--- title: Efes author: Joshua J. Mark translator: Sena Berra Çalışkan source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-575/efes/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2022-02-25 --- # Efes _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Sena Berra Çalışkan](https://www.worldhistory.org/user/senaberraalkan)_ Efsaneye göre Efes (ayrıca Efesos), büyük kadın savaşçılar olan Amazonlar kabilesi tarafından kuruldu. Kentin adının "Arzawa Krallığı" nda "Ana Tanrıçanın şehri" anlamına gelen bir kentin adı olan "Apasas" tan türediği düşünülmektedir. Bazı [bilim](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-351/bilim/) insanları, *labrys* işaretinin (ana tanrıça'nın, Girit'in Knossos kentindeki sarayı süsleyen çift ağızlı baltası) Efes'ten geldiğini savunmaktadırlar. Labrys Girit'te sadece kadın tanrılarla ilişkilendirildiğinden, antik Dünyanın Yedi Harikasından birinin tapınağı olan Efes'teki tanrıça [Artemis](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-537/artemis/) ile ilişkili olması mümkündür. Efes, Tunç Çağı'nın sonundan itibaren iskan edilmiş, ancak seller ve çeşitli yöneticilerin istekleri nedeniyle yer değiştirilmiştir. Karyalılar ve Lelegler kentin ilk sakinleri arasında yer alırken, İyon göçleri M.Ö. 1200 yıllarında başlamıştır. Esas olarak bir İyon Yunan şehri olarak bilinen Efes, UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak listelenmiştir. ### Yunan Efes Şehir ikinci kez Codrus'un oğlu İyonyalı Androclus tarafından kuruldu. İyon göçlerinden sonra kurulan kentler de Efes kentinin önderliğinde bir konfederasyona katıldılar. Bölge, MÖ 7. yüzyılın başlarında Kimmer istilası sırasında harap oldu. Ancak [Lidya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-278/lidya/) krallarının egemenliği altında Efes, Akdeniz dünyasının en zengin şehirlerinden biri haline geldi. Efes, bir öğrenme merkeziydi ve büyük Sokratik öncesi filozof Herakleitos'un doğum yeri ve eviydi (M.Ö. 500). Kadınlar erkeklerle eşit haklara ve ayrıcalıklara sahip olmaktan memnunlardı. Hala günümüzde, Artemis resmiyle tanınan sanatçı Timarete (M.Ö. 5. yüzyıl) dahil kadın sanatçıların, heykeltıraşların, ressamların ve öğretmenlerin kayıtları bulunmaktadır. Geceleri şehrin sokakları, pek çok şehrin karşılayamayacağı bir lüks olan gaz lambalarıyla parlak bir şekilde aydınlatılır ve vatandaşlar önemli ölçüde yüksek bir yaşam standardının tadını çıkarırlardı. Lidya Kralı Kroisos'un egemenliği altında (M.Ö. 585-M.Ö. 546), Efes'teki antik Dünyanın Yedi Harikalarından biri olan büyük Artemis Tapınağı'nın yapımına başlandı. Ancak ilk defa M.Ö. 356'da ([Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/)'in doğduğu gece) yaptığı eylemle ünlü olmak isteyen bir adam tarafından ateşle tahrip edildi; sonuç olarak Efesliler adını kaydetmeyi reddettiler (fakat sonrasında bilindi). Croesus'un II. Cyrus tarafından yenilgisi, tüm [Anadolu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-228/anadolu/)'yu Pers egemenliğine sokmuş ancak Efes önemli bir ticaret limanı olarak gelişmeye devam etmiştir. M.Ö. 5. yüzyılda İyon şehir devletleri Pers yönetimine karşı ayaklanınca Efes tarafsız kaldı ve böylece Perslerin elindeki diğer pek çok şehrin uğradığı yıkımdan kurtuldu. [ ![Model of the Temple of Artemis](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/180.jpg?v=1769988005) Artemis Mabedi Modeli Faigl.ladislav (GNU FDL) ](https://www.worldhistory.org/image/180/model-of-the-temple-of-artemis/ "Model of the Temple of Artemis")### Helenistik Efes Efes, M.Ö. 334'te Büyük İskender tarafından kurtarılana kadar Pers egemenliği altında kaldı. İskender, Efes'e girdikten ve Artemis Tapınağı'nın imarının henüz tamamlanmadığını gördükten sonra onu yeniden inşa etmeyi teklif etti. Fakat Efesliler, İskender'i bir [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) olarak gururlandırarak bir tanrının diğerine bir [tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/) inşa etmesinin uygun olmadığını iddia ettiler ve ona borçlu olmak istemedikleri için teklifini reddettiler. İskender'in ölümünden sonra bölgenin hükümdarı olan İskender'in generallerinden Lisimahos, eşi II. Arsinoe'nin ardından Arsineia adını verdiği kentin yenilenmesini ve gelişmesini başlattı. Yeni bir liman inşa etti, Panayır ve Bülbül dağlarının yamaçlarına savunma duvarları inşa etti ve şehri yaklaşık iki mil güneybatıya taşıdı. Ancak Efesliler, evlerini ve şehirlerinin geleneksel bölgelerini terk etmeyi reddettiler, bu yüzden Lisimahos büyük bir fırtına sırasında şehrin kanalizasyon sistemini kapattı, böylece evleri yaşanmaz hale getirdi ve vatandaşları taşınmaya zorladı. MÖ 281'de Efes, eski adıyla yeniden kuruldu ve yine Akdeniz'in en önemli ticaret limanlarından biri olarak bilindi. ### Roma Efes M.Ö. 129'da [Roma İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-100/roma-imparatorlugu/), [Bergama](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-583/bergama/) Kralı Attalos'un bıraktığı vasiyetnameye göre Efes'i ele geçirdi ve krallığına miras bırakıldı. Bu süre zarfında Roma hükümetinin getirdiği ağır vergiler VI. Mithridates (M. Ö. 120-63) isyanına yol açtı ve M.Ö. 88'de şehrin (ve çevre bölgelerin) Latince konuşan tüm sakinlerinin katledilmesi, Asya Vespers olarak bilinen etkinlik sırasında gerçekleştirildi. VI. Mithridates tarafından planlanan ve uygulanan Asya Vespersi, Küçük Asya bölgesinde tek bir günde 80.000'den fazla Romalı'nın ve İtalyan vatandaşının ölümüyle sonuçlandı ve Efes de diğer şehir ve köylerde olduğu gibi önemli kayıplar yaşadı. Kent, MS 17'de meydana gelen bir depremde ağır hasar gördü. Ancak üstesinden geldikten sonra Efes, tekrardan çok önemli bir ticaret merkezi haline geldi. Tarihçi Aristio ve diğerleri, Efes'in tüm sakinleri tarafından Asya'daki en önemli ticaret merkezi olarak tanındığını ifade ediyor. Aynı zamanda etkileyici [Celsus Kütüphanesi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11082/celsus-kutuphanesi/) ve Ege'deki ikinci [felsefe](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-340/felsefe/) okulu ile övünen önde gelen bir siyasi ve entelektüel merkez olarak kaldı. [ ![Library of Celsus, Ephesus](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/691.jpg?v=1775445994) Celsus Kütüphanesi, Efes Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/691/library-of-celsus-ephesus/ "Library of Celsus, Ephesus")MS 1. yüzyıldan itibaren Efes, ilk Hıristiyanlar tarafından defalarca ziyaret edildi (özellikle orada tiyatroda vaaz veren ve 'yuhalanan' Aziz Paul) ve İsa'nın annesi Meryem'in, Aziz Yuhanna ile birlikte orada emekli olduğu söylenmektedir (Yuhanna'nın mezarı ve Meryem'in evi bugün hala ziyaret edilebilir). Efeslilerin [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/) Kitabı, Paul tarafından Efes'teki Hıristiyan topluluğuna yazılan bir mektuptur. Pagan zamanında inançlarından dolayı Efes'in yukarısındaki bir mağaraya kapatılmaları üzerine 7 aziz Hıristiyanla tanınan yedi uyurlar mağarası ile sonraki zamanlarda meşhur olan şehir, iki yüz yıl boyunca uyumuş ve Hıristiyanlığın iktidara gelmesinden sonra ortaya çıkmış, böylece bedenin dirilişine olan inancın 'hakikati' ispatlanmıştır. ### Gerileme Hıristiyanlığın bölgenin hakim dini haline gelmesinden sonra, Efes kültür ve entelektüel arayışlarda geriledi. Hıristiyanlığın koyu bir destekçisi olan İmparator I. Theodosius (379-395 MS), tüm Tapınakları ve okulları kapattı ve kadınlar, artık erkeklere ders vermelerine ya da sanatta bağımsız çalışmalarına izin verilmemek üzere ikinci sınıf vatandaş statüsüne indirildi. I. Theodosius'un emirleri başka yerlerde de benzer değişikliklere yol açmış olmasına rağmen şehrin Hıristiyanlığın yükselişinden önce sahip olduğu yüksek kültür derecesi nedeniyle Efes'te daha belirgin görünüyordu. Eski ana tanrıça Artemis'e ibadet yasaklandı ve Artemis Tapınağı bir Hıristiyan çetesi tarafından yok edildi. Kalıntıları ise, kiliseler gibi diğer yerel projelerin yapı malzemeleri için taş ocağı olarak kullanıldı. Bir zamanlar heykellerle süslenmiş, yüksek oranda bakımı yapılmış ve geceleri gaz lambalarıyla aydınlatılmış sokaklar, şimdiki Efes Hıristiyan vatandaşlarının dikkatini 'Dünyanın Işığının İkinci Gelişi' olan yeni tanrı İsa'ya yönelttiği için çürümeye ve karanlığa gömüldü. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Ancient Ephesus city](http://www.ephesus.ws/ancient-ephesus-city.html "Ancient Ephesus city"), accessed 1 Dec 2016. - [Archaeology and the Cities of Asia Minor in Late Antiquity: Ephesos](http://sitemaker.umich.edu/late-antiquity/ephesos "Archaeology and the Cities of Asia Minor in Late Antiquity: Ephesos"), accessed 1 Dec 2016. - [Auden, W. H. *The Portable Greek Reader .* Penguin Classics, 2002.](https://www.worldhistory.org/books/0140150390/) - [Durant, W. *The Life of Greece.* Scribners Publishing, 2008.](https://www.worldhistory.org/books/1684115558/) - [Grant, M. *Readings in the Classical Historians.* Scribners Publishing, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/B000FSP7LE/) - [Jordan, P. *Seven Wonders of the Ancient World.* Routledge, 2000.](https://www.worldhistory.org/books/B01F9GMDCM/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **1200 BCE**: Ionian migrations into the region around [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **c. 550 BCE - c. 430 BCE**: Construction of the [Temple of Artemis at Ephesus](https://www.worldhistory.org/Temple_of_Artemis_at_Ephesus/), one of [the Seven Wonders](https://www.worldhistory.org/The_Seven_Wonders/) of the Ancient World. - **547 BCE**: [Anatolia](https://www.worldhistory.org/Asia_Minor/) conquered by the Persians. [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) remains neutral. - **21 Jul 356 BCE**: The [Temple of Artemis at Ephesus](https://www.worldhistory.org/Temple_of_Artemis_at_Ephesus/) is destroyed by a deliberate fire. - **c. 355 BCE - c. 330 BCE**: The [Temple of Artemis at Ephesus](https://www.worldhistory.org/Temple_of_Artemis_at_Ephesus/) is rebuilt/restored. - **334 BCE**: [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) liberated from Persian rule by [Alexander the Great](https://www.worldhistory.org/Alexander_the_Great/). - **c. 320 BCE**: [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) renamed Arsineia by [Lysimachus](https://www.worldhistory.org/Lysimachus/) following [Alexander the Great](https://www.worldhistory.org/Alexander_the_Great/)'s [death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/). - **c. 300 BCE - c. 290 BCE**: [Theatre](https://www.worldhistory.org/disambiguation/theatre/) of [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) constructed. - **281 BCE**: [City](https://www.worldhistory.org/city/) is re-founded as [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **129 BCE**: [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) becomes part of the [Roman Empire](https://www.worldhistory.org/Roman_Empire/). - **88 BCE**: Mithridates Rebellion and massacre of Latin speaking Ephesians by [Sulla](https://www.worldhistory.org/sulla/). - **17 CE**: [Earthquake](https://www.worldhistory.org/disambiguation/earthquake/) destroys much of [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **c. 60 CE - 130 CE**: Life of the physician Soranus of [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **c. 70 CE**: The rise of [Christianity](https://www.worldhistory.org/christianity/) contributes to the cultural and physical decline of the [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **114 CE**: The [Library of Celsus](https://www.worldhistory.org/Library_of_Celsus/) at [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) commissioned by [Tiberius](https://www.worldhistory.org/Tiberius/) [Julius](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Julius/) Acquila. - **117 CE**: The [Library of Celsus](https://www.worldhistory.org/Library_of_Celsus/) at [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) completed. - **c. 138 CE**: [Temple](https://www.worldhistory.org/temple/) dedicated to [Hadrian](https://www.worldhistory.org/hadrian/) built in [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/). - **262 CE**: The [Library of Celsus](https://www.worldhistory.org/Library_of_Celsus/) at [Ephesos](https://www.worldhistory.org/ephesos/) destroyed by fire during invasion by the [Goths](https://www.worldhistory.org/Goths/). - **c. 267 CE**: The [Goths](https://www.worldhistory.org/Goths/) plunder and destroy the [Temple of Artemis at Ephesus](https://www.worldhistory.org/Temple_of_Artemis_at_Ephesus/). - **401 CE**: The [Temple of Artemis at Ephesus](https://www.worldhistory.org/Temple_of_Artemis_at_Ephesus/) is destroyed by a Christian mob. ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2022, February 25). Efes. (S. B. Çalışkan, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Efes." tarafından çevrildi Sena Berra Çalışkan. *World History Encyclopedia*, February 25, 2022. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Efes." tarafından çevrildi Sena Berra Çalışkan. *World History Encyclopedia*, 25 Feb 2022, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Sena Berra Çalışkan](https://www.worldhistory.org/user/senaberraalkan/ "User Page: Sena Berra Çalışkan"), tarihinde yayınlandı 25 February 2022. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.