---
title: Sümerler: Medeniyetin Mucitleri
author: Joshua J. Mark
translator: Batuhan Aksu
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-428/sumerler/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2026-03-05
---
# Sümerler: Medeniyetin Mucitleri
_Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_
_Çeviren [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu)_
Sümerler, medeniyetleri MÖ 4100-1750 yılları arasında gelişen Güney [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/) halkıydı. Adları, sıklıkla -ve yanlışlıkla- "ülke" olarak anılan bölgeden gelir. Lakin Sümerler hiçbir zaman bütünleşik bir siyasi varlık değildi; her biri kendi kralına sahip şehir devletlerinden oluşan bir bölgeydi.
Yarı efsanevi [Sümer](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-114/sumer/) Kral Listesi (yaklaşık MÖ 2112 ile 2004 arasında derlenmiştir), tanrılarca yeryüzünde krallık kurulduğunda, bu krallığın gökten Eridu şehrine indiğini ve hukuk ve nizam kavramlarını şehirle münasebetlendirdiğini, bu paradigmanın Sümer medeniyeti boyunca devam edeceğini iddia eder.
Sümer, Akadların kuzey bölgesinin güneydeki karşılığıydı ve halkı Sümer'e "medeni kralların ülkesi" anlamına gelen adını vermişti. Sümerler, bölgelerini basitçe "ülke" veya "kara başlı insanların ülkesi" olarak adlandırıyorlardı.
Sümerler, günümüzde tabii olarak kabul edilen en mühim yeniliklerin, icatların ve mefhumların çoğundan mesul olmuştu. Gündüz ve geceyi 12 saatlik dilimlere, saatleri 60 dakikaya ve dakikaları 60 saniyeye bölerek zamanı esasen "icat ettiler". Diğer yenilikleri ve buluşları arasında ilk okullar, Büyük Tufan hikayesinin ve diğer Ahit anlatılarının en eski versiyonu, en eski kahramanlık destanı, hükümet bürokrasisi, abidevi mimari ve sulama teknikleri yer almaktadır. Pek çok "ilk"e imza attıkları için haklı olarak "Medeniyetin Mucitleri" olarak adlandırılabilirler.
Amoritlerin Mezopotamya'da yükselişi ve Elamlıların istilasından sonra Sümerler ortadan kalktı ve yalnızca Kitab-ı Mukaddes'teki [Yaratılış Kitabı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-23717/yaratilis-kitabi/)'nı yazan yazıcılar da dahil olmak üzere antik yazarların eserlerindeki referanslar aracılığıyla tanındı. Sümerler, 19. yüzyılın ortalarına kadar bilinmiyordu; ta ki Mezopotamya'daki kazılar medeniyetlerini ortaya çıkarıp birçok katkılarını gün yüzüne çıkarana dek.
### İnkişafı ve 39 İlki
19\. yüzyıl boyunca Avrupalı arkeologlar, antik şehirler, mezarlar ve eserler aramak için [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/)'ya akın etti. Bunların hiçbiri Sümer şehirlerini aramak için Mezopotamya'ya gitmedi zira kimse bu medeniyetin var olduğunu bilmiyordu. Kitab-ı Mukaddes'te adı geçen [Babil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-53/babil/) ve [Ninova](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-294/ninova/) gibi yerleri ve Şinar adlı esrarlı bir yeri kazmayı hedefliyorlardı. Ancak beklediklerinden çok daha fazlasını buldular.
[  Sümer Medeniyeti Haritası Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/15299/map-of-the-sumerian-civilization/ "Map of the Sumerian Civilization")Sümerlerin nereden geldiği bilinmiyor, ancak takriben MÖ 2900'de Güney Mezopotamya'ya yerleşmişlerdi. Bu bölgenin tarihi, modern [bilim](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-351/bilim/) insanlarınca altı devreye ayrılmıştır:
- Ubeyd Devri - yaklaşık MÖ 6500-4000
- [Uruk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-43/uruk/) Devri – MÖ 4000-3100
- Erken Hanedanlık Devri – Yaklaşık MÖ 2900'dan MÖ yaklaşık 2350/2334'ye
- Akad Devri – MÖ 2350/2334-MÖ 2154
- Gutian Devri – yaklaşık MÖ 2141-2050
- III. [Ur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-128/ur/) Devri (Sümer Rönesansı olarak da bilinir) – MÖ 2112-2004
Ubeyd Devri halkının kökenleri ve kültürleri de bilinmemektedir lakin geride bazı dikkat çekici eserler bırakmış ve muhtemelen Uruk Devri'nde daha sonraki şehirlere ve şehir devletlerine dönüşen ilk cemaatleri kurmuşlardır. Erken Hanedanlık Devri, kralların yükselişine, hükümet ve bürokrasinin kurulmasına ve Sümer şehir devletleri arasında toprak ve su hakları için çatışmalara sahne olmuştur. Sümer şehirleri, tarihte kaydedilen ilk savaş olan MÖ 2700 civarında Sümer'i [Elam](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-275/elam/)'a karşı idare eden Kişli Enembaragesi örneğinde olduğu gibi, vakit vakit tek bir kral altında birleşmiştir. Sümerler zafer kazanmış ve Elam şehirlerini yağmalamışlardır.
Daha sonraki kral Eannatum, MÖ 2500 civarında Elam'ın bazı kısımlarını tekrar fethedecek ve Lugalzagesi de MÖ 2330 civarında aynısını yapacaktır, ancak bu krallar Sümer şehir devletlerini hiçbir zaman tam olarak kontrol edememiştir. Sümer, sonunda Akadlı Sargon (MÖ 2334-2279) tarafından fethedilmiş ve Sargon, Sümer'i çok milletli imparatorluğunun çekirdeği haline getirmiştir. Bölgenin kontrolünü, her şehre güvenilir memurları güçlü pozisyonlara yerleştirerek sürdürdü ki bunlar arasında kızı [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10021/enheduanna/) (MÖ 2300 civarı), Ur'daki tanrıça İnanna'nın baş rahibesiydi (dünyada adı bilinen ilk yazar olarak meşhurdur).
Akkad İmparatorluğu, Gutların istilasına kadar bölgeyi elinde tuttu. Gutlar, Ur-Nammu (yaklaşık MÖ 2112-2094 arasında hüküm sürdüler) ve oğlu Urlu Şulgi (yaklaşık MÖ 2094-2046 arasında hüküm sürdüler) tarafından bölgeden kovulana kadar hüküm sürdüler. Bu iki ad, Akkad ve Gut fetihlerinin ardından Sümer kültürünün yeniden doğuşunu sağlayan ve Sümer Rönesansı olarak adlandırılan çağa öncülük ettiler.
[  Akkad İmparatorluğu Haritası, MÖ 2334-2218 Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/15457/map-of-the-akkadian-empire-at-its-height/ "Map of the Akkadian Empire at Its Height")Sümer şehirleri, fetihlerden önce ve sonra ticaret sayesinde zenginleşti. Şehirlerin nispi istikrarı, kültürel büyümeyi, yeniliği ve buluşları teşvik etti. Bilim insanı Samuel Noah Kramer, *Tarih Sümer'de Başlar* adlı ikonik eserinde Sümerlilerle başlayan dünyadaki 39 "ilk"i bulur:
> 1. İlk Okullar
> 2. İlk 'Elma Cilalama' Vakası
> 3. İlk Çocuk Suçluluğu Vakası
> 4. İlk 'Sinir Savaşı'
> 5. İlk İki Meclisli Kongre
> 6. İlk Tarihçi
> 7. İlk Vergi İndirimi Vakası
> 8. İlk 'Musa'
> 9. İlk Hukuki Örnek
> 10. İlk Farmakope
> 11. İlk 'Çiftçi Takvimi'
> 12. Gölgelik Ağaç Bahçeciliğindeki İlk Deney
> 13. İnsanın İlk Kozmogoni ve Kozmoloji
> 14. İlk Ahlaki İdealler
> 15. İlk 'İş'
> 16. İlk Atasözleri ve Deyimler
> 17. İlk Hayvan Masalları
> 18. İlk Edebi Münakaşalar
> 19. İlk Kitab-ı Mukaddes Paralellikleri
> 20. İlk 'Nuh'
> 21. İlk Diriliş Hikayesi
> 22. İlk 'Aziz George'
> 23. Edebiyattan Ödünç Almanın İlk Örneği
> 24. İnsanın İlk Kahramanlık Çağı
> 25. İlk Aşk Şarkısı
> 26. İlk Kütüphane Kataloğu
> 27. İnsanın İlk Altın Çağı
> 28. İlk 'Hasta' Topluluğu
> 29. İlk Ayin Ağıtları
> 30. İlk Mesihler
> 31. İlk Uzun Mesafe Şampiyonu
> 32. İlk Edebi Muhayyile
> 33. İlk Seks Sembolizmi
> 34. İlk Mater Dolorosa
> 35. İlk Ninni
> 36. İlk Edebi Portre
> 37. İlk Ağıtlar
> 38. Emekçilerin İlk Zaferi
> 39. İlk Akvaryum
Sümerler aynı zamanda şehir mefhumunu da icat ettiler ve "dünyanın en eski şehri" unvanının taliplerinden biri Sümerli Uruk'tur. Sümer'de kurulan en eski şehirler şunlardır:
- Eridu
- Uruk
- Ur
- Larsa
- Isin
- Adab
- Kullah
- Nippur
- Kiş
Şehrin kalbi, daha sonra Babil Kulesi hikayesine ilham verecek olan büyük zigguratlarla işaretlenmiş mabet kompleksiydi. Her şehrin mabette yaşayan, yurttaşları koruyan ve onlara rehberlik eden kendine mahsus bir koruyucu tanrısı vardı; ancak Sümerler için Eridu şehri ve tanrısı Enki spesiyal bir mevkiye sahipti.
[  Sümer Adak Plakası Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/2263/sumerian-votive-plaque/ "Sumerian Votive Plaque")### İlk Şehir
Günümüz arkeolojisi, Uruk'un Mezopotamya'nın en eski şehri olduğunu ispatlamış olsa da, Sümerler, dünyanın ilk şehrinin bilgelik ve su tanrıları Enki tarafından idare edilen Eridu olduğuna inanıyorlardı. Enki, şehri sulak bataklıklardan yükselterek ülkede krallık ve nizam kavramını tesis etmişti. Eridu'nun Enki tarafından kurulması, tanrıların evi ve medeniyeti idare eden kaidelerin (*meh* olarak bilinir) doğuş yeri olarak [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/)'deki [Cennet Bahçesi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16670/cennet-bahcesi/)'ne benzer bir altın çağ olarak görülüyordu. Akademisyen Gwendolyn Leick şöyle diyor:
> Mezopotamyalı Cennet Bahçesi bir bahçe değil, sularla çevrili kuru bir toprak parçasından oluşan bir şehirdir. İlk yapı bir mabettir... Mezopotamya geleneği, şehirlerin tekamülü ve fonksiyonunu bu şekilde sunar ve Eridu, mitolojik paradigmayı sağlar. İnsanın Düşüş'ten sonra sonsuza dek sürgün edildiği Kitab-ı Mukaddes'teki Cennet Bahçesi'nin aksine, Eridu mukaddesatla dolu ama her zaman erişilebilir gerçek bir yer olarak kalmıştır. (2)
Eridu'nun 'düşüşünün' beşeriyetin günahlarıyla hiçbir alakası yoktu, en popüler Mezopotamya tanrıçalarından biri olan İnanna'nın zekâsıyla ilgiliydi. *Inanna ve Bilgelik Tanrısı* şiirinde, tanrıça Uruk şehrinden babası Enki'nin memleketi olan Eridu'ya yolculuk yapar ve onu oturup birkaç içki içmeye davet eder. Eridu içip giderek neşelendikçe, kızına memnuniyetle *meh* verir. Hepsini topladıktan sonra gemisine koşar ve onları Uruk'a getirir, böylece şehri Eridu'yu ezip geçer. Günümüz bilim insanları, bu mitin Eridu ile sembolize edilen ziraat kültüründen, bölgenin en güçlü şehirlerinden biri olan Uruk ile temsil edilen şehrî inkişafa doğru geçişe bir tepki olarak ortaya çıktığına inanmaktadır.
[  Ur-Nammu Donald A. Mackenzie (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/158/ur-nammu/ "Ur-Nammu")### Hükümet
Din, insanların hayatlarına tamamen entegre olmuş ve devlet ile sosyal yapıyı şekillendirmiştir. Sümerler, tanrıların kaostan nizam yarattığına ve ferdin hayattaki rolünün, kaosun bir daha gelmemesini sağlamak için tanrılarla iş birliği yapmak olduğuna inanıyorlardı. Mamafih tanrılar, insanlığın gürültüsü ve sıkıntısı dayanılmaz hale geldiğinde, daha sonra kendi işlerini tersine çevirerek dünyayı kaosa sürükleyeceklerdi.
*Eridu Genesis* olarak bilinen Sümer eseri (MÖ 2300 civarında yazılmıştır ve Eridu kalıntılarında bulunmuştur), daha sonra *Atrahasis, [Gılgamış](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-781/gilgamis/) Destanı* ve *Yaratılış Kitabı*'nda tekraren anlatılan Büyük Tufan hikâyesinin en eski versiyonudur. Tanrıların bir tufanla insanlığı nasıl yok ettiğini, yalnızca bir erkek olan Ziusudra'nın, Enki'nin ona bir gemi inşa etmesini ve her türden iki hayvanı kurtarmasını söylemesiyle kurtulduğunu anlatır. Daha sonra tanrılar yumuşar ve insan nüfusunu kontrol altına almaya ve dünyaya ölüm ile hastalık getirerek onların rahatsız edici temayüllerini sınırlamaya karar verirler; böylece nizamı yeniden tesis eder ve insan hayatı ve hırsına bir sınır koyarlar.
Tanrılar, insanların nizamı sağlamak için hayatlarını kullanmalarını beklerlerdi ve bu, birlikte çalışmanın bir yolunu bulmayı da ihtiva ediyordu. Sümerler, her şehrin koruyucu tanrılarının yüceltilmesi ve zaman zaman yaşanan rekabet ve çatışmalarla ispatlandığı gibi, ferdiyetleriyle büyük gurur duyarlardı ama tanrılarca müşterek iyilik uğruna bunu bir kenara bırakmaları istendi. Kramer şöyle yazıyor:
> Sümerler ferde ve onun muvaffakiyetine büyük ehemmiyet verseler de, hem fertler hem de cemaatler arasında güçlü bir iş birliği ruhunu besleyen baskın bir faktör vardı: Sümerlerin refahı -hatta varoluşu- için sulamaya tamamen mahkum olması. Sulama, müşterek gayret ve organizasyon gerektiren karmaşık bir süreçtir. Kanalların kazılması ve devamlı tadilatı gerekiyordu. Suyun ilgili herkes arasında eşit bir şekilde dağıtılması gerekiyordu. Bunu sağlamak için, ferdi toprak sahibinden veya hatta tek bir topluluktan daha kuvvetli bir güç mecburiydi ki: binaenaleyh, bunlar hükümet müesseselerinin büyümesi ve Sümer devletinin yükselişiydi. (Sümerler, 5)
Sümer Kral Listesi, tanrıların Eridu'da krallığı ilk kurduğu dünyanın başlangıcından itibaren bütün kralları verir. Arkeolojik olarak vesikası olan ilk kral, "bütün toprakları istikrara kavuşturan" (*Sümerler*, 43) olarak tanımlanan ve *Etana Efsanesi* şiirinin kahramanı olan Etana'dır. Liste daha sonra kronolojik olarak -çoğu zaman hükümdarlar için inanılmaz derecede uzun tarihlerle- MÖ 2100 civarına kadar kralların saltanatına kadar devam eder.
[  Kahraman Etana Efsanesi Kitabesi Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/3127/legend-of-the-hero-etana-inscription/ "Legend of the Hero Etana Inscription")Sümer şehir devleti, diğer birçok mesuliyetin yanı sıra toprağın işlenmesine nezaret eden ve yeryüzünde tanrıların iradesinin yerine getirilmesini sağlamak için tanrılara bağlı olan *Lugal* (kelimenin tam anlamıyla "büyük adam") adlı bir kral tarafından idare ediliyordu. *Lugal*, başlangıçta kaynaklarını bir araya getiren sıkı sıkıya bağlı bir cemaat olan bir "hane"nin reisiydi ve hane kavramı, şehirlerin temel güç yapısı olarak devam etti.
Şehirlerin yükselişi ve zirai yeniliklerin inkişafıyla Sümerler, insanların hayat şeklini ve ebediyete değin yaşayacakları şeyleri değiştirdiler. Bilim insanı Paul Kriwaczek şöyle yorumluyor:
> Bu, insanlık tarihinde devrimci bir andı. \[Sümerler\] şuurlu olarak dünyayı değiştirmekten başka bir şey hedeflemiyorlardı. Tarih boyunca ilerleme ve gelişmeyi yönlendiren ve modern zamanlarda çoğumuzu hâlâ motive eden prensibi benimseyen ilk kişiler onlardı: İnsanlığın hakkı, misyonu ve kaderinin tabiatı dönüştürüp geliştirmek ve onun efendisi olmak olduğuna dair inanç. (20)
### Katkılar ve Çöküş
Sümer şehirleri genişledi ve daha fazla sahaya ve daha büyük kaynaklara ihtiyaç duyduklarında bunları başkalarından aldılar. Uruk devrinde kültür hızla gelişti ve belki de en büyük buluş, MÖ 3600-3500 civarında yazının zuhuru ve MÖ 3200 civarında inkişafıyla neticelendi. İlk [yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/), ticarette uzun mesafeli iletişim ihtiyacına cevaben gelişti ve "iki koyun - beş keçi - Kiş" gibi temel bilgileri iletti; bu, o zamanlar gönderen için yeterince açıktı, ancak alıcıya iki koyun ve beş keçinin Kiş şehrine mi yoksa oradan mı geldiğini, canlı mı ölü mü olduklarını ve maksatlarının ne olduğunu bildirme kabiliyetinden mahrumdu. Yazılı iletişimdeki bu erken teşebbüs, sonunda *Gılgamış Destanı*, Enheduanna'nın İnanna'ya ilahileri ve diğer birçok büyük [edebiyat](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-562/edebiyat/) eseri gibi eserleri üretecek yazı sistemine dönüşecekti.
[  Gılgamış Destanı'nın Sel Tableti Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/4821/flood-tablet-of-the-epic-of-gilgamesh/ "Flood Tablet of the Epic of Gilgamesh")Sümerce, Mezopotamya'nın *ortak* dili haline geldi ve daha sonra diğer dilleri kaydetmek için kullanılacak olan çivi yazısı olarak bilinen yazı sistemini oluşturdu. Gwendolyn Leick şöyle diyor:
> \[Sümer'in\] alüvyonlu ovalarının daha homojen kültürel ufku, belirli bir tabirde yazının gelişmesinde ifadesini bulur. Sümercenin yazıyla temsil edilen dil haline gelmesinin sebebi hala belirsizdir. Mezopotamya hiçbir zaman linguistik veya etnik olarak homojen olmamıştır ve ilk metinlerdeki kişi adları, o zamanda Sümerce dışında başka dillerin de konuşulduğunu açıkça göstermektedir. (65)
Sümerce, MÖ 4. yüzyılın sonlarına doğru yazılı dil olarak iyice yerleşmişti ve Sümer kültürü, dini, mimarisi ve medeniyetin diğer önemli yönleri de öyleydi. Sümer edebiyatı, daha sonraki yazarlara, bilhassa da [Eski Ahit](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16435/eski-ahit/)'i yazan yazıcılara tesir etmişti; *Adapa Efsanesi, Eridu Yaratılış* ve *Atrahasis* gibi öyküler, daha sonraki Eski Ahit'teki Cennet Bahçesi, İnsanın Düşüşü ve Büyük Tufan anlatılarına ilham kaynağı olmuştur. Enheduanna'nın eserleri daha sonraki ayinlere model olmuş, Mezopotamya hayvan masalları Ezop tarafından popülerleştirilmiş ve *Gılgamış Destanı*, *[İlyada](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-226/ilyada/)* ve *Odysseia* gibi eserlere ilham kaynağı olmuştur.
Şehrin mabedinde yaşayan tanrılar kavramının yanı sıra Sümer zigguratının şekli ve boyutunun, Mısırlıların piramidin gelişmesini ve kendi tanrıları hakkındaki inançlarını etkilediği düşünülmektedir. Sümerlerin zaman anlayışı ve yazı sistemleri diğer medeniyetlerce de benimsenmiştir. Sümer silindir mührü -bir ferdin şahsi kimliğinin bir işareti- Mezopotamya'da MÖ 612 ve Asur İmparatorluğu'nun çöküşüne tedavülde kaldı. Sümerlerin katkıda bulunmadığı neredeyse hiçbir [medeniyet](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10175/medeniyet/) sahası yoktu; ancak bütün güçlü yanlarına rağmen kültürleri, çöküşten çok önce gerilemeye başlamıştı.
[  Kiş'teki Ziggurat Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/9262/the-ziggurat-at-kish/ "The Ziggurat at Kish")Sümer medeniyeti, MÖ 1750 civarında Elamlıların bölgeyi işgaliyle çöktü. Urlu Şulgi, MÖ 2083'te halkını böyle bir istiladan korumak için büyük bir duvar örmüştü; ancak duvarın iki ucu da sağlam olmadığı için kolayca etrafından dolaşılabiliyordu; işgalcilerin yaptığı da tam olarak buydu. Yine de kültür, Amoritler Babil'de iktidara geldiğinden beri muhtariyetini korumak için mücadele ediyordu.
Mezopotamya panteonundaki erkek-kadın nispetindeki belirginlik başta olmak üzere birçok açıdan kültürel tesirde bir değişme, Sami Amoritlerin Babil'de ve bilhassa da [Hammurabi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-150/hammurabi/)'nin (MÖ 1792-1750) saltanatı esnasında iktidara gelmesiyle birlikte ortaya çıktı. Hammurabi, Sümer teolojik modelini tamamen tersine çevirerek yüce bir erkek [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) olan [Marduk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-919/marduk/)'u diğer bütün tanrıların üzerine çıkardı. Tanrıçalara adanmış mabetlerin yerini tanrılara adanmış mabetler aldı ve tanrıçaların mabetleri yıkılmasa dahi marjinalleştirildi.
Aynı zamanda, ananevi olarak erkeklerle denk olan kadın hakları da geriledi ve büyük Sümer şehirleri de geriledi. Arazinin aşırı kullanılışı ve şehrî genişleme, devam eden çatışmalarla birleşince, şehirlerin çöküşünün başlıca sebepleri olarak gösteriliyor. Kadın tanrıların statüsündeki düşüş ile kadın hakları arasındaki münasebet hiçbir zaman yeterince açıklanamamıştır - hangisinin önce geldiği bilinmemektedir - ama bu, kadınlara daima büyük değer veren bir kültürün çöküşünde açıklayıcı bir detaydır. Elamlılar MÖ 1750 civarında bölgeyi işgal ettiğinde, Sümer kültürü zaten gerilemekteydi ve Elamlılar bu süreci tamamlamışlardı.
### Keşif
Sümerler bugün dünya kültürüne sayısız katkılarıyla tanınmaktadır ama bu oldukça yeni bir gelişmedir. Tarihleri yüzyıllar boyunca kumların altında gömülüydü ve bu sebeple antik eserlerde onlara yapılan herhangi bir atıf, bilinen bir gönderme olmadığı için bilim insanlarınca yanlış anlaşılıyordu. Örneğin, Kitab-ı Mukaddes'teki Yaratılış Kitabı'nda geçen Şinar ülkesinin Mezopotamya'nın bir bölgesine atıfta bulunduğu düşünülüyordu, ancak bilim insanları Sümer ülkesi -Kitap'taki Şinar- gibi bir yerin var olduğuna dair hiçbir fikre sahip olmadıkları sürece bu atfın ehemmiyeti anlaşılamıyordu.
Bu vaziyet, Batılı müessese ve cemiyetlerin Eski Ahit anlatılarını teyit edecek fiziksel deliller aramak üzere Yakın ve Orta Doğu'ya keşif gezileri göndermeye başladığı 19. asrın ortalarında önemli ölçüde değişti. Şinar gibi bir ülke gerçekten var olmuş olsaydı, kalıntılarının -Eski Ahit'te adı geçen diğer yapı ve şehirlerin kalıntılarıyla birlikte- ortaya çıkarılabileceği düşünülüyordu.
O devirde, Kitab-ı Mukaddes (bilhassa Eski Ahit anlatıları) dünyanın en eski kitabı ve tamamen orijinal kabul ediliyordu. Cennet Bahçesi, İnsanın Düşüşü ve Büyük Tufan hikâyelerinin, Yahudi-Hristiyan geleneğinin tek gerçek Tanrısınca doğrudan yazılmış veya ilham alınmış orijinal eserler olduğu düşünülüyordu. Bu keşif gezilerine gönderilen arkeolog ve akademisyenlerin bu iddiayı destekleyecek müşahhas deliller bulmaları gerekiyordu, ancak tam tersini bulmuşlardı: Sümer Medeniyeti.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Bertman, S. *Handbook to Life in Ancient Mesopotamia.* Oxford University Press, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/0195183649/)
- [Black, J. , et. al. *The Literature of Ancient Sumer.* Oxford University Press, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/0199296332/)
- [Bottéro, J. *Everyday Life in Ancient Mesopotamia.* Johns Hopkins University Press, 2001.](https://www.worldhistory.org/books/0801868645/)
- [Jacobsen, T. *The Treasures of Darkness.* Yale University Press, 1978.](https://www.worldhistory.org/books/0300022913/)
- [Kramer, S. N. *History Begins at Sumer.* University of Pennsylvania Press, 1988.](https://www.worldhistory.org/books/0812212762/)
- [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/)
- [Kriwaczek, P. *Babylon: Mesopotamia and the Birth of Civilization.* St. Martin's Griffin, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/1250054168/)
- [Leick, G. *Mesopotamia: The Invention of the City.* Penguin Books, 2003.](https://www.worldhistory.org/books/0140265740/)
- [Van De Mieroop, M. *A History of the Ancient Near East ca. 3000 - 323 BC, 2nd Edition.* Blackwell Publishing, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/1405149116/)
- [Von Soden, W. *The Ancient Orient: An Introduction to the Study of the Ancient Near East.* Eerdmans Pub Co, 1994.](https://www.worldhistory.org/books/0852442521/)
## Yazar Hakkında
Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır.
- [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339)
## Zaman çizelgesi
- **c. 6500 BCE - 4000 BCE**: The Ubaid period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/).
- **c. 5400 BCE**: The [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Eridu](https://www.worldhistory.org/eridu/) is founded.
- **c. 5000 BCE**: Evidence of [burial](https://www.worldhistory.org/burial/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/).
- **c. 5000 BCE - c. 4500 BCE**: The [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) founded.
- **c. 4500 BCE**: The [Sumerians](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) built their first [temple](https://www.worldhistory.org/temple/).
- **4000 BCE - 3100 BCE**: [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) period in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/). First [cities](https://www.worldhistory.org/city/).
- **c. 4000 BCE - c. 1750 BCE**: [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) [civilization](https://www.worldhistory.org/civilization/) in the Tigris-Euphrates valley.
- **c. 3600 BCE**: Invention of [writing](https://www.worldhistory.org/writing/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/) at [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/).
- **c. 3600 BCE - 3500 BCE**: First instance of written language in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/).
- **c. 2900 BCE - c. 2334 BCE**: The [Early Dynastic](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Early_Dynastic/) period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/).
- **c. 2600 BCE**: Beginning of [literature](https://www.worldhistory.org/literature/) in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/).
- **2350 BCE**: First code of laws by Urukagina, king of Lagash.
- **c. 2112 BCE - c. 2004 BCE**: The [Ur](https://www.worldhistory.org/ur/) III period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/), known as the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) Renaissance.
- **c. 2100 BCE - c. 1400 BCE**: The tales of [Gilgamesh](https://www.worldhistory.org/gilgamesh/) written which inform the Epic of Gilgamesh.
- **c. 1772 BCE**: The [Code of Hammurabi](https://www.worldhistory.org/Code_of_Hammurabi/): One of the earliest codes of [law](https://www.worldhistory.org/disambiguation/law/) in the world.
- **1750 BCE**: [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) invasion and [Amorite](https://www.worldhistory.org/amorite/) migration ends the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) [civilization](https://www.worldhistory.org/civilization/).
## Sorular & Cevaplar
### Sümerler kimlerdi?
Sümerler, MÖ 4000 ile 1750 yılları arasında medeniyetleri gelişen antik Sümer (günümüz Güney Irak'ı) halkıydı. Sümerler, şehir mefhumunu, yazıyı, okulları, sulama tekniklerini ve günümüzde tabii kabul edilen medeniyetin birçok diğer yönünü icat etti.
### Antik Sümer nerede bulunuyordu?
Antik Sümer, Güney Mezopotamya'da (günümüz Güney Irak'ında) yer alıyordu.
### Antik Sümer ne zaman keşfedildi?
Antik Sümer, 19. yüzyılın ortalarında, Eski Ahit'indeki anlatıların tarihi gerçekliğini destekleyecek fiziki deliller bulmak için Yakın Doğu'ya gönderilen arkeologlarca keşfedildi. Bu zamana kadar Sümer'in varlığından kimse haberdar değildi.
### Sümerler neyle meşhur olmuştur?
Sümerler, ilk şehirler, yazı, sulama teknikleri, okullar, yazılı kanunlar, hükümet, bira ve destansı edebiyat da dahil olmak üzere birçok kültürel "ilk"e imza atmış olmalarıyla ünlüdür. O kadar çok "ilk"e imza attılar ki, medeniyetin mucitleri olarak kabul edilebilirler.
## Dış Bağlantılar
- [List of Rulers of Mesopotamia | Lists of Rulers | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art](https://www.metmuseum.org/toah/hd/meru/hd_meru.htm)
- [Ancient Near East – Sumerian](https://smarthistory.org/ancient-mediterranean/ancient-near-east/sumerian/)
- [Kish Tablet is the Oldest Written Text Dating Back to c. 3500 BCE](https://mymodernmet.com/the-kish-tablet/)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Mark, J. J. (2026, March 05). Sümerler: Medeniyetin Mucitleri. (B. Aksu, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Mark, Joshua J.. "Sümerler: Medeniyetin Mucitleri." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, March 05, 2026. .
### MLA
Mark, Joshua J.. "Sümerler: Medeniyetin Mucitleri." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, 05 Mar 2026, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu/ "User Page: Batuhan Aksu"), tarihinde yayınlandı 05 March 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.