---
title: Edebiyat
author: Joshua J. Mark
translator: Rumeysa Macit
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2024-06-27
---

# Edebiyat

_Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_
_Çeviren [Rumeysa Macit](https://www.worldhistory.org/user/rumeysamacit)_

Edebiyat, Latince 'harfler' anlamına gelen ve yazılı kelimeyle olan ilişkisini ifade eden *Littera* kelimesinden gelir; belirli bir kültürün, alt kültürün, dinin, felsefenin yazılı eseridir ve şiir veya düzyazı biçiminde ortaya çıkabilen bu tür yazılı eserlerin incelenmesidir. Batıda edebiyat, Güney [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/)'nın [Sümer](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-114/sumer/) bölgesinde (yaklaşık 3200) [Uruk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-43/uruk/) şehrinde ortaya çıktı ve Mısır'da gelişti; daha sonra Yunanistan'a (yazılı kelime Fenikeliler aracılığıyla oraya getirildi) ve oradan da Roma'ya yayıldı. [Yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/), fal bakma uygulamalarından bağımsız olarak Çin'de ve ayrıca Mezoamerika ve diğer bazı bölgelerde bağımsız olarak ortaya çıkmış gibi görünmektedir.

Adı bilinen dünya edebiyatının ilk yazarı, Sümer tanrıçası İnanna'yı öven ilahiler yazan [Ur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-128/ur/)'un baş rahibesi [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10021/enheduanna/)'ydı (M.Ö. 2285-2250). Mezopotamya'daki erken dönem edebiyatının çoğu tanrıların faaliyetleriyle ilgilidir, ancak zamanla *Enmerkar ve Aratta Kralı*, *Lugalbanda ve Hurrum Dağı* (yaklaşık M.Ö. 2600-2000) gibi şiirlerde insanlar ana karakter olarak yer almaya başladı. Çalışmanın amaçları açısından Edebiyat, bugün kurgu ve kurgu dışı kategorilere ayrılmıştır, ancak bunlar genellikle keyfi kararlardır çünkü antik edebiyat, hikayeleri yazanların yanı sıra duyanlar veya okuryazarlık öncesi dönemde söyleyenler tarafından modern günümüzde olduğu gibi anlaşılmıyordu.

### Edebiyatta Gerçeklik

[Homeros](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-225/homeros/)'un [Truva](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-372/truva/)'ya giden Yunan filosunun ihtişamına dair yüksek övgüleri veya [Odysseus](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-786/odysseus/)'un şarap rengi denizdeki yolculuğu dinleyiciler için büyücü Kirke, tepegöz Polyphemus ya da [Sirenler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11879/sirenler/) hakkındaki tasvirleri kadar gerçekti. Bugün efsane olarak kabul edilen bu hikayeler, o zamanlar Yahudi-Hristiyan İncili veya Müslüman Kuran'ında yer alan yazılardan herhangi birinin inananlar için olduğu kadar gerçek ve kutsal kabul edildi. Kurgu ve kurgu dışı gibi tanımlamalar, yazılı eserlere uygulanan oldukça yeni etiketlerdir. Kadim akıl, gerçeğin çoğu zaman bir tilki ve ulaşılamaz üzümlerle ilgili bir masal aracılığıyla kavranabileceğini anlamıştı. Bir hikayenin gerçekliğine yönelik modern kaygı, Ezop'un masallarından birini dinleyen kimseyi ilgilendirmezdi; Önemli olan hikayenin ne aktarmaya çalıştığıydı.

Öyle olsa bile, gerçek olayların kaydedilmesinde doğruluğa değer verildi (tarihçi [Herodot](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-234/herodot/)'un olay anlatımlarına yönelik eski eleştirilerin gösterdiği gibi). İlk edebi eserler genellikle didaktik bir yaklaşıma sahipti ve Sümer *Enuma Eliş*'inde (M.Ö. 1120) veya Yunan yazar Hesiod'un *Theogonia*sında (M.Ö. 8. yüzyıl) olduğu gibi altta yatan (veya genellikle açık) bir dini amaca sahipti.

Bilinen en eski edebi eserlerden biri, kahramanlık, gurur, milliyet, dostluk, hayal kırıklığı, ölüm ve sonsuz yaşam arayışı temalarını ele alan M.Ö. 2150 yılına ait Sümer/[Babil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-53/babil/) *[Gılgamış](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-781/gilgamis/) Destanı*dır. Gılgamış Destanı'nda olup bitenlerin 'gerçekten olup olmadığı' yazar ve dinleyici için önemli değildi. Önemli olan dinleyicinin hikayeden ne çıkarabildiğiydi.

Bunun en iyi örneği, tarihsel figürlerin kurgusal olay örgülerinde yer aldığı Mezopotamya Naru Edebiyatı olarak bilinen türdür. Bu türün en bilinen eserleri arasında *Agade'nin Laneti* ve *Cutha Efsanesi* bulunmaktadır. Her ikisinde de Akkadlı Sargon'un (M.Ö. 2334-2279 hükümdarlığı, Enheduanna'nın babası) torunu büyük Akad kralı Naram-Sin (M.Ö. 2261-2224 hükümdarlığı) yer almaktadır. Bu eserlerin her ikisinde de Naram-Sin'in fiziksel kanıtlarla ve daha gerçekçi yazılarla çelişen davranışlar sergilediği görülmektedir. Ancak Naru Edebiyatının amacı, 'gerçekte' olanı anlatmak değil, ahlaki, kültürel ve dini bir noktayı vurgulamaktı.

### Antik Edebiyat Örnekleri

Edebiyat olarak da kabul edilen *Mısır [Piramit](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-89/piramit/) Metinleri*, Sazlık Tarlasında ruhun öteki dünyaya olan yolculuğunu anlatır; bu eserler, Mezopotamya Naru Edebiyatının aksine konuyu gerçek olarak sunmuştur. Mısır dininin kültürü, ölümden sonraki yaşamın gerçekliğine ve kişinin dünyadaki yaşamının yalnızca bir parçası olduğu sonsuz yolculuğunda tanrıların oynadığı role dayanıyordu. Homeros'un *[İlyada](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-226/ilyada/)*'sı Yunanlılar ile Truvalılar arasındaki on yıllık ünlü savaşı anlatırken, *Odysseia*'sı büyük kahraman Odysseus'un savaştan sonra sevgili eşi İthaka'lı Penelope'ye dönüş yolculuğunu anlatmaktadır. Bahsedilen diğer eserler gibi bu da Truva savaşıyla ilgili ne olduğuna veya olmadığına bakılmaksızın kültürel değerleri güçlendirdi.

[İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/)'deki *Çıkış Kitabı*'nda (M.Ö. 1446) anlatılan hikaye bugün birçok kişi tarafından tarihsel bir gerçek olarak kabul edilir, ancak aslında manevi anlamda esaretten kurtuluş olarak yorumlanması amaçlanmış olabilir. Bu metin, Yahveh'e tapanları güçlendirmek için yazılmıştı ve onları Kenan yerlilerinin baştan çıkarmalarına karşı koymaya teşvik etti. Ayrıca, okuyucu kitlesinin kendilerini çok güçlü bir tanrının seçilmiş halkı olarak algılamasını sağladı.

Tanah'ın İbranice yazılmış metinlerinden *Ezgiler Ezgisi* (M.Ö. 950 civarı), bir erkek ve bir kadın arasındaki tutkulu aşkı (daha sonra Hristiyanlar tarafından Mesih ile kilise arasındaki ilişki olarak yorumlanmıştır, ancak bu tür bir yorum orijinal metin tarafından desteklenmemiştir) ve böyle bir ilişkinin kutsal yönünü ölümsüzleştirir. Hint destanı *[Mahabharata](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12122/mahabharata/)* (M.Ö. 800-400 civarı) bir ulusun doğuşunu anlatırken, *Ramayana* (M.Ö. 200 civarı), büyük Rama'nın kaçırılan eşi Sita'yı kötü Ravna'dan kurtarma hikayesini anlatır. Asur kralı [Asurbanipal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-506/asurbanipal/)'ın kütüphanesinde (M.Ö. 647-627) bulunan eserler, tanrıların, tanrıçaların kahramanlıklarını ve Enmerkar, Lugalbanda ve Gılgamış gibi antik Mezopotamya'nın kahraman krallarının mücadelelerini ve zaferlerini anlatır. Akademisyen Samuel Noah Kramer, ilk Sümer eserlerinin- ve aslında bir bütün olarak Sümer kültürünün- günümüzde birçok düzeyde etkili olduğuna ve özellikle edebiyatta belirgin olduğuna dikkat çekiyor. Kramer şöyle yazıyor:

> [Musa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14009/musa/) kanununda ve Süleyman atasözünde, Eyüp'ün gözyaşlarında ve bir [Kudüs](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-194/kudus/) ağıtında, ölmekte olan insan-[Tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/)’nın hüzünlü hikayesinde; Hesiodik bir kozmogoni ve bir Hindu efsanesinde; Ezopik bir masalda ve bir [Öklid](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14091/oklid/) teoreminde; Zodyak sembolünde ve bir hanedan tasarımında hala belirgindir. (5)

### Antik Edebiyatta Özgünlük

İlk eserlerin çoğu, yazarın zamanla tekrarlandığını duyduğu şiirsel ölçüde yazılmıştı ve bu nedenle *Enuma Eliş* veya *Odisseia* gibi eserlerin tarihlendirilmesi zordur, çünkü bunlar sözlü olarak bestelendikten uzun yıllar sonra nihayet yazılı olarak kaydedildi. Günümüz okurlarının ve eleştirmenlerinin edebiyatta 'özgünlüğe' verdikleri büyük değer, eski insanlar tarafından bilinmiyordu. Bir bireyin hayal gücüne dayalı bir eseri herhangi bir saygı derecesine göre uyarlama fikri antik dünyadan hiç kimsenin aklına gelmezdi. Hikayeler, [Hesiodos](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-785/hesiodos/) ve Homeros'ta olduğu gibi büyük kahramanların, tanrıların, tanrıçaların başarılarının veya yaratılışın yeniden anlatılmasıydı.

Bugün 'kurgusal olmayan' olarak adlandırılabilecek şeye duyulan saygı o kadar büyüktü ki, Monmouthlu Geoffrey (M.S. 1100-1155), ünlü eseri *Briton Krallarının Tarihi*'nin (büyük ölçüde kendisi uydurdu) aslında 'keşfettiği' daha eski bir metinden çeviri olduğunu iddia etti. *Arthur'un Ölümü* ‘nün yazarı olarak tanınan Sir Thomas Malory (M.S. 1405-1471), daha önceki yazarlardan derlediği esere herhangi bir özgün katkıyı reddetti; ancak bugün, yararlandığı kaynak materyale çok şey kattığı açıktır.

Özgün bir eseri daha önceki, görünüşte yetkili kaynaklara atfetmeye yönelik bu edebi gelenek, Hristiyan [Yeni Ahit](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11401/yeni-ahit/)'in müjdelerinde ünlü bir şekilde örneklenmiştir. Birçok inanan tarafından İsa'nın öğreti dönemi hikayelerine görgü tanığı olarak anlaşılan Matta, Markos, Luka ve Yuhanna İncilleri, aslında daha sonradan isimleri erken kilise ile ilişkili, anonim yazarlar tarafından yazıldı.

Edebiyat, diğerlerinin yanı sıra şiir, drama, nesir, folklor, destansı masal, kişisel anlatı, şiir, tarih, biyografi, hiciv, felsefi diyaloglar, denemeler, efsaneler ve mitler gibi biçimleri kapsar. [Platon](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-349/platon/)'un *Diyaloglar*ı, felsefi temaları dramatik biçimle birleştiren ilk eser olmasa da dramanın felsefi sorgulama amacıyla kullanıldığı ilk eserdi. Daha sonraki yazarlar, ilham almak için bu önceki eserlerden faydalandılar (Virgil'in M.Ö. 30-18 yılları arasında Homeros'un *İlyada* ve *Odysseia*'sına dayanan *Aeneis*'i oluştururken yaptığı gibi) ve bu ödünç alma geleneği Shakespeare'in (M.S. 1564-1616) zamanına kadar devam etti ve günümüzde hala sürmektedir.

#### Editorial Review

This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).

## Bibliografya

- [Black, J. , et. al. *The Literature of Ancient Sumer.* Oxford University Press, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/0199263116/)
- [Durant, W. *Caesar and Christ.* Simon & Schuster, 1980.](https://www.worldhistory.org/books/0671115006/)
- [Hamilton, E. *The Greek Way.* W. W. Norton & Company, 1993.](https://www.worldhistory.org/books/0393310779/)
- [Hesiod. *Hesiod.* Loeb Classical Library, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/0674996224/)
- [Homer. *The Iliad and The Odyssey Translated by Samuel Butler.* Buki Editions, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/B001YQG44A/)
- [Jonker, G. *The Topography of Remembrance.* Brill Publishing, 1995.](https://www.worldhistory.org/books/9004101624/)
- [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/)
- [Kriwaczek, P. *Babylon: Mesopotamia and the Birth of Civilization.* St. Martin's Griffin, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/1250054168/)
- [Sandars, N. K. *The Epic of Gilgamesh.* Penguin Classics, 1973.](https://www.worldhistory.org/books/B002RI9VZS/)
- [Simpson, W. K. *The Literature of Ancient Egypt.* Yale University Press, 2003.](https://www.worldhistory.org/books/0300099207/)
- [Various Ancient Authors. *Holy Bible, New King James Version.* Thomas Nelson Publishers, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/B002R2OFNC/)
- [Wise Bauer, S. *The History of the Ancient World.* W. W. Norton & Company, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/039305974X/)

## Yazar Hakkında

Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır.
- [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339)

## Zaman çizelgesi

- **c. 2600 BCE**: Beginning of [literature](https://www.worldhistory.org/literature/) in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/).
- **c. 2300 BCE**: Life of [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/Enheduanna/), daughter of [Sargon of Akkad](https://www.worldhistory.org/Sargon_of_Akkad/), and world's first author known by name.
- **c. 2100 BCE - c. 1400 BCE**: The tales of [Gilgamesh](https://www.worldhistory.org/gilgamesh/) written which inform the Epic of Gilgamesh.
- **c. 1900 BCE - c. 1600 BCE**: Composition of The [Descent of Inanna](https://www.worldhistory.org/article/215/the-descent-of-inanna/).
- **c. 1640 BCE - c. 1700 BCE**: Written form of the Atrahasis myth of the Great Flood.
- **1345 BCE**: The world's first manual on training horses is written by the [Mitanni](https://www.worldhistory.org/Mitanni/) horse trainer Kikkuli (found in Hattusa).
- **c. 1120 BCE**: Extant copy of the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) Enuma Elish (creation story) is made from much older text.
- **c. 800 BCE - c. 700 BCE**: [Homer](https://www.worldhistory.org/homer/) of [Greece](https://www.worldhistory.org/greece/) writes his *[Iliad](https://www.worldhistory.org/iliad/)* and *[Odyssey](https://www.worldhistory.org/Odyssey/)*.
- **c. 700 BCE**: [Greek](https://www.worldhistory.org/disambiguation/greek/) poet [Hesiod](https://www.worldhistory.org/hesiod/) writes his *[Theogony](https://www.worldhistory.org/Theogony/)* and *[Works and Days](https://www.worldhistory.org/Works_and_Days/)*.
- **c. 647 BCE - c. 629 BCE**: Extensive collection of clay tablets acquired known as the [Library of Ashurbanipal](https://www.worldhistory.org/Library_of_Ashurbanipal/) at [Nineveh](https://www.worldhistory.org/nineveh/).
- **c. 500 BCE**: The Indian epic [the Ramayana](https://www.worldhistory.org/The_Ramayana/) is composed by the sage Valmiki.
- **c. 400 BCE - c. 200 CE**: The [Bhagavad Gita](https://www.worldhistory.org/Bhagavad_Gita/), part of the [Mahabharata](https://www.worldhistory.org/Mahabharata/), is written at some point between 400 BCE and 200 CE.
- **213 BCE**: The Burning of the Books and the Burying of Philosophers Period in [China](https://www.worldhistory.org/china/).
- **c. 205 BCE - 184 BCE**: [Plautus](https://www.worldhistory.org/plautus/) writes his [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) comedy plays.
- **c. 200 BCE**: [Plautus](https://www.worldhistory.org/plautus/)' comedy play Stichus is first performed.
- **c. 191 BCE**: [Plautus](https://www.worldhistory.org/plautus/)' comedy play Pseudolus is first performed.
- **c. 100 BCE**: [Buddhist](https://www.worldhistory.org/buddhism/) sutras began to be written down in Pali.
- **59 BCE - 17 CE**: Life of [Livy](https://www.worldhistory.org/livy/).
- **43 BCE - 17 CE**: Life of the [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) writer [Ovid](https://www.worldhistory.org/ovid/), author of Metamorphoses.
- **c. 30 BCE - c. 19 BCE**: [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) poet [Virgil](https://www.worldhistory.org/virgil/) writes his [Aeneid](https://www.worldhistory.org/The_Aeneid/).
- **23 CE - Aug 79 CE**: Life of [Pliny the Elder](https://www.worldhistory.org/Pliny_the_Elder/).
- **c. 69 CE - c. 130 CE**: Life of [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) biographer [Suetonius](https://www.worldhistory.org/Suetonius/) who wrote 'The Twelve Caesars'.
- **148 CE**: An Shigao is the first [Buddhist](https://www.worldhistory.org/buddhism/) translator mentioned in Chinese sources who established a translation centre in the Chinese imperial capital, [Luoyang](https://www.worldhistory.org/Luoyang/).

## Dış Bağlantılar

- [The Newly Discovered Tablet V of the Epic of Gilgamesh](http://etc.ancient.eu/exhibitions/giglamesh-enkidu-humbaba-cedar-forest-newest-discovered-tablet-v-epic/)
- [The History of Herodotus by Herodotus](http://classics.mit.edu/Herodotus/history.html)
- [The Iliad - The Internet Classics Archive](http://classics.mit.edu/Homer/iliad.html)
- [The Odyssey - The Internet Classics Archive](http://classics.mit.edu/Homer/odyssey.html)
- [The Theogony of Hesiod](http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/theogony.htm)
- [Inana's descent to the nether world: translation](http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section1/tr141.htm)
- [Mahabharata: complete synopsis and notes](http://larryavisbrown.homestead.com/files/xeno.mahabsynop.htm)
- [The Ramayana index](http://www.sacred-texts.com/hin/rama/)
- [Texts for Ancient History Courses](http://people.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/texts.html)
- [Enmerkar and the lord of Aratta: translation](http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section1/tr1823.htm)
- [Lugalbanda in the mountain cave: translation](http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section1/tr1821.htm)
- [The Internet Classics Archive](http://classics.mit.edu/Virgil/aeneid.html)
- [The Epic of Gilgamish Index](http://sacred-texts.com/ane/eog/)
- [The Internet Classics Archive](http://classics.mit.edu/Browse/browse-Tacitus.html)
- [Who was the world's first author? - Soraya Field Fiorio](https://ed.ted.com/lessons/who-was-the-world-s-first-author-soraya-field-fiorio)

## Bu Çalışmayı Alıntıla

### APA
Mark, J. J. (2024, June 27). Edebiyat. (R. Macit, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. <https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/>
### Chicago
Mark, Joshua J.. "Edebiyat." tarafından çevrildi Rumeysa Macit. *World History Encyclopedia*, June 27, 2024. <https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/>.
### MLA
Mark, Joshua J.. "Edebiyat." tarafından çevrildi Rumeysa Macit. *World History Encyclopedia*, 27 Jun 2024, <https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/>.

## Lisans & Telif Hakkı

Gönderen [Rumeysa Macit](https://www.worldhistory.org/user/rumeysamacit/ "User Page: Rumeysa Macit"), tarihinde yayınlandı 27 June 2024. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.