---
title: Boer Savaşı: Güney Afrika'da Emperyalizm ve Milliyetçilik
author: Mark Cartwright
translator: Reha Mert
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-26354/boer-savasi/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2026-07-17
---
# Boer Savaşı: Güney Afrika'da Emperyalizm ve Milliyetçilik
_Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_
_Çeviren [Reha Mert](https://www.worldhistory.org/user/rehamert)_
Boer Savaşı (ayrıca İkinci Anglo-Boer Savaşı, Güney Afrika Savaşı ve İkinci Özgürlük Savaşı, 1899-1902 olarak da bilinen), Britanyalılar tarafından kazanılmıştı. Ancak her ikisi de Boerleri lojistik destekten yoksun bırakmayı amaçlayan "yakıp yıkma" taktikleri ve sivil toplama kampları gibi tartışmalı politikalar uygulamasının ardından bunu başarabilmişti. Dönüm noktası niteliğinde bir çatışma ve teknolojik olarak gelişmiş silahları da içeren Boer Savaşı, Britanya kamuoyu tarafından haber filmleri ve fotoğraflar sayesinde yakından takip edilmiş ve sivil ölümlerinin muharip kayıplarından çok daha fazla olduğu ilk büyük savaşlardan biri olmuştur.
### Savaşın Sebepleri
Britanyalılar ve Boerler Güney Afrika'da uzun zamandır 19. Yüzyıl boyunca kendi aralarında ve Afrikalı krallıklar arasındaki topraklar ve kaynaklar için yarışan birer rakiptiler. Hollanda kökenli Boerler, Güney Afrika'da yerleşimcilerdi (belli bazı diğer [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/) ülkeleri de bunlara dahildi, bilakis Almanya ve Fransa). Boer adı "çiftçi" anlamına gelmektedir. Ayrıca Afrikanerler olarak bilinmektedirler çünkü Afrikaanca konuşmaktaydılar. İlk olarak 17. yüzyılda buraya ulaşmışlardı ve nihayetinde iki cumhuriyet oluşturdular: Transvaal (1852) ve Orange Özgür Ülkesi (1854). Bu cumhuriyetler, güneydeki Britanya kontrolünden kaçan göçlerle, 1830'ların Büyük Göçü (Great Treak) ardından kurulmuştu. Boerler, Britanyalıların köleliği kaldırma politikasına katılmadılar ve Anglo-Sakson kültürünün kendi kültürleri üzerindeki artan etkisinden rahatsızlık duyuyorlardı. Bu esnada, Britanyalı yerleşimciler esas olarak, [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15614/avrupa/) ile Asya arasındaki denizcilik rotaları üzerinde önemli bir uğrak noktası olan Ümit Burnu'nu güvence altına almak amacıyla Cape Colony (1806) ve Natal (1843) adını verdikleri kolonileri kurdular. Hem Britanyalılar hem de Boerler topraklarını Afrikalı devletlerin zararına olacak şekilde elde etmişlerdi.
Britanyalılar, Boer cumhuriyetleri üzerinde Boerlerin reddettiği sembolik bir üst egemenlik iddiasında bulundular. Bölgesel rekabet Griqualand'da 1867 yılında elmasların bulunmasının ardından gittikçe arttı. Britanyalılar Griqualand'ı 1871'de bir kraliyet kolonisi yaptılar ve 1873'te Cape Colony ile birleştirdiler. Kimberley'deki elmas madenlerinin İngilizler tarafından açıkça ele geçirilmesi, Boerler arasında büyük bir tepki ve öfke yarattı. Ardından Transvaal'daki Witwatersrand'de 1886'da altın keşfedildi. Büyük oranda madenlere yatırım yapan Britanyalılar, yeni zenginliklerin Boerler tarafından kontrol edilmesine aynı şekilde içerlemişlerdi.
Boer cumhuriyetleri genişlemeye devam etti, fakat Pedi'lere karşı alınan bir yenilgi, güvenliği yalnızca bir İngiliz askeri varlığının garanti altına alabileceğini öne süren İngilizlere, Ocak 1877'de Transvaal'i ilhak etme bahanesini verdi. Bu aslında Boerlerin kazandığı bir dizi çatışma Birinci Anglo-Boer Savaşı'na (1880-81) sebebiyet verdi. Bunu takip eden barış antlaşmaları, Boer cumhuriyetleri üzerindeki İngiliz üstünlüğüne ilişkin muğlak ifadeler içeriyordu.
[  İkinci Anglo-Boer Savaşı Haritası, 1899-1902: Güney Afrika'nın Yeniden Yapılması Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/21741/map-of-the-second-anglo-boer-war-1899-1902/ "Map of the Second Anglo-Boer War, 1899–1902")Britanyalılar ayrıca sınırlarını genişletiyorlardı ve 1879 yılında Anglo-Zulu Savaşı'nda Zulu Krallığı'nı yenmişlerdi. Zululand 1887'de bir kraliyet kolonisi haline geldi ve 1897'de Natal ile birleştirildi. Britanya genişlemesi Basutoland Himaye Bölgesi (bugünkü Lesotho, 1884), British Bechuanaland ve Bechuanaland Himaye Bölgesi (modern Botsvana, 1885) ve Swaziland (1893) kurulmasıyla devam etti. Bu bölgelerin ele geçirilmesi tam bir ters tepti, zira Afrikalılarla savaşma yükümlülüğünden kurtulan Boerler artık tüm dikkatlerini Britanyalılara karşı yürüttükleri toprak genişletme mücadelesine verebiliyorlardı.
Anglo-Boer ilişkileri, 1885'in sonlarında Jameson Baskını ile yeni bir dibe vurdu. Rand madenlerinin Boer kontrolünde olmasından ve Transvaal'daki Britanyalılara karşı ayrımcı yasalardan memnun olmayan bir grup maden sahibi darbe girişiminde bulundu. Baskın tamamen başarısızlıkla sonuçlandı ve Britanyalı yetkililer bunu reddetti. Transvaal'ın başkanı Paul Kruger (1825-1904), Almanya ve Fransa'dan silahlar alarak ve Orange Özgür Devleti ile askeri bir ittifaka girerek yanıt verdi. Bu, karşılığında Boer-Alman ittifakınının Güney Afrika'daki Britanya dominasyonunu ciddi manada tehdit edebileceğine ve tek bir Britanya kontrolündeki koloni olan Güney Afrika Birliği'ni kurma hedefini suya düşürebileceğine dair Britanyalı yetkilileri ikna etti. Kruger'in gayri-Boer beyaz sakinlerine olan ayrımcılığı -Boerler onlara Uitlanders (Yabancılar/Outsiders) diyordu- Britanyalılara savaş için gereken ahlaki gerekçeyi sağlamış oldu. Britanyalılar yedek birliklerini seferber edince, Kruger Britanya hükümetine 9 Ekim 1899'da Britanya birliklerinin Transvaal sınırlarından çekilmesini talep eden 48 saatlik bir ultimatom verdi. Britanyalılar buna uymayı reddetti ve 11 Ekim'de savaş ilan edildi.
### İlk Boer Zaferleri
Boerler, Londra'daki Britanya hükümetinin ek birlikler göndermeden evvel acele etmeleri gerektiğini biliyorlardı. Boerli savaşçılar profesyonel eğitimli birlikler değildiler, ancak son model tüfekler, makineli tüfekler ve toplar ile donatılmışlardı. Muhtemelen Boerlerin en büyük kozu yerel bölgeye dair bilgileriydi. Komando birlikleri halinde örgütlenen Boer savaşçıları son derece hareketliydi. Dumansız tüfekleriyle uzak mesafe atış yapmalarındaki ve bozkıra tüyme hünerleri öyle iyiydi ki "Boerler çoğu vakit görünmeyen bir kuvvettiler ve onlarla geleneksel yaylım ateşi ile karşılaşmak veya göğüs göğüse çarpışma, imkansız olmasa da zorluydu" (Fremont-Barnes, 7). Boerlerin isabetli atış yeteneği, İngiliz subayların geleneksel kılıçlarını bırakıp tabancalara yönelmelerine ve ilk hedef olmamak için rütbelerini belli eden dikkat çekici işaretleri çıkarmalarına yol açtı.
[  İngiliz Boer Savaşı Propaganda Kupası Tim Sheerman-Chase (CC BY) ](https://www.worldhistory.org/image/21851/british-boer-war-propaganda-mug/ "British Boer War Propaganda Mug")Bu çatışmada, 19. yüzyılın geleneksel piyade savaşı ile 20. yüzyılın mekanize savaşı arasındaki boşluğu dolduran diğer yenilikler arasında telgrafın kullanımı, topçu ve piyade birliklerinin ortaklaşa gerçekleştirdiği saldırılar, her iki tarafta da gönüllü askerlerin yoğun biçimde yer alması, günlük basında kapsamlı haberlere yer verilmesi, olayları kaydetmek için sinema filminin kullanılması ve askerlerin tuttukları günlükler ile çektikleri fotoğraflar aracılığıyla oluşturdukları kişisel kayıtların yayımlanması yer alıyordu. Ayrıca bu savaş askerlerin ve generallerin kibrit kutularından porselen kupalarına dek her şeyin resmedildiği muazzam bir vatansever hatıra eşyası sektörünün gelişimine sahne olan ilk çatışmalardan biriydi.
Boerler, Britanyalıların "Kara Hafta" dediği özellikle 1899 Aralık'ının ortasında erken birtakım zaferler elde ettiler. Boerler Stormberg, Magersfontein ve Coleso muharebelerini kazandılar. Ardından bir diğer Boer zaferi Ocak 1900'da Spion Kop Muharebesi'nde geldi. Sonuç olarak, Britanyalı komutanlar çok sayıda hata yapmaktan ve düşmanı hafife almaktan suçluydu. İyi savunulan tepeleri ele geçirmek gibi gerçekçi olmayan hedefler ve kafa karıştırıcı emirler, elverişsiz haritalar mağlubiyetlerinde rol oynadı. Boerler profesyonel olmasalar bile, Britanyalı generallerin ve kamuoyunun umduğu gibi kolay lokma olmayacaklarını kanıtladılar.
Boer önderleri, Ladysmith, Kimberley ve Mafeking gibi kuşatmalarda önemli sayıdaki savaşçılarını kullanarak hata yaptılar. Britanya garnizonları buradaydı ve ortaya atılan fikir onları oraya bağlayıp savaşdışı bırakmaktı, fakat gerçekte Boerler kuşatmalara devam edebilmek için büyük sayıda savaşçılarını kullanmak zorundaydı. Mafeking Kuşatması (1899-1900), her şeyden önce bunun teknolojik açıdan daha geri bir düşmana karşı yürütülen sıradan bir sömürge savaşı olmadığını göstererek savaşın simgesi haline geldi. Gerçekten de kullanılan silahlar bakımından daha çok bir Avrupa iç savaşına benziyordu. İkinci olarak bu kuşatma ve diğerleri, sivillerin yoğun bir şekilde dahil olacağını ve sık yaşanan kayıplar arasında olacağını gösterdi. Kuşatılmış Britanya garnizonu ve müttefik Tswana savaşçıları 217 gün boyunca dayandı ve garnizonun becerikli komutanı Robert Baden-Powell (1857-1941), ulusal bir kahraman haline geldi. Mafeking kasabası, Mayıs 1900'de bir yardım birliği tarafından kurtarıldı. Bu kuşatma ve diğerleri Boer stratejisinin hatasını gözler önüne koymuş oldu: çok daha güçlü olan Britanya İmparatorluğu'na karşı bir yıpratma savaşını kazanamazlardı.
[  Ateşli Boer Çiftliği Unknown Photographer (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/21828/torched-boer-farm/ "Torched Boer Farm")### Britanya Karşı Saldırısı
Birinci Boer Savaşı'nın aksine, Britanya hükümeti Afrika'ya kolonyal birlikleri göndermeye istekliydi. Avustralya'dan, Yeni Zelanda'dan ve Kanada'dan gelen 30,000 kolonyal birlikle Britanya kuvvetinin sayısı 25,000'den 250,000 kişiye yükseldi. Boerler ise max 60,000 asker çıkartabiliyordu. Bu sayısal avantaj Britanyalılara demiryollarını kontrol etme ve Mart 1900'de Paradeberg'de bir Boer ordusunu yenmesini sağladı. Ardından büyük Boer şehri Bloemfontein ele geçirildi. 24 Mayıs'ta Orange Özgür Devleti Britanyalılar tarafından ele geçirildi ve Orange River Kolonisi olarak yeniden adlandırıldı. Bir hafta sonra Johannesburg ele geçirildi. Temmuz'da Pretoria Britanyalılar tarafından ele geçirilmişti ve Ekim'de Transvaal ilhak edildi.
Artan sayıdaki askeri başarısızlığa yanıt olarak Boarlar gerilla taktikleri benimsediler; çatışmalara girip hızla geri çekildiler ve ayrıca Cape Kolonisi'ne baskınlar düzenlediler. Düşmanı tek bir büyük çatışmada yenemeyen Britanyalılar etkili, fakat ekinlerin tahrip edilip hayvanlara el konulan, tartışmalı yakıp yıkma taktiklerine giriştiler. Binlerce sivil çiftlik ve evleri savaş esnasında yanıp kül oldu. Britanya komutanı Herbert Kitchener (1850-1916), "her iki eski cumhuriyeti de beton karakollarla korunan dikenli tel çit hatlarından oluşan devasa bir çelik dama tahtasına bölerek" Boerlerin hareketini kısıtladı (Pakenhami 577).
Kitchener aynı zamanda binlerce sivili, savaş alanındaki Boer savaşçılarını beslemelerinden engellemek için toplama kamplarına hapsettirdi. Diğer siviller, çatışma esnasında evlerinin yok edilmesi yüzünden alıkonuldu. Kitchener'ın stratejisi etkiliydi, ancak hem yurt içinde hem de yurt dışında büyük tepki topladı .Alıkonulanlara yönelik kasıtlı ihmal ile tıbbi malzeme ve gıda tedarikine ilişkin son derece yetersiz planlama; yetersiz beslenme ve hastalıklar nedeniyle 28,000'e varan Boer (bunların %80'i çocuktu) ve 20,000 Siyah Afrikalının ölümüne yol açtı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, savaş sırasında muharip olarak 7.000 Boer ve İngilizlerin liderliğindeki taraftan ise 22.000 kişi hayatını kaybetmiştir.
[  Barbeton Toplama Kampı LSE Library (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/21829/barbeton-concentration-camp/ "Barbeton Concentration Camp")Kamuoyunda oluşan tepkinin ve parlamentodaki sorguların ardından kamplardaki şartları iyileştirmenin ilk adımı, kontrolü ordudan alarak yetkili sivilleri göreve getirmekti. Kitchener Aralık 1901'de yakıp kıyma politikasına son verdi ve daha fazla Boerli kadın ve çocuğun yakalanmamasını emretti. 117,000 Boerli kadın ve çocuk ve 119,000 siyahi Afrikalı 46 toplama kampında tutulmuşlardı.
### Britanya Zaferi & Miras
Savaşın son büyük muharebesi 11 Nisan'da Roodewal'da Britanyalılar tarafından kazanıldı. İkinci Boer Savaşı 31 Mayıs 1902'de Vereengging Antlaşması ile sona erdi. Boerli esirler haziranda ve temmuzda serbest bırakıldı. Binlerce insan kaybının yanı sıra, materyal kaybı da büyük derecedeydi. 30.000'den fazla çiftlik evi yakılmış ve milyonlarca çiftlik hayvanı telef edilmişti. En azından bir milyon atın üçte biri çatışmada öldürüldü.
Britanya'ya 200 milyon pound maliyetinde olmasıyla (bugünün 21,000 milyonu) pahalıya patlamıştı. Britanya'da sosyal bilimci J. A. Hobson (1858-1940) gibi daha fazla ses, gerek ekonomik gerek ahlaki bakımdan emperyalist dış politikayı sorgulamaya başlamıştı. Kamuoyu muhtemelen ilk defa Hobson'un teorilerine maruz kalmıştı ve diğerleri muazzam servete sahip güçlü özel aktörlerin, üstelik vergi mükelleflerinin sırtından ve kendi ticari çıkarlarından başka hiçbir fayda gözetmeksizin ulusların kaderini belirlediği öne sürülüyordu.
Barış görüşmelerinin bir parçası olarak siyahi Afrikalıların (liderleri barış görüşmelerine davet edilmemişti) hakları, beyazların kendi kendini yönetme hakkını elde etmesine kadar havada bırakıldı. 100,000'den fazla siyahi Afrikalı asker, gözcü, koşucu, seyisler, hamallar, hizmetkârlar ve işçiler olarak Britanya'nın savaş çabalarına destek olmuşlardı. Değişim umdular, fakat netice siyahi Afrikalıların ayrımcı yasalardan acı çekmeye devam etmesiydi; gerçekten de bu bakımdan durumları kötüleşti ve siyasette oy kullanma hakkından mahrum bırakıldılar. 1910'da Cape Colony ve Natal her iki eski Boer Cumhuriyeti ve eski Afrika krallıkları, hükümetleri Afrikanerlerin egemenliğinde olan tek bir koloni altında birleştirildi: Güney Afrika Birliği.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Boahen, A. Adu. *UNESCO General History of Africa, Vol. VII, Abridged Edition.* University of California Press, 1990.](https://www.worldhistory.org/books/0520067029/)
- [Dalziel, Nigel & Mackenzie, John. *The Penguin Historical Atlas of the British Empire.* Penguin Books, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/0141018445/)
- [Fage. *The Cambridge History of Africa.* Cambridge University Press, 1985.](https://www.worldhistory.org/books/0521228034/)
- [Fremont-Barnes, Gregory & O'Neill, Robert. *The Boer War 1899–1902.* Osprey Publishing, 2003.](https://www.worldhistory.org/books/1841763969/)
- [Jackson, Tabitha. *The Boer War.* Channel 4 Book, 1999.](https://www.worldhistory.org/books/075221702X/)
- [James, Lawrence. *Empires in the Sun.* Pegasus Books, 2017.](https://www.worldhistory.org/books/1681774631/)
- [James, Lawrence. *The Rise and Fall of the British Empire.* St. Martin's Griffin, 1997.](https://www.worldhistory.org/books/031216985X/)
- [Knight, Ian & Embleton, Gerry. *The Boer Wars #303).* Osprey Publishing (Military), 1997.](https://www.worldhistory.org/books/1855326132/)
- [Marshall, P. J. *The Cambridge Illustrated History of the British Empire.* Cambridge University Press, 1996.](https://www.worldhistory.org/books/0521432111/)
- [Pakenham, Thomas. *The Boer War.* Random House, 1979.](https://www.worldhistory.org/books/0394427424/)
- [Pakenham, Thomas. *The Scramble for Africa.* Random House, 1991.](https://www.worldhistory.org/books/0394515765/)
- [Reid, Richard J. *A History of Modern Africa.* Wiley-Blackwell, 2020.](https://www.worldhistory.org/books/1119381924/)
- Smith. *British Imperialism .*
## Yazar Hakkında
Mark, WHE’nin Yayın Direktörüdür ve York Üniversitesi’nden Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. İlgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin ortak fikirlerini keşfetmek yer almaktadır.
## Zaman çizelgesi
- **Oct 1899 CE - May 1902 CE**: The [Boer War](https://www.worldhistory.org/Boer_War/) (aka Second Anglo-Boer [War](https://www.worldhistory.org/disambiguation/War/) or South [Africa](https://www.worldhistory.org/disambiguation/africa/) War).
## Dış Bağlantılar
- [Boer War | National Army Museum](https://www.nam.ac.uk/explore/boer-war)
- [My reminiscences of the Anglo-Boer war - Internet Archive](https://archive.org/details/myreminiscenceso00viljiala)
- [[PDF] The Boer War - National Archives of Australia](https://www.naa.gov.au/sites/default/files/2020-06/research-guide-the-boer-war.pdf)
- [Unique Photographs from the Boer War | The Heritage Portal](https://www.theheritageportal.co.za/article/unique-photographs-boer-war)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Cartwright, M. (2026, July 17). Boer Savaşı: Güney Afrika'da Emperyalizm ve Milliyetçilik. (R. Mert, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Cartwright, Mark. "Boer Savaşı: Güney Afrika'da Emperyalizm ve Milliyetçilik." tarafından çevrildi Reha Mert. *World History Encyclopedia*, July 17, 2026. .
### MLA
Cartwright, Mark. "Boer Savaşı: Güney Afrika'da Emperyalizm ve Milliyetçilik." tarafından çevrildi Reha Mert. *World History Encyclopedia*, 17 Jul 2026, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Reha Mert](https://www.worldhistory.org/user/rehamert/ "User Page: Reha Mert"), tarihinde yayınlandı 17 July 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.