--- title: Neolitik Dönem author: Cristian Violatti translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-57/neolitik-donem/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-10-04 --- # Neolitik Dönem _Yazan: [Cristian Violatti](https://www.worldhistory.org/user/violatti/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Neolitik Dönem terimi, [Taş Devri](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18/tas-devri/)’nin son evresini ifade eder. Bu terim, 19. yüzyılın sonlarında akademisyenler tarafından ortaya atılmış olup, üç farklı dönemi kapsar: Paleolitik, Mezolitik ve Neolitik. Neolitik dönem, megalitik mimarisi, tarım uygulamalarının yayılması ve cilalı taş aletlerin kullanımı ile önemlidir. ### Kronoloji Neolitik veya Yeni Taş Devri terimi, en sık olarak tarımla ilişkilendirilir; çünkü bu dönem, tahıl ekimi ve hayvanların evcilleştirilmesinin başladığı zamandır. Tarım, dünyanın farklı bölgelerinde farklı zamanlarda geliştiği için Neolitik dönemin başlangıcı için tek bir tarih yoktur. [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/)’da tarım yaklaşık MÖ 9000 civarında gelişmiş, Güneydoğu [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/)’da yaklaşık MÖ 7000, diğer bölgelerde ise daha sonra ortaya çıkmıştır. Hatta belirli bir bölge içinde bile tarım farklı zamanlarda gelişmiştir. Örneğin, Güneydoğu [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15614/avrupa/)’da tarım ilk olarak yaklaşık MÖ 7000, Orta Avrupa’da yaklaşık MÖ 5500, Kuzey Avrupa’da yaklaşık MÖ 4000 civarında başlamıştır. Doğu Asya’da Neolitik dönem MÖ 6000-2000 yılları arasındadır. Seramik, Neolitik dönemin tarihlendirilmesini zorlaştıran bir diğer unsurdur. Bazı bölgelerde seramiğin ortaya çıkışı Neolitik dönemin bir simgesi olarak kabul edilir, ancak bu görüş Neolitik terimini daha da belirsiz hale getirir; çünkü seramik kullanımı her zaman tarımdan sonra başlamamıştır. Örneğin, Japonya’da seramik tarımdan önce, Yakın Doğu’da ise tarım, seramik üretiminden önce ortaya çıkmıştır. Tüm bu etkenler, Neolitik dönemin başlangıç noktasını biraz belirsiz hâle getirir. Terimin kökeninin, 19. yüzyılın sonlarında ortaya atılmış bir sınıflandırma sistemine dayandığını (yukarıda detaylandırıldığı gibi) unutmamak ve sınırlamalarını göz önünde bulundurmak gerekir. ### Bir Devrim mi? Tarımın insan nüfusu üzerindeki derin etkisini vurgulamak amacıyla, Avustralyalı arkeolog Gordon Childe, 1940’larda “Neolitik Devrim” terimini popülerleştirmiştir. Ancak günümüzde, tarımsal yeniliğin etkisinin geçmişte abartıldığı düşünülmektedir: Neolitik kültürün gelişimi ani bir değişimden ziyade kademeli bir süreç olarak görünmektedir. Ayrıca, tarım kurulmadan önce, arkeolojik bulgular genellikle yarı-göçebe bir yaşam dönemi olduğunu göstermektedir; bu dönemde tarım öncesi toplumlar, kamp alanları ağına sahip olabilir ve kaynakların mevsimsel değişimine göre farklı yerlerde yaşayabilirlerdi. Bazen bu kamp alanlarından biri ana kamp olarak benimsenir; grup, yılın büyük bir bölümünü burada geçirerek yerel kaynakları, özellikle yabani bitkileri, değerlendirirdi. Bu durum tarıma bir adım daha yakındır. Tarım ve toplayıcılık tamamen uyumsuz yaşam biçimleri değildir. Bu, bir grubun yılın bir kısmında avcı-toplayıcı faaliyetler, diğer kısmında ise küçük ölçekli tarım yapabileceği anlamına gelir. Arkeolojik kayıtlar, tarımın benimsenmesinin bir devrimden ziyade, küçük ve kademeli değişimlerin sonucu olduğunu göstermektedir. [ ![Obsidian Tools](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/2814.jpg?v=1703020150) Obsidyen Aletler Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/2814/obsidian-tools/ "Obsidian Tools")Tarım, birkaç farklı bölgede bağımsız olarak geliştirilmiştir. Kökeninden itibaren, bu ayrı bölgelerdeki baskın eğilim, tarımsal ekonomilerin yayılması ve avcılık-toplayıcılık faaliyetlerinin azalması olmuştur; öyle ki günümüzde avcılık ekonomileri, yalnızca tarımın mümkün olmadığı uç bölgelerde devam etmektedir; örneğin donmuş Arktik bölgeler, yoğun ormanlık alanlar veya kurak çöller. Tarım, insan toplumlarının örgütlenme biçimini ve dünyayı kullanım şeklini etkileyen önemli değişiklikler getirmiştir. Buna ormanların tahribi, kök bitkileri ve uzun süre saklanabilen tahılların ekimi, ayrıca sabanlar, sulama sistemleri gibi tarım ve [hayvancılık](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-51/hayvancilik/) için yeni teknolojilerin geliştirilmesi dahildir. Daha yoğun tarım, daha fazla insan için daha fazla gıda, daha fazla köy ve daha karmaşık sosyal ve siyasi organizasyonlara doğru bir hareket anlamına gelir. Köylerin nüfus yoğunluğu arttıkça, bu yerleşimler yavaş yavaş kasabalara ve nihayetinde şehirlere dönüşür. ### Neolitik Dönemdeki Gelişmeler Yerleşik bir yaşam biçimini benimseyen Neolitik gruplar, toprak mülkiyeti ve bölgesellik konusunda farkındalıklarını artırmışlardır. MÖ 9600-6900 döneminde Yakın Doğu’da ok uçlarında yenilikler görülmesine rağmen, avlanan hayvanlarda önemli bir değişiklik tespit edilmemiştir. Bununla birlikte, bazı insan iskeletlerinde ok uçlarının gömülü olduğu bulunmuş ve Yeriko gibi bazı yerleşimler bu dönemde devasa duvarlar ve hendeklerle çevrilmiştir. Bu döneme ait bulgular, düzenli savaşlardan çok topluluklar arası çatışmaların bir kanıtı gibi görünmektedir. Ayrıca, taş alet üretiminde yapılan yenilikler, uzak bölgelerdeki birçok grup tarafından benimsenmiş ve yaygınlaşmıştır; bu durum, önemli değişim ve kültürel etkileşim ağlarının varlığına işaret etmektedir. [ ![Neolithic Variscite Necklace](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/2910.jpg?v=1730675166) Neolitik Variskit Kolye Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/2910/neolithic-variscite-necklace/ "Neolithic Variscite Necklace")Kalıcı yerleşimlerde yaşamak, yeni sosyal örgütlenme biçimlerini beraberinde getirmiştir. Neolitik toplulukların geçim stratejileri daha verimli hâle geldikçe, farklı yerleşimlerin nüfusu artmıştır. Antropolojik çalışmalardan, grup büyüdükçe toplumun daha az eşitlikçi ve daha hiyerarşik hâle geldiği bilinmektedir. Topluluk içinde gıda kaynaklarının yönetimi ve dağıtımında görev alanların sosyal önemi artmıştır. Arkeolojik bulgular, erken Neolitik dönemde evlerde bireysel depolama alanları olmadığını göstermektedir; depolama ve depolama için yapılan hazırlık faaliyetleri köy düzeyinde yönetilmiştir. Kuzey Suriye’deki Jarf el Ahmar sitesinde, ortak bir depolama alanı olarak kullanılan büyük bir yer altı yapısı bulunmaktadır. Bu yapı, haneler arasında merkezi bir konumda yer almakta olup, içinde birkaç ritüelin gerçekleştirildiğine dair kanıtlar de mevcuttur. Kuzey Suriye’deki Tell Abu Hureyra adlı başka bir sitede, toplayıcılıktan tarıma geçişe dair kanıtlar bulunmaktadır; bu geçiş kademeli bir süreç olup birkaç yüzyıl sürmüştür. Sitenin ilk sakinleri gazel, yabani eşek ve yabani sığır avlamaktaydı. Daha sonra değişimin izleri görülmektedir: gazel tüketimi azalmış, koyun tüketimi artmıştır (başlangıçta yabani, sonradan evcilleştirilmiş). Koyunculuk, ana et kaynağı hâline gelmiş ve gazel avcılığı ikincil bir etkinlik olmuştur. İnsan kalıntılarında, tüm yetişkinlerde artmış diş aşınması görülmektedir; bu, öğütülmüş tahılların diyetlerinde önemli bir yer tuttuğunu gösterir. İlginç bir şekilde, seramik kullanımı başladıktan sonra diş aşınma oranları azalmış, fakat diş çürüğü sıklığı artmıştır. Bu durum, taş ile öğütülmüş unla yapılan fırınlanmış gıdaların, çorba ve lapalar gibi tencerede kaynatılan yemeklerle büyük ölçüde yer değiştirdiğini göstermektedir. ### Neolitik Dönemin Sonu Neolitik dönemin sonlarına doğru bakır metalurjisi ortaya çıkmıştır; bu, Tunç Çağı’na geçiş dönemini işaret eder ve bazen Kalkolitik veya Eneolitik Dönem olarak adlandırılır. Tunç, bakır ve kalayın bir karışımıdır; bakıra göre daha sert, daha iyi döküm özelliklerine sahip ve daha düşük erime noktasına sahiptir. Tunç, silah yapımında kullanılabilir; oysa bakır, savaş koşullarına dayanacak kadar sert olmadığından bu amaçla uygun değildir. Zamanla, tunç aletler ve silahlar için birincil malzeme hâline gelmiş ve taş teknolojisinin büyük bir kısmı kullanımdan kalkmıştır. Bu durum, Neolitik dönemin ve dolayısıyla Taş Devri’nin sonunu işaret eder. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Bahn, P. *The New Penguin Dictionary of Archaeology Paperback.* Penguin, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/B00GSCZEXC/) - [Cunliffe, B. *The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe.* Oxford University Press, 2001.](https://www.worldhistory.org/books/0192854410/) - [Darvill, T. *Concise Oxford Dictionary of Archaeology.* Oxford University Press, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/0199534047/) - [Renfrew, C. *Archaeology: Theories, Methods, and Practice (Sixth Edition).* Thames & Hudson, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/050028976X/) - [Scarre, C. *The Human Past.* Thames & Hudson, 2013.](https://www.worldhistory.org/books/0500290636/) ## Yazar Hakkında Cristian, insanlığın geçmişine dair güçlü bir tutkuya sahip bir konuşmacı ve serbest yazar. Zengin tarih öğretilerinden ilham alan Cristian'ın gayesi, dinleyicilerinin fikirlerini harekete geçirmek ve entelektüel merakını canlandırmaktır. - [Facebook Profile](https://www.facebook.com/cviolatti) - [X/Twitter Profile](https://twitter.com/@CristianViolatt) - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/in/cristian-violatti-48464458/) ## Zaman çizelgesi - **c. 20000 BCE**: Cave painting flourishes in Spain and France, the most famous being the Cave of [Lascaux](https://www.worldhistory.org/Lascaux_Cave/) in France. - **c. 11700 BCE**: End of the most recent glacial episode within the current Quaternary [Ice Age](https://www.worldhistory.org/Ice_Age/). - **10000 BCE**: Beginnings of [agriculture](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Agriculture/) in the Middle East. - **9000 BCE**: Cultivation of wild cereals in the [Fertile Crescent](https://www.worldhistory.org/Fertile_Crescent/). - **9000 BCE**: Wild sheep flocks are managed in the Zagros mountains. - **8000 BCE**: Ovens in use in the [Near East](https://www.worldhistory.org/Near_East/) are applied to [pottery](https://www.worldhistory.org/pottery/) production. - **7700 BCE**: First domesticated wheats in the [Fertile Crescent](https://www.worldhistory.org/Fertile_Crescent/). - **7500 BCE**: Long-distance [trade](https://www.worldhistory.org/disambiguation/trade/) in obsidian begins. - **7000 BCE**: Domestication of goats. - **7000 BCE - 2500 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) and Chalcolithic periods on [Cyprus](https://www.worldhistory.org/cyprus/). - **6700 BCE**: Domestication of sheep. - **6500 BCE**: Domestication of pigs. - **6500 BCE**: Textiles of flax. - **c. 6200 BCE**: First [copper](https://www.worldhistory.org/copper/) smelting in [Anatolia](https://www.worldhistory.org/Asia_Minor/). - **c. 6000 BCE**: First irrigation. - **6000 BCE**: Domestication of cattle. - **c. 6000 BCE**: First fortified settlement at [Ugarit](https://www.worldhistory.org/ugarit/). - **5000 BCE**: Irrigation and [agriculture](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Agriculture/) begin in earnest in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/). - **5000 BCE**: Hierarchical societies emerge in southeast [Europe](https://www.worldhistory.org/europe/). - **5000 BCE - 4000 BCE**: Megaliths are erected at the [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) site of [Locmariaquer](https://www.worldhistory.org/Locmariaquer/), north-west France. - **5000 BCE - 3000 BCE**: [Megalithic](https://www.worldhistory.org/disambiguation/megalithic/) structures erected at [Carnac](https://www.worldhistory.org/Carnac/), north-west France. - **c. 4800 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) village of Banpo in [China](https://www.worldhistory.org/china/) built. - **4500 BCE**: Invention of the plow. - **c. 4500 BCE - c. 3750 BCE**: The [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) village of Banpo is inhabited. - **4300 BCE**: First [megalithic](https://www.worldhistory.org/disambiguation/megalithic/) tombs in [Europe](https://www.worldhistory.org/europe/). - **4000 BCE**: Use of wool for textiles. - **4000 BCE**: Medway Tombs of Kent, including Chesnuts, Addington and Coldrum, are constructed. - **4000 BCE - 3500 BCE**: Clyde Tombs of Western [Scotland](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Scotland/) and the Carlingford Tombs of Northern [Ireland](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Ireland/) are constructed. - **4000 BCE - 3100 BCE**: [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) period in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/). First [cities](https://www.worldhistory.org/city/). - **3807 BCE - 3806 BCE**: [The Sweet Track](https://www.worldhistory.org/The_Sweet_Track/), a [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) wooden pathway, is constructed in Somerset, [Britain](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Britain/). - **c. 3700 BCE - c. 2800 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) farmstead the [Knap of Howar](https://www.worldhistory.org/Knap_of_Howar/) inhabited on Papa Westray, Orkney. - **3500 BCE**: Cotswold-Severn Group Long Barrows are constructed, which spanned from the north [Wessex](https://www.worldhistory.org/Kingdom_of_Wessex/) Downs, Cotswold Hills, South Wales coast, and the Brecon Beacons. - **c. 3300 BCE - 2600 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) site of [Barnhouse Settlement](https://www.worldhistory.org/Barnhouse_Settlement/) occupied. - **c. 3300 BCE - 2600 BCE**: The [Barnhouse Settlement](https://www.worldhistory.org/Barnhouse_Settlement/) constructed and inhabited. - **c. 3100 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) village of [Skara Brae](https://www.worldhistory.org/Skara_Brae/) inhabited. - **3100 BCE**: [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) Village of [Skara Brae](https://www.worldhistory.org/Skara_Brae/) inhabited, stone walls built. - **c. 3100 BCE**: [Stonehenge](https://www.worldhistory.org/stonehenge/) Phase I - earthen henge dug on the site. - **c. 3000 BCE**: [Aegina](https://www.worldhistory.org/Aegina/) inhabited during [Neolithic period](https://www.worldhistory.org/Neolithic/). - **c. 3000 BCE**: [Stonehenge](https://www.worldhistory.org/stonehenge/) Phase II - Digging of the Aubrey Holes, which probably contained wooden posts (or perhaps bluestones). Stonehenge functions as a cremation cemetery. - **c. 3000 BCE - c. 2800 BCE**: The [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) chambered cairn known as [Maeshowe](https://www.worldhistory.org/Maeshowe/) constructed and in use. - **2600 BCE**: Structure Eight (so called) erected at [Barnhouse Settlement](https://www.worldhistory.org/Barnhouse_Settlement/) after village abandoned. - **c. 2550 BCE**: Phase III at [Stonehenge](https://www.worldhistory.org/stonehenge/), the refashioning of the simple earth and timber henge into a unique stone monument. - **c. 2500 BCE**: Village of [Skara Brae](https://www.worldhistory.org/Skara_Brae/) is abandoned for unknown reasons. - **c. 2500 BCE - c. 2000 BCE**: The Balnuaran of Clava ([Clava Cairns](https://www.worldhistory.org/Clava_Cairns/)) is built. - **c. 2000 BCE**: [Bronze Age](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Bronze_Age/) begins in Northern [Europe](https://www.worldhistory.org/europe/). - **770 CE**: Last recorded use of [Clava Cairns](https://www.worldhistory.org/Clava_Cairns/) site in antiquity. - **1850 CE**: Storm uncovers the buried [Neolithic](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) village of [Skara Brae](https://www.worldhistory.org/Skara_Brae/) - **1850 CE**: Buried [Neolithic Age](https://www.worldhistory.org/Neolithic/) village of [Skara Brae](https://www.worldhistory.org/Skara_Brae/) uncovered by storm. ## Dış Bağlantılar - [Stonehenge and Neolithic enclosures in Europe](http://generic.wordpress.soton.ac.uk/ditchedenclosures/) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Violatti, C. (2025, October 04). Neolitik Dönem. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Violatti, Cristian. "Neolitik Dönem." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, October 04, 2025. . ### MLA Violatti, Cristian. "Neolitik Dönem." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 04 Oct 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 04 October 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.