--- title: Susa author: Joshua J. Mark translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-276/susa/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2026-01-07 --- # Susa _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Susa, dünyanın en eski şehirlerinden biriydi ve sit alanının bir kısmı bugün hala İran'ın Huzistan Eyaleti'nde, Şuş adıyla yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. Kazılar, MÖ 4395 yılına kadar uzanan sürekli bir yerleşim kanıtı ortaya çıkarmıştır; ancak bu erken topluluk, MÖ 7000 civarına dayanan daha da eski bir topluluktan gelişmiştir. Susa; [Elam](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-275/elam/), Akamanış Pers ve Part imparatorluklarının başlıca şehirlerinden biriydi ve aslen Elamlılar tarafından "Susan" veya "Susun" olarak biliniyordu. Şehrin Yunanca adı Sousa, İbranice adı ise Şuşan'dı. [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/)'de Daniel, Ezra, Nehemya ve özellikle de Ester kitaplarında adı geçer; hem Nehemya hem de Daniel'in evi olduğu söylenir. Günümüzde Şuş kenti antik kentin konumunun büyük bir kısmını işgal etse de, yakınlarda büyük ölçüde kazılmamış höyüklerden oluşan bir arkeolojik alan bulunmaktadır. [Tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/)/saray alanı ve mezarlar MS 19. ve 20. yüzyıllarda kazılmıştır ancak daha fazla kazı yapılması gerekmektedir. UNESCO'ya göre, "kazılan mimari anıtlar idari, konut ve saray yapılarını içermektedir" ve alan, MÖ 5. binyıldan MS 13. yüzyıla kadar uzanan birkaç kentsel yerleşim katmanı barındırmaktadır. Eski şehir, modern Karkheh ve Dez nehirleri (İncil'in Daniel 8:2 bölümünde Daniel'in görümünü aldığı yer olarak geçen Choaspes ve Eulaeus nehirleri) arasında yer alıyordu; bu nehirler Zagros Dağları'ndan çamur taşıyarak bölgeyi coğrafyanın en verimli alanlarından biri haline getirmektedir. MÖ 4. binyılın başlarında Elam'ın siyasi merkeziydi ve o dönemden kalma, hâlâ ayakta olan bir kalenin yanı sıra Pers, Makedon, Suriye-Yunan ve Part dönemlerine ait yapı kalıntılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu durum, Susa alanını bölgedeki kültürlerin çok uzun bir zaman dilimi boyunca geçirdiği evrime dair önemli kanıtlar sunduğu için tarihi açıdan özellikle önemli kılmaktadır. Bölgeye, MS 2015 yılında UNESCO tarafından Üstün Evrensel Değer statüsü verilmiştir. MÖ yaklaşık 1764'te [Babil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-53/babil/) Kralı [Hammurabi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-150/hammurabi/) (hüküm süresi MÖ 1792-1750), Elam saldırganlığına misilleme olarak şehri yağmaladı ve şehrin tanrılarının heykellerini alıp götürdü. Asur kralı Aşurbanipal (MÖ 668-627), [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/) halkının Elamlıların elinden çektiği varsayılan acıların öcünü almak için MÖ 645-640 yılları arasında Susa'yı tamamen yerle bir etti. Şehir, Aşurbanipal'in saldırısından bir süre sonra yeniden inşa edildi ve yerleşime açıldı; ancak MÖ 540'ta Pers kralı [Büyük Kiros](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-306/buyuk-kiros/) (hüküm süresi MÖ 559-530) tarafından fethedildi. II. Kambises (ölümü MÖ 522) tarafından Pers İmparatorluğu'nun başkenti yapıldı; diğer konutlarına tercih eden Pers kralı I. Darius ([Büyük Darius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-357/buyuk-darius/), MÖ 522-486) tarafından ise yeniden inşa edilip genişletildi. Perslerin başka başkentleri de vardı (Pasargad, Persepolis ve Ekbatana), ancak Susa'nın en çok bilinen ve adı en sık geçen şehir olduğu açıktır. Persepolis, konumu nedeniyle [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/) (hüküm süresi MÖ 336-323) tarafından yıkılana kadar Yunan tarihçiler tarafından bilinmiyordu. Akamanış İmparatorluğu'nun Büyük İskender tarafından yenilgiye uğratılıp yıkılmasından ve ardından İskender'in ölümünden sonra Susa, Seleukos İmparatorluğu'nun bir parçası oldu. [ ![Proto-Elamite Tablets](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/4857.jpg?v=1753504756) Proto-Elam Tabletleri Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/4857/proto-elamite-tablets/ "Proto-Elamite Tablets")O dönemde Eulaeus üzerindeki Seleukeia olarak biliniyordu ve Elamlılar ile Perslerin eski eserlerinin yanında Yunan mimarisi ve tarzı görülmeye başlandı. Şehir, MS 638 yılında Müslüman orduları tarafından yağmalanıp yıkılana kadar önemli bir entelektüel, dini ve kültürel merkez olarak kaldı. Bir kez daha inşa edilen şehir, 1218 yılında istilacı Moğollar tarafından tamamen yerle bir edilene kadar gelişmeye devam etti. ### Kuruluşu ve Erken Tarihi Susa, Neolitik Çağ’da, yakl. MÖ 7000 civarında küçük bir köy olarak başlamış ve yakl. MÖ 4200 civarında bir kentsel merkeze dönüşmüştür. Gelişiminin bir noktasında, halk, muhtemelen Susa’nın koruyucu tanrısı Inshushinak’a adanmış bir tapınağın temeli olarak hizmet eden anıtsal bir platform inşa etmiştir. Inshushinak, karanlık ve ölüm ötesi tanrısı olduğundan, platform çevresinde mezarların kazılması ve hem tanrıya hem de ölüye adak sunulması şaşırtıcı değildir. Sadece bu alandan, seramik kaplar biçiminde 2.000’den fazla adak çıkarılmıştır. Metropolitan Sanat Müzesi’ne göre: > Seramiklerin yanı sıra, mezarlıkta yaklaşık elli beş dövme bakır “balta” da bulunmuştur. Bunlar, çağdaş diğer alanlarda yaygın olarak bulunan taş baltalara şekil açısından benzerdir ve muhtemelen çapa olarak kullanılmışlardır. Bu nesnelerde, aynı döneme ait diğer herhangi bir alandaki buluntulardan daha fazla bakır bulunmaktadır. Şüphesiz ki, bunlar önemli bir serveti temsil etmektedir.(30) Seramik, tarım ve metal işçiliği, bu dönemde şehrin başlıca uğraş alanları gibi görünmektedir; buna rağmen döneme ait tasvirlerde kadınların tekstil işleriyle meşgul olduğu da görülmektedir. Susa büyüdükçe, çevresindeki küçük köyler terk edilmiş ve sözde Proto-Elamit Dönemi (yakl. MÖ 3200–2700) yerini Eski Elamit Dönemine (yakl. MÖ 2700–1600) bırakmıştır. Bu dönemde, seramikler daha özenli ve rafine hale gelmiş ve diğer uluslarla ticaret ilişkileri sağlam bir şekilde kurulmuştur. Akademisyen Susan Wise Bauer şöyle yazmaktadır: > Elamlılar, Mezopotamya ovasında Sümerlilerin yaşadığı süreye yakın bir süredir, Körfez’in doğusunda kendi küçük şehirlerinde yaşıyorlardı. Kökenleri, tıpkı çoğu antik halk gibi, bilinmemektedir, ancak şehirleri sadece Hazar Denizi’nin güneyinde değil, aynı zamanda Zagros Dağları’nın doğusundaki büyük çöl platosunun güney sınırında de gelişmiştir. Yakl. MÖ 2700 civarından itibaren, Elamlıların da kralları olmuştur. İkiz şehirler Susa ve Awan, onların medeniyetinin merkezi olarak hizmet vermiştir.(88) Awan, Susa’nın kuzeyinde yer alıyordu ve başlangıçta siyasi ve dini bir merkez olarak iki şehir arasında daha önemliydi. MÖ 2700 civarında, Kiş şehrinin Sümer kralı Enembaragesi, Awan ve Susa’daki Elamlıları savaşta yenmiş (dünyanın bilinen ilk kaydedilmiş savaşı) ve kısa bir süre için bölgede Sümer kültürünü hakim kılmıştır. Ardından [Akkad Kralı Sargon](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-625/akkad-krali-sargon/) (hükm. MÖ 2334–2279) bölgeyi Akkad İmparatorluğu’na katmıştır; ancak Awan kralları, Akkad gücü zayıflarken, Sargon’un torunu Naram-Sin (hükm. MÖ 2261–2224) ile özerkliklerini pazarlıkla sağlamayı başarmışlardır. [ ![Ziggurat Consecrated to God Inshushinak at Choqa Zanbil](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/4159.jpg?v=1775400334) Choqa Zenbil'de Tanrı İnşuşinak'a adanan Zigurat Katarina Maruskinova (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/4159/ziggurat-consecrated-to-god-inshushinak-at-choqa-z/ "Ziggurat Consecrated to God Inshushinak at Choqa Zanbil")Ancak Susa bağımsızlığını uzun süre koruyamadı ve [Ur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-128/ur/) Kralı Shulgi (hükm. MÖ 2029–1982) tarafından genişleme politikası kapsamında ele geçirildi. Shulgi, şehre yeniden Sümer kültürünü kazandırdı; kültürel yayılma, onun yönetiminin temel platformlarından biriydi. Bölgedeki Elamlılar ve göçebe Amoriler, Sümer etkisine direnmiş ve yeterince güçlü hissettiklerinde Ur’a tehdit oluşturmuşlardır; nihayet Ibbi-Sin’in (hükm. MÖ 1963–1940) son dönemlerinde, Ur’un Üçüncü Hanedanlığı Elamlılar tarafından düşürülerek Sümer egemenliği sona ermiştir. Shulgi ile Ibbi-Sin dönemleri arasında Ur sürekli güç ve prestij kaybetmiş, nihayet Babil Kralı Hammurabi tarafından Mezopotamya’nın tamamı ele geçirilmiştir. Yakl. MÖ 1764 civarında, Susa, Elamlıların saldırganlığına karşılık olarak Babil Kralı tarafından yağmalanan Elam şehirlerinden biri olmuştur. Şehir yakılmış, tanrıça heykelleri ve rahibeler Babil’e götürülmüştür. Susan Wise Bauer’a göre, “Bu, düşmanınızın eşlerini alıp onlara tecavüz etmenin nazik ve kutsal bir versiyonuydu” (172). Hammurabi’nin MÖ 1750 yılında ölümünün ardından Babil gücü zayıflayınca, Awan ve Susa güçlenmiştir. Yakl. MÖ 1500 civarında, Awan-Susa gücü güneydeki Anshan şehrini fethedecek kadar artmış, dönemin kralları, bölgenin birliğini ve gücünü göstermek için “Anshan ve Susa Kralı” unvanını kullanmıştır. Akademisyenler, bu olayı Orta Elamit Dönemi’nin (yakl. MÖ 1600–1100) başlangıcı olarak tanımlamaktadır; bu dönemde Susa ve genel olarak Elam, zirveye ulaşmıştır. ### Orta Elamit Dönemi Bu dönemde, Susa, Susiana bölgesinin başkenti haline gelmiş (günümüzde İran’daki Huzistan Eyaleti’ne karşılık gelir) ve Elamit yazısı, resmi belgelerde Akkadca’nın yerini almıştır. Susa kralları giderek daha güçlü hale gelmiş; yakl. MÖ 1200 civarında bölge üzerinde tam kontrol sağlamış ve kendi genişleme ve fetih politikalarını ile görkemli yapı projelerini başlatmışlardır. Bu projelerin en ünlüsü, Elamit Kralı Untash-Napirisha (hükm. yakl. MÖ 1275–1240) tarafından inşa edilen Dur-Untash şehri ve tapınak kompleksidir. Untash-Napirisha, gerekçesi net olmayan bir nedenle, büyük dini kompleksini Susa’nın 19 mil (31 km) güneydoğusuna konumlandırmış ve çevresini yeni bir şehirle çevirmiştir. Akademisyen Marc van de Mieroop, projenin en etkileyici yönünü şöyle tanımlar: > Kompleksin merkezi, çok sayıda tapınakla çevrili devasa bir zigurat idi. İkinci bir çevre alanının içinde ise daha dünyevi yapılar bulunuyordu. Zigurat, Elam’ın büyük tanrısı Napirisha ve Susa’nın koruyucu tanrısı Inshushinak’a adanmıştı. Yapım gerçekten anıtsal boyuttaydı: milyonlarca tuğla içeriyor ve bunların önemli bir kısmı yüksek yakıt maliyetiyle pişirilmişti. Güneşte kurutulmuş tuğlalardan oluşan iç çekirdek, 2 metre kalınlığında pişmiş tuğla katmanıyla kaplanmıştı. Dış kaplamadaki her onuncu katmanda, Untash-Napirisha’nın Inshushinak’a adadığı bir yazıtlı tuğla sırası bulunuyordu. İnşaatın sağlamlığı sayesinde, bu [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/)’daki en iyi korunmuş zigurat olarak kabul edilmektedir. (186) Muhtemelen, Untash-Napirisha, Dur-Untash’ı sadece o dönemde Susa’nın oldukça gelişmiş bir şehir haline gelmiş olması nedeniyle inşa etmiştir. Bununla birlikte, onun ölümünden sonra Susa’nın aristokratları Dur-Untash’taki inşaatı durdurmuş ve dini törenler Susa’da devam etmiştir. Metropolitan Sanat Müzesi, Susa’da bakır disklerin bulunduğunu ve bunların “muhtemelen belirli törenlerde rahipler tarafından takıldığı ve sahipleriyle birlikte gömüldüğü”nü belirtmektedir (30). Daha önce bahsedilen bakır “baltalar” gibi, bu diskler de şehrin o dönemdeki servetini kanıtlamaktadır. Orta Elamit Dönemi boyunca, Susa sadece başkent değil, aynı zamanda ticaretin merkezi ve dini bir merkez olarak da gelişmiş ve zenginleşmiştir. Bölgenin en iyi ustaları, görkemli yapılar ve anıtlar yaratmak için görevlendirilmişti ve akademisyen Wolfram von Soden’in belirttiği gibi, bu ustaların en doğru çevirisi “uzmanlar” olup, bir usta eşliğinde uzun süreli eğitim almışlardır (104–105). Bu dönemin kralları şehrin görkemine katkıda bulunmuş, ancak muhtemelen Shutrukid Hanedanı (yakl. MÖ 1210–1100) kralları kadar olamamışlardır. [ ![Elamite Cup](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/143.jpg?v=1747191730) Elam Kupası Zereshk (GNU FDL) ](https://www.worldhistory.org/image/143/elamite-cup/ "Elamite Cup")Bu kralların en tanınmışı, Shutruk Nakhunte (yakl. MÖ 1185–1150) olup, Mezopotamya’yı işgal etmiş, Kassitleri yenmiş ve Elam İmparatorluğu’nu kurmuştur. Ancak, en çok yakl. MÖ 1150 civarında Sippar ve Babil şehirlerini yağmalaması ile ünlüdür; bu yağmalama sırasında [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) [Marduk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-919/marduk/)’un heykelini ve [Hammurabi Kanunları](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19882/hammurabi-kanunlari/) stelini Susa’ya götürmüştür. Elam İmparatorluğu, Shutrukid Hanedanlığı boyunca varlığını sürdürmüş, ancak giderek güç kaybetmiş ve Yeni Elamit Dönemi’nin (yakl. MÖ 1100–540) erken dönemlerinde gözden kaybolmuştur. ### Yeni Elamit Dönemi ve Yabancı İstilalar Erken Yeni Elamit Dönemi hakkında çok az bilgi vardır; zira birçok kayıt ya kaybolmuş ya da henüz kazılmamıştır. Mevcut kanıtlar, [Yeni Asur İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11225/yeni-asur-imparatorlugu/) (MÖ 912–612) ile erken dönem çatışmalarına ve diğer güçlerle ittifaklara işaret etmektedir, ancak ayrıntılar sınırlıdır. Yine de, Asur belgeleri, Susa’nın Kalde isyancısı Merodak-Baladan’ı, Asur Kralı [Sargon II](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-505/sargon-ii/)’ye (MÖ 722–705) karşı desteklediğini ve onun oğlu Sennacherib (MÖ 705–681) ile tekrar eden çatışmalar yaşandığını kaydeder. Sennacherib’in oğlu Eşarhaddon (MÖ 681–669), Elam’ı fethedip Susa’yı ele geçirmiş, ancak şehre zarar vermemiştir. Daha sonra Susa ile [Asurlular](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-149/asurlular/) arasında iyi ilişkiler kurulmuştur; ancak Elamlılar isyan edip Asur şehirlerine saldırdıktan sonra, Eşarhaddon’un oğlu [Asurbanipal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-506/asurbanipal/) (MÖ 668–627) döneminde bu ilişkiler bozulmuştur. Asurbanipal, isyanı bastırmış ve Susa’yı yağmalayarak şehri yok etmiştir. Yeni Asur İmparatorluğu, Babil ve [Medler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22524/medler/) tarafından MÖ 612’de kurulan bir koalisyon tarafından yıkılmıştır ve bu dönemde Susa, Medlerin kontrolüne girmiştir. Elam, Büyük Kiros’un [Ahameniş İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-322/ahamenis-imparatorlugu/) tarafından MÖ 540’ta ele geçirilmiştir. Pers istilası, Elam tarihini fiilen sona erdirmiş olsa da, Susa önemli bir kentsel merkez olarak varlığını sürdürmüştür. Ahameniş İmparatorluğu döneminde, Susa yeniden gelişmiş; Pers kralları, şehri güzelleştirmeye, eski Elamit kralları kadar zaman ve çaba harcamışlardır. [ ![Cambyses II of Persia](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/2135.png?v=1747191733) Pers Kralı II. Kambises Wikipedia (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/2135/cambyses-ii-of-persia/ "Cambyses II of Persia")II. Kambises, Susa’yı Pers İmparatorluğu’nun başkenti yapmış ve Büyük Darius, burada anıtsal sarayını inşa etmiştir; bu saray, halefleri I. Xerxes (hükm. MÖ 486–465) ve I. Artakserkses (hükm. MÖ 465–424) tarafından genişletilmiştir. İncil’deki Ester Kitabı, Susa’da geçer; burada Kral Ahasverus (I. Xerxes) Yahudilere soykırım tehdidinde bulunmuş, Ester ise onları kurtarmıştır. Daha sonra, I. Artakserkses döneminde çıkan büyük bir yangın, şehrin bu döneme ait büyük bir kısmını yok etmiştir. II. Artakserkses Mnemon (hükm. MÖ 404–358), şehri yeniden inşa etmiş ve Susa’ya en etkileyici olarak söylenen bir audience hall (apadana) eklemiştir. Antik kaynaklar, şehri süsleyen II. Artakserkses’in yapılarını her zaman görkemli bulmuşlardır. Şehir, Büyük İskender’in MÖ 330’da şehri yağmalamasına kadar gelişmeye devam etmiştir. Buna rağmen İskender, şehri yıkmamış, ve MÖ 324’te gerçekleştirilen Susa Düğünleri’nde 10.000’den fazla Makedon ve Pers’i evlendirerek iki kültürü birleştirmeye çalışmıştır. İskender’in ölümünün ardından (MÖ 323), bölge generali Seleukos (hükm. MÖ 321–315, 305–281) tarafından yönetilmiş, Seleukos Seleukid İmparatorluğu’nu kurmuş ve şehri Seleucia on the Eulaeus olarak yeniden adlandırmıştır. Bu dönemde Susa, hem ticaret merkezi hem de başkent olarak önemini korumuş; daha sonra Part İmparatorluğu (MÖ 247–MS 224) döneminde de gelişmeye devam etmiştir. Partlar döneminde Susa, iki başkentten biri olmuş (diğeri Ktesifon), Roma ile yaşanan çatışmalarda Ktesifon sık sık düşürülünce, krallık Susa’ya taşınmış; şehir doğuda ve savunması daha kolay olduğundan Roma’dan uzakta kalmıştır. Part İmparatorluğu, I. Ardeşir (Birleştirici Ardeşir, 224–241) tarafından yıkılmış ve [Sasani İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-690/sasani-imparatorlugu/) (224–651) kurulmuştur. Bu dönemde Susa’nın önemi ve prestiji azalmış, bölgedeki Hristiyan topluluğu için bir merkez haline gelmiş ve Hristiyanlar Roma ile iş birliği yaparak Sasanileri rahatsız etmiştir. Susa, çevre bölgelerden Hristiyanları çekmeye devam etmiş, ancak sonunda Sasani Kralı II. Şapur (hükm. 309–379) tarafından yağmalanmış ve nüfusu dağıtılmıştır. [ ![Persian Archers](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/147.jpg?v=1776239180) Pers Okçuları mshamma (CC BY) ](https://www.worldhistory.org/image/147/persian-archers/ "Persian Archers")Şehir, yeniden canlanmış ve refah içindeyken, İslam orduları tarafından 638’te yağmalanıp yıkılmıştır. Arap kuvvetlerinin, işgal sırasında gümüş bir lahit bulduğu ve bunun İncil’deki peygamber Daniel’in bedenini içerdiğine inanıldığı söylenir. Daniel’in mezarı, günümüz Shush şehrinde hâlâ ziyaret edilebilmektedir. Susa tekrar canlanmış ve önemli bir ticaret ve dini merkez olarak varlığını sürdürmüş, ancak 1218’te Moğolların istilasıyla yıkılmıştır. ### Sonuç Moğol istilasından sonra, Susa harabe halinde kalmış ve yerel halk yapı taşlarını toplamak için binaları kullanmıştır. Bazı yapılar göçebeler tarafından aralıklarla kullanılmış olsa da, şehir büyük ölçüde terkedilmiştir; ta ki 19. yüzyıla kadar, [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/) ve Amerikan müzeleri ile kültürel kurumları, antik Mezopotamya ve Pers bölgelerine arkeolojik kanıtlarla İncil anlatılarını doğrulamak amacıyla ekipler göndermeye başlayana kadar. Susa’daki ilk çalışmalar 1854’de başlatılmış, ilk ciddi ve sistematik kazı ise 1884’de Fransız arkeolog Jacques de Morgan liderliğinde gerçekleştirilmiştir. Bu ekip, yerel halk tarafından sürekli tehdit altında hissediyor ve koruma ile operasyon merkezi olarak kullanmak üzere bir kale inşa etmeye önemli zaman ve kaynak ayırmıştır. Antik Susa’nın kazısını ve korunmasını sürdürürken, aynı zamanda kazı alanından elde edilen malzemeleri kullanarak günümüzde Shush Kalesi veya Arkeologlar Kalesi olarak bilinen yapıyı inşa etmişlerdir (yakl. 1885). Kazılar 20. yüzyıla kadar devam etmiş, ancak bölgede yaşanan karışıklıklar çalışmaların sık sık kesintiye uğramasına neden olmuştur. Bugün Susa, dünyanın en önemli arkeolojik sit alanlarından biri olarak kabul edilmekte ve 150 yıldan fazla kazı ve araştırmaya rağmen, antik sit alanının büyük bir kısmı hâlâ gömülü durumdadır. Shush’un kentleşmesi ve yakınlardaki iki nehir üzerinde yapılan hidrolik çalışmalar, alanı tehdit etmiş olsa da, koruma ve muhafaza çabaları devam etmekte ve Susa’nın bir zamanlar görkemli olan kalıntıları, arkeolojik park olarak dünyanın dört bir yanından ziyaretçi çekmeye devam etmektedir. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Kerrigan, M. *The Ancients in Their Own Words.* Fall River Press, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/1435107241/) - [King, L. W. *Legends of Babylon and Egypt in Relation to Hebrew Tradition.* Cosimo Classics, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/159752185X/) - [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/) - [Kriwaczek, P. *Babylon: Mesopotamia and the Birth of Civilization.* St. Martin's Griffin, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/1250054168/) - [Nelson, T. *Holy Bible, New King James Version.* Thomas Nelson, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/B002R2OFNC/) - [Susa Archaeological Park UNESCO](https://whc.unesco.org/en/list/1455 "Susa Archaeological Park UNESCO"), accessed 19 Mar 2020. - [The Temple of Inshushinak Cache at the Louvre Museum](https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/temple-inshushinak-cache "The Temple of Inshushinak Cache at the Louvre Museum"), accessed 19 Mar 2020. - [Van De Mieroop, M. *A History of the Ancient Near East ca. 3000 - 323 BC.* Blackwell Publishing, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/1405149116/) - [Various Scholars for the Metropolitan Museum of Art. *The Royal City of Susa: Near Eastern Treasures in the Louvre.* Metropolitan Museum of Art, 1993.](https://www.worldhistory.org/books/0810964228/) - [Von Soden, W. *The Ancient Orient.* Eerdmans Pub Co, 1994.](https://www.worldhistory.org/books/B01K2PH3G6/) - [Wise Bauer, S. *The History of the Ancient World.* W. W. Norton & Company, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/039305974X/) - [Worthington, I. *Alexander the Great: Man and God.* Routledge, 2004.](https://www.worldhistory.org/books/140580162X/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **c. 4200 BCE**: Founding of the [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/). - **c. 3200 BCE - c. 2700 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) develops from an earlier settlement during the Proto-[Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) Period. - **c. 2700 BCE - c. 1600 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) establishes commerce and [trade](https://www.worldhistory.org/disambiguation/trade/) during the Old [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) Period; is conquered by Kish, [Akkad](https://www.worldhistory.org/akkad/), [Ur](https://www.worldhistory.org/ur/), and [Babylon](https://www.worldhistory.org/babylon/). - **c. 1600 BCE - c. 1100 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) flourishes during the Middle [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) Period; consolidates power. - **c. 1275 BCE - 1240 BCE**: Reign of Untash-Napirisha from [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/); construction of the Great [Ziggurat](https://www.worldhistory.org/ziggurat/) of Dur-Untash. - **c. 1210 BCE - 1100 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) prospers under the Shutrukid Dynasty. - **c. 1185 BCE - c. 1150 BCE**: Reign of Shutruk Nakhunte who founds [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/) from [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/). - **c. 1100 BCE - 540 BCE**: Neo-[Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) Period during which [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is conquered by a series of foreign powers; Elamite history ends with [conquest](https://www.worldhistory.org/warfare/) by [Cyrus the Great](https://www.worldhistory.org/Cyrus_the_Great/). - **c. 646 BCE**: Destruction of the [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) by [Ashurbanipal](https://www.worldhistory.org/Ashurbanipal/) of the [Neo-Assyrian Empire](https://www.worldhistory.org/Neo-Assyrian_Empire/) - **c. 465 BCE - c. 424 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is destroyed by fire under the reign of King [Artaxerxes I](https://www.worldhistory.org/Artaxerxes_I/). - **404 BCE - 358 BCE**: Reign of [Artaxerxes II](https://www.worldhistory.org/Artaxerxes_II/) Mnemon of the [Achaemenid](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Achaemenid/) [Persian Empire](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Persian_Empire/). - **c. Oct 331 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) surrenders without contest to [Alexander the Great](https://www.worldhistory.org/Alexander_the_Great/) who sacks it. - **312 BCE - 63 BCE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is part of the [Seleucid Empire](https://www.worldhistory.org/Seleucid_Empire/). - **247 BCE - 224 CE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) serves as one of two capitals under the [Parthian Empire](https://www.worldhistory.org/Parthia_(Empire)/). - **224 CE - 651 CE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) declines under the reign of the [Sasanian Empire](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/). - **309 CE - 379 CE**: Reign of [Shapur II](https://www.worldhistory.org/Shapur_II/) of the [Sasanian Empire](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/); [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is sacked and population deported. - **638 CE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is sacked and destroyed by Muslim invaders under Caliph Omar. - **1218 CE**: [Susa](https://www.worldhistory.org/susa/) is completely destroyed by invading [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/). ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2026, January 07). Susa. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Susa." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, January 07, 2026. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Susa." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 07 Jan 2026, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 07 January 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.