--- title: Sayda author: Joshua J. Mark translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-501/sayda/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2026-01-09 --- # Sayda _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Sayda, bugünkü Lübnan'da (Beyrut'un yaklaşık 40 kilometre güneyinde) bulunan antik Fenike liman kenti Sidonia'nın (Sayda olarak da bilinir) Yunanca adıdır ("balıkçılık" anlamına gelir). [Sur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-83/sur/) şehri ile birlikte antik Fenike'nin en güçlü şehir devleti olan Sayda, [Sur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-503/sur/)'u meşhur eden mor boyayı ilk üreten yerdir; bu boya o kadar nadir ve pahalıydı ki mor renk kralliyetle özdeşleşmiştir. Sayda bölgesi, MÖ 4000 kadar erken bir dönemde yerleşim görmüştür. [Homeros](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-225/homeros/), 8. yüzyılda, Saydalıların cam üretimindeki ustalığını not etmiştir. Cam üretimi, Sayda’yı hem zengin hem de ünlü yapmış ve şehir, oldukça kozmopolit ve “ilerici” olarak tanınmıştır. Daha sonra İsrail Kraliçesi olacak Prenses Jezebel, 9. yüzyılda Sayda Kralı Ethbaal’ın kızıydı ve iki krallık arasındaki bağları güçlendirmek için İsrail Kralı Ahab ile evlenmiştir (bu, I ve II. Krallar kitaplarında anlatılır). Sayda, [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/)’de birçok kez geçmekte ve hem İsa hem de Aziz Pavlus’un şehri ziyaret ettiği bildirilmektedir. Sayda, Fenike Medeniyeti’nin “merkezi” olarak kabul edilir; çünkü denizlerde sefer yapan ve Fenike kültürünü yayacak çoğu gemi, bu şehrin limanından kalkmıştır. Sayda, MÖ 332’de [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/)’in Fenike’yi fethi sırasında ele geçirilmiş ve parçalanmış Fenike medeniyetinin geri kalanıyla birlikte nihayetinde Roma tarafından kontrol altına alınmış, ardından 7. yüzyılda Arap Müslümanlar tarafından alınmıştır. ### Ticaret Yoluyla Zenginlik Sayda şehri, deniz ticareti sayesinde zenginleşmiştir. Fenikeliler, hem gemi yapımı hem de Akdeniz’in geniş sularında yol almadaki ustalıklarıyla tanınmışlardır. Tarihçi Richard Miles şöyle yazar: > MÖ 3. binyılda, Fenike şehri [Byblos](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-498/byblos/)’un denizcileri, kavisli gövdelere sahip gemiler geliştirmiş ve bu gemilerle denizin zorluklarını aşarak sedir ağacı yüklerini Mısır’a taşımışlardır. İzleyen yüzyıllarda, Byblos ve diğer Fenike devletleri, Sayda, Tiro, Arvad ve Beyrut gibi şehirler, lüks malları ve büyük miktardaki hammaddeleri denizaşırı pazarlardan [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/)’ya taşımak suretiyle kendilerine önemli bir ticari rol sağlamışlardır. (28) Fenike ticaretinin popülerliği, Sayda’da üretilmiş ve Mısır’dan [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/)’ya, Roma’ya ve Britanya’ya kadar uzanan eserlerle kanıtlanmaktadır. Fenikeliler, ticaretleri sırasında kültürel aktarımı da sağladıkları için kültürün “aracıları” olarak anılmışlardır. Özellikle Sayda’nın malları çok değerliydi ve Mısırlıların, fayans üretimindeki ustalıklarını Saydalılardan öğrendikleri düşünülmektedir. Sayda’nın cam ustaları o kadar yetenekliydi ki, camın icadı onlara atfedilmiştir. Özellikle mureks kabuğundan elde edilen mor boya üretimi, yalnızca soyluların satın alabileceği kadar pahalı kumaşlar ortaya çıkarmış ve bu da elbette Sayda’nın zenginliğine büyük katkı sağlamıştır. Bu boya, Fenikelilere Yunanlılar tarafından verilen adın kaynağıdır: *Phoinkes*, yani “mor insanlar”. Her ne kadar bu boya daha sonra genellikle Tiro şehriyle ilişkilendirilse de, üretimi aslında Sayda’da başlamıştır. Tarihçi Richard Miles şöyle belirtir: > Fenike şehirlerinin en çok ün kazanacağı ürünler, lüks işlemeli giysiler ve en koyu mor renkte boyanmış kumaşlar olmuştur. Bu ürünlerin kalitesi, İncil’den Homeros’un Odesa’sına kadar antik edebiyatta tanınmıştır. Mor boya, bölgede bol bulunan iki deniz yumuşakçası türünün hipobranşiyal bezlerinden elde edilirdi. Arkeologlar, bu boyayı üretmek için kullanılan tesisleri birçok Fenike şehrinde bulmuşlardır. Çürüyen yumuşakçalardan çıkan koku o kadar güçlüydü ki, boya fabrikaları şehrin hemen kenarına kurulmuş, ancak üretim genellikle devasa ölçekli olmuştur; Sayda’da biriken mureks kabukları yığını, 40 metre (131 fit) yüksekliğe ulaşmıştır. (30) [ ![Lycian Sarcophagus, Sidon](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/765.jpg?v=1618606805) Likya Sarkofagı, Sayda A.K. (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/765/lycian-sarcophagus-sidon/ "Lycian Sarcophagus, Sidon")### Sur ile Rekabet Şehir, Kenan toprakları boyunca kıyıya yayılmış şehir devletlerinden oluşan gevşek bir konfederasyonun parçası olarak gelişmiştir. Her ne kadar şehirler ortak bir dil, kültür ve dini mirası paylaşsalar da, bölge nadiren politik olarak birleşmişti; her şehir, bir kral veya yerel hanedan tarafından yönetilen egemen bir devlet olarak işliyordu (Miles, 26). Bu durum, Sayda’yı Fenike’nin diğer şehir devletleriyle, özellikle Sur ile ticaret konusunda rekabete soktu. MÖ 10. yüzyılda, güç dengesi Sur lehine kaydı; bunun başlıca nedeni, Sur’un kralları Abibaal ve ardından oğlu Hiram’ın liderliğiydi. Sur, yeni kurulan İsrail-Yahuda Krallığı ve Kral Davud ile ticaret anlaşmaları yaptı. Bu anlaşmalar Sur’u zenginleştirirken, Sayda rekabet etmek için İsrail ile kendi anlaşmalarını yaptı; bunlar arasında Saydalı prenses Jezebel’in, Ethbaal’in kızı olarak, İsrail Kralı Ahab ile evlendirilmesi de vardı (İncil’den ünlü bir hikâye). Jezebel’in kendi dinini ve kişisel kimliğini sürdürme ısrarı, Ahab’ın bazı tebaası ve özellikle peygamber İlyas için bir hakaret olarak görüldü; İlyas onu kınadı. Jezebel ve Ahab’ın yönetimi, general Yehu’nun darbesiyle sona erdi ve böylece Sayda’nın İsrail ile yaptığı ticaret anlaşmaları da iptal edilmiş oldu. [ ![Votive Stele from Sidon](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/8781.jpg?v=1599094804) Sayda’dan Adak Steli Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/8781/votive-stele-from-sidon/ "Votive Stele from Sidon")### Büyük İskender ve Sayda’nın Gerileyişi Sayda, Fenike’nin geri kalanıyla birlikte, Suriye, Persler ve nihayetinde Büyük İskender tarafından MÖ 332’de fethedildi. İskender’in başarılarını ve Ahameniş Pers İmparatoru III. Darius’un (MÖ 336-330) tahtını devirmeye yönelik seferini duyan Saydalılar, hiç savaşmadan teslim oldular. Tarihçi Worthington şöyle yazar: “Sayda halkı, Darius’un arkadaşı olduğu için kral II. Straton’u tahttan indirmeye kadar gittiler” (105). Ancak Sayda’nın İskender’i memnun etme çabaları Sur’da karşılık bulmadı; Sur, aynı yıl işgalciye direndi ve sonunda yağmalanıp halkı öldürülerek hayatta kalanlar köleliğe satıldı. İskender’in ölümünün ardından, Sayda ve Fenike’nin geri kalanı, generallerinden ve halifesi I. Seleukos Nikator (MÖ 305-281) yönetimine geçti ve Seleukos, Seleukos Hanedanını kurdu. Fenike bölgesi, elbette Sayda da dahil olmak üzere, I. Seleukos’un yönetimi sırasında giderek Helenleşti ve MÖ 64’te Roma generali Pompey bölgeyi [Roma İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-100/roma-imparatorlugu/)’na katana kadar bu durum devam etti. İmparatorluk bölündüğünde, Sayda, doğu yarısına dahil oldu ve burası daha sonra [Bizans İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-953/bizans-imparatorlugu/) haline geldi. Yaklaşık MÖ 395’ten 7. yüzyıla kadar depremler, diğer doğal felaketler ve salgınlar bölgeyi harap etti; şehir nihayet Müslüman Araplar tarafından ele geçirildi. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Durant, W. *Our Oriental Heritage.* Simon & Schuster, 1954.](https://www.worldhistory.org/books/B00005WJGO/) - [Miles, R. *Carthage Must Be Destroyed.* Viking Adult, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/B00BXUA19Q/) - [Worthington, I. *Alexander the Great.* Routledge, 2004.](https://www.worldhistory.org/books/140580162X/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **c. 4000 BCE**: Founding of the [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **c. 1200 BCE - c. 800 BCE**: First wave of [Phoenician colonization](https://www.worldhistory.org/Phoenician_Colonization/) where largely trading-posts are founded throughout the [Mediterranean](https://www.worldhistory.org/disambiguation/mediterranean/). - **c. 1101 BCE**: Traditional founding date for the Phoenician colony of [Utica](https://www.worldhistory.org/Utica/) by [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/) (or [Tyre](https://www.worldhistory.org/Tyre/)). - **c. 1000 BCE**: Ahiram becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **980 BCE**: Ittobaal becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **940 BCE**: Abibaal becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **920 BCE**: Yehimilk becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **900 BCE**: Elibaal becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **880 BCE**: Shiptibaal becomes king of [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **c. 800 BCE - 600 BCE**: Second stage of [Phoenician colonization](https://www.worldhistory.org/Phoenician_Colonization/) where trading-posts become full colonies throughout the [Mediterranean](https://www.worldhistory.org/disambiguation/mediterranean/). - **351 BCE**: Artaxerxes III sacks [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). - **332 BCE**: [Alexander the Great](https://www.worldhistory.org/Alexander_the_Great/) sacks [Sidon](https://www.worldhistory.org/sidon/). ## Dış Bağlantılar - [Phoenician Encyclopedia: A Bequest Unearthed, Phoenicia and the Phoenicians, Punic, Canaanites -- Encyclopedia Phoeniciana](http://phoenicia.org/index.shtml) - [Sidon in History](http://almashriq.hiof.no/lebanon/900/910/919/saida1/history.html) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2026, January 09). Sayda. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Sayda." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, January 09, 2026. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Sayda." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 09 Jan 2026, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 09 January 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.