistan'ı Roma'ya ilhak edene kadar bir barış devri yaşandı. Daha sonra MS 114'te Part'a savaş açtı. Netice olarak Ermenistan, [Roma İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-100/roma-imparatorlugu/)'nun bir eyaleti haline getirildi ve Kapadokya ile birlikte idare edildi. İmparator Hadrian (MS 117-138) bu rahatsız edici eyaleti elinde tutma mevzusunda çok daha az istekliydi ve müstakil olmasına izin verdi. Müteakip yüzyılda muhtelif Part ve Roma akınları tahakkuk etti ancak en azından Artaksata, iki imparatorluk arasındaki resmi ticaret noktalarından biri haline getirildikten sonra refaha kavuştu. **[Sasani İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-690/sasani-imparatorlugu/)** Sasani hanedanının 224'te yükselişinin ardından, Ermenistan'a karşı daha saldırgan bir Pers dış politikası vardı ve bu, MS 252'de Sasaniler tarafından tam ölçülü bir işgalle neticelendi. İran'daki mağlup Arsakidlerle bu kadar yakın kan bağları olan Ermeni Arsakid kralları, yeni Sasani nizamına meşruiyet tehdidi oluşturuyordu. Sasaniler bu devirde Roma'ya karşı birkaç büyük zafer kazandı, lakin Romalılar 4. yüzyılda yeniden canlandı. Toz nihayet yeniden yatıştığında, Ermenistan krallığı kendisini Roma ve Pers arasında bölünmüş halde buldu ve Arsakidler yalnızca batı Ermenistan'ı idare etmeye devam etti. 298'de, Diocletian'ın (284-305) himayesinde Ermenistan, Arsak hanedanının büyük idarecilerinden biri olan IV. Tiridates (III. Trdat veya IV. Trdat) ile kral olarak birleştirildi (298 - 330 civarı) . [ ![Arsacid Armenia](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/8170.png?v=1693243863) Arşak Ermenistanı Sémhur (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/8170/arsacid-armenia/ "Arsacid Armenia")**Büyük Tiridates ve Hıristiyanlık** Büyük Tiridates krallığını merkezileştirmeye ve eyaletleri ile valilerini tekrar düzenlemeye koyuldu. Vergi mükellefiyetlerini daha iyi belirlemek için arazi ölçümleri de yapıldı; kral Ermenistan'ı tekrar daha büyük yapmaya kararlıydı. Bu devrin en kalıcı hadisesi, Ermenilerin takribi 314 yılında, hatta daha erken bir tarihte Hristiyanlığı resmen kabul etmesiydi. Gelenek, Tiridates'in kendisinin 301 yılında Aziz Aydınlatıcı Krikor tarafından dönüştürüldüğünü kaydeder. Bu hareketin bir neticesi de, Persler tarafından dine karşı zulmün daha şiddetli bir şekilde müstakil bir devlet yaratılmasına yardımcı olmasıydı. O zamanlar Krikor Lusavoriç olarak bilinen Aziz Krikor, 314 yılında Ermenistan'ın ilk piskoposu yapıldı. IV. Tiridates, Hristiyanlığı dahili politik sebeplerle de benimsemiş olabilir - pagan dininin sonu, eski mabet hazinelerine el koymak için iyi bir bahaneydi ve yeryüzünde Tanrı'nın temsilcisi olarak hükümdarın yer aldığı tek tanrılı bir din, asillerinden, *nakhararlardan* ve genel olarak halktan daha fazla sadakat aşılayabilirdi. **Bölünme ve Gerileme** Mamafih Ermenistan dışından daha büyük bir tehdit vardı, çünkü Sasaniler Ermenistan'ı doğrudan idare etme mevzusunda tekrar daha hırslı hale geldi ve Ermeni şehirlerine taarruzlarda bulundu. O zaman imparator I. Theodosius (379-395) ve III. Şapur (383-388) Ermenistan'ı Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu ve Sasani Persleri arasında resmen bölmeyi kabul etti. 405'te Ermeni alfabesi Mesrop Maştots tarafından icat edildi ve [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/) bu dile tercüme edildi, bu da Ermenistan'da Hristiyanlığın daha da yayılmasına ve yerleşmesine yardımcı oldu. Lakin politik olarak bir değişim zamanı gelmişti. Ermeni tacının ardındaki son Arsak hükümdarı, saraydaki Pers taraftarı ve Hristiyan aleyhtarı grupları bastıramayan, Perslerce kaldırılıp yerine vali idarecileri, *marzpanlar* tayin edilen IV. Artashes'ti (422-428). ### Mamikonyan Hanedanı (428-652) **Mamikonyanlar** Antik Ermenistan'ı idare eden son büyük hanedan, MÖ 1. asırdan beri Ermeni ordusunda kuvvetli bir güç olan Mamikonyanlardı. MS 4. asrın sonuna gelindiğinde, Ermenistan'ın silahlı kuvvetlerine liderlik eden büyük mareşalin (*sparapet*) ırsi makamı umumiyetle bir Mamikonyan lordunca idare ediliyordu. Diğer asil aileler arasında Mamikonyanlar, Arşak kraliyet ailesinin kendisinden sonra ikinci sıradaydı, hatta iki mensubu naip olarak bile vazife yapmıştı: Mushegh ve Manuel Mamikonyan. Arsak'ın idareci hanedanı düştükten sonra, Mamikonyanlar Pers hükümdarlarının dayattığı sınırlamalar dahilinde devlet işlerine hakim olmak mecburiyetinde kaldı. [ ![Armenia's Smbataberd Fortress](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/7667.jpg?v=1738392077) Ermenistan'ın Smbataberd Kalesi James Blake Wiener (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/7667/armenias-smbataberd-fortress/ "Armenia's Smbataberd Fortress")**Pers ve Avarayr** Persler, 428'den itibaren ülkelerinin yarısında (Persarmenia) *marzpan* hükümdarları kurdu. Sasani kralını temsil eden *marzpanlar*, tam bir sivil ve askeri otoriteye sahipti. Pers kültürel emperyalizmini takiben Ermeni asiller ve din adamları arasında hoşnutsuzluk şayiaları duyulmuştu, lakin meseleler 439 civarında Pers kralı II. Yazdgird (Yazdagerd)'in tahta çıkmasıyla gerçekten doruğa ulaştı. Sasani hükümdarları uzun zamandır Ermeni Hıristiyanların hepsinin sadece Bizans casusu olduğundan şüpheleniyorlardı, lakin Yazdgird Zerdüştlüğün ateşli bir müdafiiydi ve siyasi ile dini politikanın iki ucu keskin kılıcı Ermenistan'ı küçültmek üzereydi. 451'in Mayıs veya Haziran ayında, modern İran'daki Avarayr (Avarair) Muharebesi'nde Ermeniler baskıya karşı isyan ettiler ve devasa bir Pers ordusuyla karşı karşıya kaldılar. Takribi 6.000 Ermeni, Vardan Mamikonyan tarafından idare ediliyordu, ancak onlar için talihsizlik, bu gayeyle gönderilen bir elçiliğe rağmen Hıristiyan [Bizans İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-953/bizans-imparatorlugu/)'ndan yardım gelmemesiydi. Belki de beklenmedik bir şekilde, Pers destekli *marzpan*, Vasak Siuni de muharebede hiçbir mahalde görünmüyordu. Rakiplerinden çok daha fazla sayıda olan ve mümtaz bir "Ölümsüzler" birliği ve bir sürü savaş fili çıkaran Persler, muharebeyi yeterince kolay kazandılar ve rakiplerini katlettiler; bundan sonra Ermeni Kilisesince "şehit" terimi kullanılacaktı. Gerçekten de savaş, savaş alanında ölen ve hatta bir aziz ilan edilen Vardan ile bir direniş sembolü haline geldi. Sonraki birkaç on yıl boyunca küçük isyanlar devam etti ve Mamikonyanlar dikkatli bir direniş politikası sürdürdü. Strateji işe yaradı, çünkü 484'te iki devlet arasında Ermenistan'a daha fazla siyasi muhtariyet ve dini düşünce hürriyeti tanıyan Nvarsak Antlaşması imzalandı. Tam bir dönüşümle, Vardan'ın yeğeni Vahan, 485'te *marzpan* oldu. Barış refah getirdi ve Artashat Bizans ve Pers İmparatorlukları arasında önemli bir ticaret noktası haline geldikçe ticaret inkişaf etti. Ermenistan, dil, Hristiyan inancı ve 5. yüzyılın sonlarında ülkenin ilk şümullü tarihi olan *Ermenilerin Tarihi'*ni yazan Movses Khorenatsi (Horenli Musa) gibi şahsiyetlerin yardımıyla birleşik bir millet olarak ayaklarını buluyordu. **Arap** **Halifelikleri** Ermenistan'ın coğrafi mevkii, bir kere daha çöküşüne sebep olacaktı. MS 6. yüzyılın sonuna doğru, Pers ve Bizans İmparatorluğu, Bizans'ın Ermenistan'ın üçte ikisini ele geçirmesine sebep olan başka bir bölünme yarattı. Mamafih, bölgede yeni bir gücün dramatik yükselişinin ardından, Arap Raşudin Halifeliği, 637'de Sasani başkenti Ktesifon'u ve 640 ila 650 arasında Ermenistan'ı fethetti. Ülke, 701'de Emevi Halifeliği'nin bir eyaleti olarak resmen ilhak edildi. This article was made possible with generous support from the [National Association for Armenian Studies and Research](https://naasr.org/?utm_source=ancient.eu&utm_medium=link&utm_campaign=ancient.eu) and the Knights of Vartan Fund for Armenian Studies. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Yazar Hakkında Mark, WHE'nin Yayın Direktörü olup Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir (York Üniversitesi). Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. Özel ilgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin paylaştığı fikirleri keşfetmek yer almaktadır. ## Zaman çizelgesi - **3500 BCE - 2200 BCE**: Occupation of Shnagavit in ancient [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 3500 BCE - c. 1000 BCE**: The Hurrian [culture](https://www.worldhistory.org/disambiguation/culture/) flourishes in the [Near East](https://www.worldhistory.org/Near_East/). - **c. 1500 BCE - c. 1200 BCE**: The [Hayasa-Azzi](https://www.worldhistory.org/Hayasa-Azzi/) confederation flourishes in ancient [Turkey](https://www.worldhistory.org/Asia_Minor/) and [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 1320 BCE**: The [Hittite](https://www.worldhistory.org/hittite/) king Musili II attacks the [Hayasa-Azzi](https://www.worldhistory.org/Hayasa-Azzi/) confederation. - **c. 900 BCE - c. 590 BCE**: The [Urartu civilization](https://www.worldhistory.org/Urartu_Civilization/) flourishes in ancient [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/), eastern [Turkey](https://www.worldhistory.org/Asia_Minor/) and western Iran. - **c. 782 BCE**: The fortress of [Erebuni](https://www.worldhistory.org/Erebuni/) is constructed in ancient [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **585 BCE**: The [Erebuni](https://www.worldhistory.org/Erebuni/) fortress in ancient [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) is occupied by the [Median Empire](https://www.worldhistory.org/Medes/). - **c. 570 BCE - c. 560 BCE**: Orontes (Yervand) Sakavakyats reigns in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/), founder of the [Orontid dynasty](https://www.worldhistory.org/Orontid_Dynasty/). - **c. 570 BCE - c. 200 BCE**: The [Orontid dynasty](https://www.worldhistory.org/Orontid_Dynasty/) rules in ancient [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **522 BCE**: The Persian satrapy of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) briefly cedes from the [Achaemenid Empire](https://www.worldhistory.org/Achaemenid_Empire/) but is brought under control by [Darius I](https://www.worldhistory.org/Darius_I/). - **333 BCE**: The Armenian [Orontid dynasty](https://www.worldhistory.org/Orontid_Dynasty/) provides troops for the Persian cause at the [Battle of Issus](https://www.worldhistory.org/Battle_of_Issus/). - **331 BCE**: The Armenian [Orontid dynasty](https://www.worldhistory.org/Orontid_Dynasty/) provides troops for the Persian cause at the [Battle of Gaugamela](https://www.worldhistory.org/Battle_of_Gaugamela/). - **330 BCE**: Armavir is made the capital of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/), a state under control of the Macedonian [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/). - **c. 260 BCE**: The unified kingdom of [Commagene](https://www.worldhistory.org/Commagene/) and Sophene rises in western [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 212 BCE - c. 200 BCE**: Reign of king Orontes IV (aka Yervand IV), last ruler of the [Orontid dynasty](https://www.worldhistory.org/Orontid_Dynasty/). - **c. 200 BCE - c. 160 BCE**: Reign of Artaxias I, founder of the [Artaxiad dynasty](https://www.worldhistory.org/Artaxiad_Dynasty/) in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 200 BCE - c. 14 CE**: The [Artaxiad dynasty](https://www.worldhistory.org/Artaxiad_Dynasty/) rules in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 188 BCE**: Artaxata replaces [Erebuni](https://www.worldhistory.org/Erebuni/) as the Armenian capital. - **176 BCE**: [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/) (Artaxata) is made the new capital of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) by Artaxias I. - **c. 95 BCE - c. 56 BCE**: Reign of [Tigranes II](https://www.worldhistory.org/Tigranes_the_Great/), king of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **94 BCE**: [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) king [Tigranes II](https://www.worldhistory.org/Tigranes_the_Great/) annexes the kingdom of Sophene. - **87 BCE**: Armenian king [Tigranes II](https://www.worldhistory.org/Tigranes_the_Great/) sacks Ecbatana, the Parthian royal summer residence. - **83 BCE**: Armenian king [Tigranes II](https://www.worldhistory.org/Tigranes_the_Great/) founds a new capital at [Tigranocerta](https://www.worldhistory.org/Tigranocerta/) (aka Tigranakert). - **69 BCE**: Licinius Lucullus leads a [Roman army](https://www.worldhistory.org/Roman_Army/) which defeats Armenian king [Tigranes II](https://www.worldhistory.org/Tigranes_the_Great/) and his capital [Tigranocerta](https://www.worldhistory.org/Tigranocerta/) is captured. [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/) becomes the capital again. - **66 BCE**: [Pompey the Great](https://www.worldhistory.org/pompey/) rebuilds the Armenian [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Tigranocerta](https://www.worldhistory.org/Tigranocerta/). - **66 BCE**: A [Roman army](https://www.worldhistory.org/Roman_Army/) led by [Pompey the Great](https://www.worldhistory.org/pompey/) besieges [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/) in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 56 BCE - c. 34 BCE**: Reign of Armenian king Artavasdes II. - **53 BCE**: [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) general [Marcus Licinius Crassus](https://www.worldhistory.org/Marcus_Licinius_Crassus/) compels [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) to provide troops for his campaigns against [Parthia](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Parthia/). - **34 BCE**: [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) general [Mark Antony](https://www.worldhistory.org/Mark_Antony/) attacks [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). The Armenian king Artavasdes II is taken captive to [Alexandria](https://www.worldhistory.org/alexandria/). - **30 BCE**: Arteses (Artashes) II is made king of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) by the Parthians. - **20 BCE**: [Roman emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) [Augustus](https://www.worldhistory.org/augustus/) makes Tigranes III king of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/).n - **c. 6 CE - c. 12 CE**: Reign of Tigran V, last Artaxiad king of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **12 CE - 428 CE**: Reign of the Arsacid dynasty in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **52 CE**: Parthian king Vologases I invades [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **54 CE - 60 CE**: [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) general Corbulo successfully campaigns in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **58 CE**: The [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) general Corbulo captures the Armenian capital [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/) without a fight. - **63 CE**: The Treaty of Rhandia gives [Rome](https://www.worldhistory.org/Rome/) and [Parthia](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Parthia/) equality over [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) rulers and government. - **63 CE - c. 88 CE**: Reign of Tiridates I in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **72 CE**: [Roman emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) [Vespasian](https://www.worldhistory.org/Vespasian/) annexes the kingdoms of [Commagene](https://www.worldhistory.org/Commagene/) and Lesser [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **114 CE**: [Roman emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) [Trajan](https://www.worldhistory.org/trajan/) annexes [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) and declares [war](https://www.worldhistory.org/disambiguation/War/) on [Parthia](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Parthia/). - **117 CE**: [Roman emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) [Hadrian](https://www.worldhistory.org/hadrian/) grants independence to the Kingdom of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **166 CE**: A [Roman army](https://www.worldhistory.org/Roman_Army/) sacks the [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) capital of [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/). - **c. 239 CE - c. 330 CE**: Life of [Saint Gregory the Illuminator](https://www.worldhistory.org/Saint_Gregory_the_Illuminator/) who is credited with bringing [Christianity](https://www.worldhistory.org/christianity/) to [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) (dates disputed). - **252 CE**: The [Sasanid](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/) [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/) invades the Kingdom of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **298 CE**: [Roman Emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) [Diocletian](https://www.worldhistory.org/Diocletian/) reunifies the Kingdom of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 298 CE - c. 330 CE**: Reign of Armenian king Tiridates the Great. - **c. 303 CE**: Work is begun on [Etchmiadzin Cathedral](https://www.worldhistory.org/Etchmiadzin_Cathedral/), [Vagharshapat](https://www.worldhistory.org/Vagharshapat/), [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **c. 314 CE**: [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) adopts [Christianity](https://www.worldhistory.org/christianity/) as the state [religion](https://www.worldhistory.org/religion/). - **368 CE**: The [Sasanian](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/) ruler [Shapur II](https://www.worldhistory.org/Shapur_II/) sacks the Armenian [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/). - **368 CE - 369 CE**: The [Sasanid](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/) [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/) destroys several [cities](https://www.worldhistory.org/city/) in the kingdom of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **387 CE**: Partition of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) between the [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) and [Sasanian](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/) Empires. - **c. 387 CE**: [Roman emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) Theodosius I and Shapur III of [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/) agree to formally divide [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) between the Eastern [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) ([Byzantine](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Byzantine/)) [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/) and the [Sasanian Empire](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/). - **387 CE**: [Tigranocerta](https://www.worldhistory.org/Tigranocerta/) in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) is renamed Martyropolis. - **405 CE**: The Armenian [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/) is invented by [Mesrop Mashtots](https://www.worldhistory.org/Mesrop_Mashtots/). - **c. 410 CE - c. 490 CE**: Life of the Armenian historian [Movses Khorenatsi](https://www.worldhistory.org/Movses_Khorenatsi/). - **422 CE - 428 CE**: Reign of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) king Artashes IV, last ruler of the Arsacid dynasty. - **c. 428 CE - 652 CE**: [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/) rules one half of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) as the Marzpanate, that is with marzpan viceroys. - **c. 439 CE**: Mamikonian prince Hamazasp marries Sahakanyush and so unifies the estates of the Mamikonians and descendants of [Saint Gregory the Illuminator](https://www.worldhistory.org/Saint_Gregory_the_Illuminator/). - **451 CE**: [Battle](https://www.worldhistory.org/disambiguation/battle/) of Avarayr between Armenian forces and those of the [Sasanian Empire](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/). - **483 CE**: [Etchmiadzin Cathedral](https://www.worldhistory.org/Etchmiadzin_Cathedral/), [Vagharshapat](https://www.worldhistory.org/Vagharshapat/), [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) is rebuilt by Vahan Mamikonian. - **484 CE**: The Treaty of Nvarsak is signed between [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/) and [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) giving the latter a greater political autonomy and freedom of religious thought. - **485 CE**: Vahan Mamikonian is made marzpan of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **506 CE**: First Council of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/) establishes that the Armenian Church did not recognize the Fourth Ecumenical Council. - **c. 554 CE**: The Council of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/) declares the Armenian Church's adherence to the doctrine of monophysitism. - **562 CE**: [Artashat](https://www.worldhistory.org/Artashat/) in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) is confirmed as an official trading post between [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/) and the [Byzantine Empire](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Empire/). - **623 CE**: The [Byzantine emperor](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Emperor/) [Heraclius](https://www.worldhistory.org/Heraclius/) attacks the Armenian capital of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/). - **640 CE - 650 CE**: The [Rashidun Caliphate](https://www.worldhistory.org/Rashidun_Caliphate/) conquers [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **Oct 640 CE**: A Muslim Arab force attacks and captures the Armenian capital of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/). - **642 CE**: [Byzantine emperor](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Emperor/) [Constans II](https://www.worldhistory.org/Constans_II/) attacks the Armenian capital of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/). - **651 CE**: Arab [Rashidun Caliphate](https://www.worldhistory.org/Rashidun_Caliphate/) conquers the [Sasanian Empire](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/). - **701 CE**: [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) is formally annexed as a province of the [Umayyad Caliphate](https://www.worldhistory.org/Umayyad_Dynasty/). - **746 CE - 752 CE**: [Byzantine emperor](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Emperor/) [Constantine V](https://www.worldhistory.org/Constantine_V/) conducts successful campaigns in northern [Syria](https://www.worldhistory.org/syria/) and [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **789 CE**: Partav replaces [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/) as the capital of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **862 CE**: Council of Sirakawan between the Armenian and [Byzantine](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Byzantine/) Orthodox Churches discuss Christological issues in an effort to reunify, although ultimately unsuccessful. - **892 CE**: A huge [earthquake](https://www.worldhistory.org/disambiguation/earthquake/) destroys much of [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/), the Armenian capital. - **961 CE**: Ani is made the capital of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/). - **1001 CE - 1006 CE**: The cathedral at Ani is completed by [Trdat the Architect](https://www.worldhistory.org/Trdat_the_Architect/). - **1021 CE - 1022 CE**: [Byzantine emperor](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Emperor/) [Basil II](https://www.worldhistory.org/Basil_II/) wins victories in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) and Georgia. - **16 Aug 1064 CE**: Seljuk Turks, under Alp Arslan, sack the former Armenian capital of Ani, then under [Byzantine](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Byzantine/) control. - **1124 CE**: Georgia captures the [city](https://www.worldhistory.org/city/) of Ani at the invitation of its Armenian population. - **1137 CE**: [Byzantine emperor](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Emperor/) [John II Komnenos](https://www.worldhistory.org/John_II_Komnenos/) conquers the Rubenids in [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/) and occupies the capital at Anazarbos. - **1206 CE**: Georgian forces under Tamar occupy the Armenian [cities](https://www.worldhistory.org/city/) Erzurum and Kars. - **1209 CE**: The Sultan of Ardabil sacks the Georgian-held Armenian [city](https://www.worldhistory.org/city/) of Ani. - **1236 CE**: [Dvin](https://www.worldhistory.org/Dvin/), the former capital of [Armenia](https://www.worldhistory.org/armenia/), is destroyed during the [Mongol](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) invasion and definitively abandoned. ## Dış Bağlantılar - [Armenian People Revealed by Inspirational Personal Stories](https://www.peopleareculture.com/armenian-people/) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Cartwright, M. (2024, December 10). Antik Ermenistan. (B. Aksu, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Cartwright, Mark. "Antik Ermenistan." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, December 10, 2024. . ### MLA Cartwright, Mark. "Antik Ermenistan." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, 10 Dec 2024, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu/ "User Page: Batuhan Aksu"), tarihinde yayınlandı 10 December 2024. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.