--- title: Byblos author: Joshua J. Mark translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-498/byblos/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-04-14 --- # Byblos _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Byblos (Günümüz adıyla Cübeyl), bugün Lübnan olan Akdeniz kıyısındaki eski Fenike liman kenti Gebal'dı (Yunanlılar tarafından Byblos olarak adlandırıldı). Tarihçi Durant'a göre, “Byblos kendisini tüm şehirlerin en eskisi olarak görüyordu; [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) El onu zamanın başlangıcında kurmuştu ve tarihinin sonuna kadar Fenike'nin dindar başkenti olarak kaldı .” Papirüs, ticaretindeki başlıca makalelerden biri olduğundan, Yunanlılar şehrin adını kitap -*biblos*- ve [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/) -*ta biblia*- anlamına gelen 'kitaplar' anlamına gelen kitaplar için kullanmışlardır. Byblos, 7.000 yılı aşkın süredir sürekli yaşadığı için 'dünyanın en eski şehri' ayrımına aday gösterilen şehirler arasında yer alıyor. Byblos, UNESCO tarafından bir Dünya Mirası Alanı olarak listelenmiştir. ### Kökenleri Kent, Gubal veya Gebal adında küçük bir balıkçı köyü olarak başlarken, Yunanlıların Fenike adını verdiği arazinin kıyı bölgesi sakinleri tarafından Kenan olarak biliniyordu. MÖ 3000'e gelindiğinde, küçük köy ticaretle gelişerek zengin bir şehre dönüşmüştü. Lübnan'ın sedirleri, inşaatta kullanılmak üzere diğer ülkeler tarafından oldukça değerliydi ve Byblos, kereste için Mısır'a ve başka yerlere en önemli nakliye limanı haline geldi. Byblos aynı zamanda gemi yapımını mükemmelleştiren ilk şehirdi ve Fenikelilerin denizci olarak ün kazanmaları ve “denizin prensleri” olarak anılmaları (Kutsal Kitap’taki Hezekiel kitabında geçtiği gibi) büyük ölçüde Byblos’un gemi ustalarının ustalığı sayesindedir. Byblos'un inanılmaz derecede zenginleşmesi öncelikle Mısır'la ticaret yoluyla oldu. Mısırlılar, Byblos'u maddi zenginlikle değil, aynı zamanda kültürlerinin ve Mısır dinlerinin yönleriyle de doldurdu. Mısır mitolojisine göre, Byblos, tanrıça İsis’in, kardeşi Set tarafından öldürülen kocası [Osiris](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-447/osiris/)’in bedenini, onun etrafında büyüyen bir ağacın gövdesinde bulduğu şehir olarak anılır. Byblos’taki Fenikeliler, aynı zamanda Fenike diniyle ilgili kendi hikayelerini de ihraç ettiler ve göklerdeki savaş ve büyük bir iyilik tanrısı ile kötü bir tanrı arasındaki sonsuz mücadeleye dair hikayelerin, Fenike mitolojisinde [Baal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-652/baal/) (gök tanrısı) ile Yamm (deniz tanrısı) arasındaki sonsuz savaşla bağlantılı olarak geliştiği düşünülmektedir. Bu efsane, Osiris'in oğlu Horus ile karanlık tanrı Set arasındaki savaşın Mısır hikayesinden gelmiş olabilir veya aktarım Fenikelilerden Mısırlılara geçmiş olabilir. Kutsal Kitap’taki Vahiy kitabında anlatılan göksel savaş hikâyesi, tıpkı İncil’i yazan kâtiplerin diğer kültürlere ait eski hikayelerden ödünç aldıkları birçok motif gibi, bu çok daha eski mitlerle birçok benzerlik taşır. Mısır ve Byblos arasındaki bağlar o kadar sıkı sıkıya bağlıydı ki, bazı tarihçiler ve akademisyenler Byblos'un neredeyse bir Mısır kolonisi olduğunu iddia ettiler. [ ![Map of Phoenicia](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/122.png?v=1772565546) Fenike Haritası Wikipedia user Kordas, based on Alvaro's work (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/122/map-of-phoenicia/ "Map of Phoenicia")### Amoritler, Hiksoslar ve Fenike Byblos'u Amoritler MÖ 2150 'deki istilalarında şehri yaktılar. Halkı bastırdıktan sonra, bölgeyi yeniden inşa edip yerleştiler. Bölgedeki kontrolleri, MÖ 1580 'de Mısırlılar tarafından sürülene kadar hüküm süren Hyksos halkının istilasıyla MÖ 1725' te sona erdi. Mısırlılar daha sonra Kenan kıyılarında hak iddia ettiler. Mısır işgali döneminde Fenike kültürü, dünyaya tartışmasız en önemli katkılarını geliştirdi: yazılı iletişimde çivi yazısının yerini alan 22 karakterlik alfabeleri. Ticaret yoluyla, Fenike alfabesi önce MÖ 800 civarında Yunanistan'a gitti ve daha sonra Yunan tüccarlar aracılığıyla diğer ülkelere yayıldı. ### Byblos'un Düşüşü MÖ 1100 ile 725 yılları arasında, kardeş şehri Tyre büyüdükçe Byblos'un önemi azaldı. Bölgenin [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/) tarafından fethinden ve MÖ 332 'de [Sur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-83/sur/)'un yıkılmasından sonra, Byblos tekrar zenginleşti ve Yunan kültürünü, kıyafetini ve dilini benimseyerek tamamen Helenleşti. Helenistik dönemde (MÖ 330 -64) Byblos, Yunanca adını verecek olan papirüs üretimi ile ünlü oldu. MÖ 64 'te bölge Roma generali Büyük Pompeius tarafından fethedildi ve MÖ 64' ten MS 395 'e kadar bir Roma kolonisi olarak devam etti. Romalılar, her zamanki gibi, buldukları şehri geliştirdiler, sokakları düzenlediler ve büyük tapınaklar, [Roma hamamları](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11893/roma-hamamlari/) ve sivil bahçeler inşa ettiler. [Roma İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-100/roma-imparatorlugu/)'nun çöküşünün ardından, [Bizans İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-953/bizans-imparatorlugu/) 395-637 yılları arasında Byblos'u kontrol etti; ardından Müslüman Arap istilacıları bölgeyi ele geçirip Bizanslıları kovdu. Müslüman yönetimi altında, Byblos'un serveti ve önemi giderek azaldı. Şu anda Jbail şehri olarak bilinen yer, Müslümanlar tarafından o kadar önemsiz kabul edildi ki, şehri ele geçirirken yıkmış oldukları savunmaları yeniden inşa etmeye bile zahmet etmediler. Büyük liman, yüzyıllarca neredeyse tamamen göz ardı edildi ve 1098 yılında [Birinci Haçlı Seferi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16588/birinci-hacli-seferi/) sırasında istilacı Haçlılar için kolay bir hedef haline geldi. Haçlılar kovulduktan sonra, Müslüman yöneticiler şehri ihmal etmeye devam etti ve iç bölgelerdeki yönetimle meşgul oldular. Byblos, Fransız tarihçi Ernest Renan'ın eseri 1860 'ta şehri tekrar gün ışığına çıkarana kadar yüzyıllarca unutuldu. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Byblos](http://www.middleeast.com/byblos.htm "Byblos"), accessed 1 Dec 2016. - [Byblos, Sidon and Tyre](http://www.phoenician.org/byblos_sidon_tyre.htm "Byblos, Sidon and Tyre"), accessed 1 Dec 2016. - [Durant, W. *Our Oriental Heritage.* Simon & Schuster, 1954.](https://www.worldhistory.org/books/B00005WJGO/) - [Miles, R. *Carthage Must Be Destroyed.* Viking Adult, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/B00BXUA19Q/) - [Worthington, I. *Alexander the Great.* Routledge, 2004.](https://www.worldhistory.org/books/140580162X/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **c. 4000 BCE - c. 3000 BCE**: [Trade](https://www.worldhistory.org/disambiguation/trade/) contact between [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) and [Egypt](https://www.worldhistory.org/egypt/). - **1725 BCE**: Invasion of the [Hyksos](https://www.worldhistory.org/Hyksos/). - **1580 BCE - c. 800 BCE**: [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) liberated and occupied by the Egyptians. Phoenecian [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/) developed and spread through [trade](https://www.worldhistory.org/disambiguation/trade/). - **c. 1200 BCE - c. 800 BCE**: First wave of [Phoenician colonization](https://www.worldhistory.org/Phoenician_Colonization/) where largely trading-posts are founded throughout the [Mediterranean](https://www.worldhistory.org/disambiguation/mediterranean/). - **1100 BCE - 725 BCE**: Decline of [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) as the sister [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Tyre](https://www.worldhistory.org/Tyre/) rises in prominence. - **c. 1000 BCE**: [Death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) of Ahiram (or Ahirom) of [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/), whose sarcophagus bears the oldest inscription of the Phoenician [alphabet](https://www.worldhistory.org/alphabet/). - **c. 800 BCE - 600 BCE**: Second stage of [Phoenician colonization](https://www.worldhistory.org/Phoenician_Colonization/) where trading-posts become full colonies throughout the [Mediterranean](https://www.worldhistory.org/disambiguation/mediterranean/). - **332 BCE**: [Conquest](https://www.worldhistory.org/warfare/) of the [Levant](https://www.worldhistory.org/levant/) by [Alexander the Great](https://www.worldhistory.org/Alexander_the_Great/) who destroys [Tyre](https://www.worldhistory.org/Tyre/). - **330 BCE - 64 BCE**: [Hellenistic Period](https://www.worldhistory.org/Hellenistic_Period/) in [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/). - **64 BCE**: [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) conquered by the [Roman](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Roman/) general [Pompey the Great](https://www.worldhistory.org/pompey/). - **64 BCE - 395 CE**: [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) is a colony of the [Roman Empire](https://www.worldhistory.org/Roman_Empire/). - **395 CE - 637 CE**: [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) is a colony of the [Byzantine Empire](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Empire/) (formerly known as the [Eastern Roman Empire](https://www.worldhistory.org/Byzantine_Empire/)). - **637 CE**: Muslim invasion of the [Levant](https://www.worldhistory.org/levant/). The Byzantines are driven out. - **637 CE**: Muslim rule of [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) and surrounding region. Byblos steadily declines through neglect. - **1098 CE**: Christian Crusaders invade [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/). - **1099 CE**: Muslim rule restored in the region. [Byblos](https://www.worldhistory.org/Byblos/) continues to decline until it is forgotten. ## Dış Bağlantılar - [Byblos](http://whc.unesco.org/en/list/295) - [Byblos Ancient sites, Lebanon Archeology Photos](http://www.lgic.org/en/photos2_byblos.php) - [Lonely Planet Travel Information](https://www.lonelyplanet.com/lebanon/north-of-beirut/byblos-jbail/history) - [Oldest City in the World: Byblos, Lebanon](https://sometimes-interesting.com/2012/04/03/oldest-city-in-the-world-byblos-lebanon/) - [Phoenician Encyclopedia: A Bequest Unearthed, Phoenicia and the Phoenicians, Punic, Canaanites -- Encyclopedia Phoeniciana](http://phoenicia.org/index.shtml) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2025, April 14). Byblos. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Byblos." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, April 14, 2025. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Byblos." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 14 Apr 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 14 April 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.