--- title: Thomas Paine author: Mark Cartwright translator: Batuhan Aksu source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22514/thomas-paine/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-07-29 --- # Thomas Paine _Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_ _Çeviren [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu)_ Thomas Paine (1737-1809), hem [Amerikan Devrimi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19591/amerikan-devrimi/)'nde (1765-1783) hem de [Fransız İhtilali](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19568/fransiz-ihtilali/)'nde (1789-1799) ihtilalcilerle benimsenen radikal fikirlere sahip bir Anglo-Amerikan Aydınlanma mütefekkiriydi. [Amerikan İstiklal Beyannamesi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-2411/amerikan-istiklal-beyannamesi/)'ndeki tesiriyle Kurucu Baba olan Paine'in en ünlü eserleri arasında *Common Sense* (*Sağduyu*, 1776), *Rights of Man* (*İnsan* *Hakları*, 1791 ve 1792) ve *Age of Reason* (*Akıl* *Çağı*, 1794 ve 1795) yer alır. ### Erken Hayat Thomas Paine, 29 Ocak 1737'de İngiltere'nin Norfolk bölgesindeki Thetford'da doğdu. Thomas'ın annesi Anglikan, babası ise Quaker'dı. Thomas'ın resmi bir tahsili yoktu; bu, 18. asrın son çeyreğinde eserleri bu kadar müessir olacak biri için alışılmadık bir maziydi. Paine, babasının yaptığı gibi korseler yaparak maişetini sağladı. Evlendi ve kendi işini kurdu ama daha sonra karısının vefatı ve dükkanının mali açıdan iflası gibi iki trajedi yaşadı. Thomas şimdi bir kariyerde yerleşmeye çalışıyordu; gümrük memuru, mağaza asistanı ve öğretmenlik gibi pozisyonlar arasında geçiş yapıyordu. 1771'de tekrar evlendi. Üç yıl sonra Thomas kendini işsiz ve karısından uzaklaşmış halde buldu. Değişme zamanı gelmişti. Paine, yeni bir tanıdığı [Benjamin Franklin](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19525/benjamin-franklin/) (1706-1790) tarafından 1774'te İngiltere'yi terk edip o zamanlar bir dizi İngiliz kolonisinin bulunduğu yer olan Kuzey Amerika'da yeni bir hayata başlatacak can alıcı adımı atmaya teşvik edildi. ### İhtilalci Yazılar Kuzey Amerika'da hayat İngiltere'dekinden çok daha kolay görünüyordu. Paine bir öğretmenlik işi buldu ve ardından *Pennsylvania Magazine'*de gazeteci olarak çalıştı; burada mesela köleliği kınayan makaleler yazdı. Ocak 1776'da Paine *Common Sense* (*Sağduyu*) başlıklı bir broşür neşretti. Oldukça sıradan olan başlık, broşürün aşırı ihtilalci muhtevasını gizliyordu; zira Paine burada On Üç Koloni'nin İngiliz idaresinden tamamen bağımsız olmasını talep ediyordu. Bu, böyle bir çağrı yapan ilk kamu çalışmasıydı ve takribi 100.000 satışla sıcak kek gibi satıldı. Mevcut İngiliz hükümdarı Büyük Britanya Kralı III. George'un (hükümdarlık zamanı 1760-1820) yerini alacak en iyi idare biçimi olarak cumhuriyetçi bir sistem teklif etti. Paine, kolonilerin kendilerini "Britanya'nın Kraliyet Vahşisi" olarak adlandırdığı şeyden kurtarmaları gerektiğini güçlü bir şekilde müdafaa etti (Robertson, 710). *Sağduyu* "genelde fikirlerin o yöne doğru değişmesine \[yani isyana\] sebep olmakla suçlanır" (Chisick, 306). *Common Sense*'de Paine, [Montesquieu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22386/montesquieu/) (1689-1757) gibi mütefekkirlerce müdafaa edilen kuvvetler ayrılığı fikrine, yani yürütme, yasama ve yargının ayrılmasına karşı çıkar. Paine, bu sistemin işe yaramayacağını, çünkü hiçbir kola kendi başlarına güvenilemeyeceğini, hükümetin başka bir kısmını kontrol etmekle güvenilemeyeceğini savunur. Paine tek bir genel kurulu müdafaa eder ancak bu çok basit bir çözüm olarak telakki edilir. Kurucu Baba ve gelecekteki ABD Başkanı [John Adams](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22396/john-adams/) (1735-1826) bir defasında Paine'i "Hükümet Bilimi mevzusunda çok cahil" olarak tanımlamıştır (Robertson, 714). [ ![Title Page of Common Sense](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/18278.png?v=1702909276-1702909301) Sağduyu'nun Baş Sayfası Niki K (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/18278/title-page-of-common-sense/ "Title Page of Common Sense")1776 boyunca Paine, o zamanlar biraz zayıflamış olan bağımsızlığı destekleyen birkaç edebi eser daha yazdı. Bu eserlerin başında, meşhur bir şekilde "Bunlar insanların ruhlarını sınayan zamanlardır" (Chisick, 306) ifadesiyle başlayan *Crisis* raporları geliyordu. On Üç Koloni, 4 Temmuz 1776'da İstiklal Beyannamsi'ni imzaladıklarında elbette Britanya'dan ayrıldı. Paine radikaller ve ihtilalciler arasında popüler olabilirdi, ancak yeni nizama uymayı başaramadı. Siyasi meselelerde çok yabancıydı, belki de bu yüzden eseri hiçbir temsiliyeti olmayanlar için bu kadar cazipti. > İster sosyal kökenleri, ister aşırı bağımsızlığı, isterse başka bir sebepten olsun, Paine yeni bağımsız Amerika Birleşik Devletleri'ni idare eden toprak sahibi ve işadamları elitine uyamadı. [George Washington](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19629/george-washington/) ve [Thomas Jefferson](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19590/thomas-jefferson/) gibi önemli şahsiyetlerle iyi şahsi münasebetler içinde kalmasına rağmen, New York Eyaleti'nce kendisine çiftçilik yapması ve icatlar üzerinde çalışması için verilen bir mülke emekli oldu. > (Chisick, 306) ### *İnsan Hakları* Paine'i 1787'de İngiltere'ye geri götüren icatlarından biriydi. Tek bir açıklık kullanılarak demir köprülerin inşasına izin veren bir mühendislik projesi üzerinde çalışıyordu. Köprü fikri sonunda muvaffak oldu, ancak başka bir fırtına yaratmak üzere olan Paine'in siyasi görüşleriydi. Paine, İrlandalı filozof Edmund Burke (1729-1797) ile arkadaş oldu, ama Aydınlanma düşüncesi mevzubahis olduğunda iki adam birbirinden çok farklıydı. [ ![Thomas Paine by John Wesley Jarvis](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/18280.png?v=1709611563-1702910062) Thomas Paine (John Wesley Jarvis) John Wesley Jarvis (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/18280/thomas-paine-by-john-wesley-jarvis/ "Thomas Paine by John Wesley Jarvis")Paine, ünlü *İnsan Hakları*'nın birinci kısmını 1791'de yazdı. *Sağduyu* kadar muvaffak oldu ve ekseriyetle ucuz baskılarda olmak üzere 100.000 kopya sattı, bu da eseri Paine'in yazdığı insanların da karşılayabileceği bir hale getirdi. Eser, içtimai nizamı sağlamada dinin rolünü destekleyen ve Fransa'daki zamanla test edilmiş müesseselerin tutkuyla devrilmesini tasdik etmeyen Burke'ün *Reflections on the Revolution in France* (Fransa'daki İhtilal Üzerine Düşünceler, 1790'da neşredilmişti) adlı eserine cevaben yazıldı. Paine, geçmişe fazla saygılı davranarak "Bay Burke'ün yaşayanların hakları ve hürriyeti üzerinde ölülerin otoritesi için mücadele ettiğini" belirtir (Robertson, 740). Paine'in eserinin ikinci kısmı 1792'de çıktı. Paine artık toplumun hemen hemen her seviyesine, bilhassa da monarşi ve aristokrasiye saldırıyordu. Her türlü imtiyaza karşıydı ve daha az varlıklı olanların devletçe ücretsiz eğitim, emeklilik ve hatta doğum yardımı ile desteklenmesi gerektiğine inanıyordu. Paine, daha eşit bir toplumun daha az yozlaşmış bir toplum olacağına inanıyordu çünkü "Ayrımların olmadığı yerde üstünlük olamaz; mükemmel eşitlik hiçbir ayartmaya yol açmaz" (Robertson, 715) demişti. Bu maksatla, asalet unvanlarını ve İngiltere'deki Lordlar Kamarası ve yalnız babalarının da yasa koyucu olması ehliyeti sayesinde yasa koyucu olabilen mensuplarıyla ortadan kaldırmak istiyordu. Paine'e göre, monarklar iktidar pozisyonlarını elde tutmak için benzer şekilde yoksullaştırılmış bir dizi ehliyete sahipti. Bunlardan daha da radikal olanı Paine'in seçim reformu hakkındaki fikirleriydi. Paine, bütün insanların oy kullanma hakkına sahip olması gerektiğini ileri sürdü. "Her medeni hak, tek fonksiyonu onları güçlendirmek olan otoritelerce asla ihlal edilmemesi gereken tabii bir haktan kaynaklanır" (Yolton, 459) diye iddia etti. Paine'in radikal görüşleri, vatana ihanetten yargılanmamak için İngiltere'den ayrılmasını gerektirdi. ### Fransız Siyaseti Paine, 1792'de bir hürriyet ihtilaline ve bir milletin servetinin daha adilane dağıtılmasına şahitlik etme ümidiyle Fransa'ya taşındı. Paine'in radikal şöhreti kendisinden önce geldi ve devrimleri tam gaz devam edenlerce iyi karşılandı. Paine, Fransız vatandaşlığı ile mükafatlandırıldı ve Pas de Calais temsilcisi olarak Konvansiyon'a seçildi (sadece sınırlı bir Fransızca konuşuyordu). Konvansiyon yeni bir anayasa taslağı hazırlamıştı. Paine, Konvansiyon içtimalarına dahi katıldı ve muhtemelen bir tercümanın yardımıyla Anayasa Komitesi'nde düzenli olarak yer aldı. Paine, Fransa'da monarşinin kaldırılmasını istiyordu ama Fransa Kralı XVI. Louis'in (hükümdarlığı 1774-1792) idamını talep etmekten kaçındı. [ ![Return of Louis XVI to Paris After Varennes](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/16240.png?v=1776881658-1660029078) XVI. Louis'in Varenne'den Sonra Paris'e Dönüşü Jean Duplessis-Bertaux (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/16240/return-of-louis-xvi-to-paris-after-varennes/ "Return of Louis XVI to Paris After Varennes")Uzun vadede, Paine Fransa'yı İngiltere kadar rahatsız edici buldu. Paine, Fransız İhtilali'nin gidişatını, bilhassa Terör başladığında, ihtilalin 1793-4'te kanlı bir doruk noktasına ulaştığı devlet destekli zulümleri şiddetle tasdik etmedi. Paine, Mayıs 1793'te yazdığı husui bir mektupta şöyle yakındı: > Artık [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/) hürriyetinin büyük gayesinin gerçekleştirildiğini görmekten ümidimi kesiyorum; ve bu ümitsizliğim birleşik yabancı güçlerden, aristokrasi ve rahiplik entrikalarından değil, mevcut ihtilalin iç işlerinin yürütüldüğü kargaşalı usulsüzlükten kaynaklanıyor. > (Cameron, 294). Devlet toplu idamlar ve hapis cezaları tatbik ederken, Paine kendini histerinin ağında buldu ve 1793 ile 1794 arasında hapsedildi. Paine, hapishaneden kaçışını ve giyotinle idam cezasına çarptırılmasını ilahi takdire yordu (gardiyanlar hücre kapısındaki idam cezasının geldiğini belirten tebeşir işaretini fark etmemişlerdi). Belki de hayal kırıklığına uğramıştı, ama Paine hala "Amerika ve Fransa devrimlerinin dünyaya bir ışık huzmesi gönderdiğine ve bunun da insana ulaştığına" inanıyordu (Robertson, 741). ### *Akıl Çağı* Hürriyetine kavuştuktan sonra Paine kalemini yeni bir düşmana yöneltebildi: Hristiyan kilisesi, bilhassa da Katolik Kilisesi. Paine, [David Hume](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22500/david-hume/) (1711-1776) ve [Voltaire](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19705/voltaire/) (1694-1778) gibi birçok muasır aydınlanmacı düşünür gibi bir deistti, yani [Tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/)'nın varlığına inanan ama yarattığı dünyada iletişim veya etkileşim için müsait olmayan bir yaratıcı olarak inanan biriydi, yani bu organize dinin oldukça manasız olduğu anlamına geliyordu. Paine inançlarını "hepimiz atalarımızın inancına göre kafiriz" diyerek müdafaa etti (Gottlieb, 81). [ ![Encyclopedie Frontispiece](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/18192.png?v=1775415905-1701168262) Ansiklopedi Ön Sayfası B.-L Provost/Charles-Nicolas Cochin II (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/18192/encyclopedie-frontispiece/ "Encyclopedie Frontispiece")Fransa'da hapisteyken yazdığı ancak 1794 ve 1795'te iki kısım halinde neşredilen *Age of Reason* (*Akıl Çağı*) adlı eserinde Paine, kilisenin dünyevi işlere müdahalesine saldırdı, Aydınlanma'nın prensiplerini kararlılıkla müdafaa etti ve her şeyden önce, başlığın da ima ettiği gibi, aklın kıymetini savundu. Paine, şahsi dini inançlar hususunda müspetti zira bunları devredilemez bir hak olarak görüyordu. Dahası, farklı dini görüşlere müsamahadan daha fazlasını müdafaa etti: > Müsamaha, Müsamahasızlığın zıttı değil, onun taklididir. İkisi de despotluktur. Biri, Vicdan Hürriyeti'ne mani olma hakkını, diğeri ise onu verme hakkını uhdesine alır. Biri, ateş ve odunla silahlanmış papadır, diğeri ise endüljans satan veya veren papadır. > (Robertson, 133) Paine, 1796'da neşredilen *Agrarian Justice* (*Zirai Adalet*)'inde toplumun kendisini nasıl teşkilatlandırması gerektiğine dair vizyonunu ana hatlarıyla açıklayan başka bir parça daha yazdı. Bu çalışma zamanının çok ötesindeydi ve daha adil bir toplumu finanse edebilecek kademeli bir vergilendirme sistemi çağrısında bulundu ve *İnsan Hakları*'nda devletin birincil fonksiyonlarından birini yerine getirmesine izin veren devletçi bir sosyal güvenlik sistemi için düşüncelerini tekrarladı: vatandaşlarının refahını gözetmek. Paine 1802'de Amerika'ya döndü, ama *Akıl Çağı* yüzünden popüler olmadı, koloniciler Hristiyan dinine yönelik taarruzlara sempati duymuyordu. ### Paine'in Büyük Eserleri Thomas Paine'in en önemli eserleri şunlardır (neşir tarihleri parantez içinde belirtilmiştir): *Common Sense (Sağduyu)* (1776) *Rights of Man (İnsan Hakları)*, bölüm 1 (1791) *Rights of Man*, bölüm 2 (1792) *Age of Reason (Akıl Çağı)*, bölüm 1 (1794) *Age of Reason*, bölüm 2 (1795) *Agrarian Justice (Zirai Adalet)* (1796) [ ![Statue of Thomas Paine, Thetford](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/18279.png?v=1702909571-1702909596) Thomas Paine'in Heykeli, Thetford PDB1234 (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/18279/statue-of-thomas-paine-thetford/ "Statue of Thomas Paine, Thetford")### Vefat ve Mirası Paine'in son yılları nispeten bilinmezlik içinde geçti. 8 Haziran 1809'da New York'ta öldü. Cenazesi, iki önemli devrime ilham veren bir adam için alışılmadık derecede mütevazı bir hadiseydi. Radikal düşünür William Cobbett, kalıntılarını çıkarıp bir abidevi anıtın parçası olarak İngiltere'ye taşımayı uhdesine aldığından, bu radikalin huzur içinde yatmasına bile izin verilmedi. Ne yazık ki Cobbett, Paine'in kalıntılarını bir şekilde kaybetmeyi başardı. Paine'in mirası, Atlantik'in her iki yakasındaki ihtilalcilerce benimsenmesinin de açıkça gösterdiği gibi, yüksek eğitimli aydınlanmış filozofların olağan meşguliyetlerinden uzaklaşan ve bunun yerine Aydınlanma meselelerini, bugüne kadar göz ardı edilen bir nüfus kesimine, yani çalışan sınıfa doğrudan atıfta bulunarak ele alan ilk mütefekkirlerden biri olmasıdır. Tarihçi H. Chisick, Paine'in Aydınlanma düşüncesine olan benzersiz katkısını şöyle hülasa ediyor: > ...onun sesi ayırt ediciliğini koruyor... işçi anlaşmazlıkları, değişken bir çalışma hayatı, bir meyhane münakaşası topluluğu ve aydınlanmış toplumun çeperlerinde çok sayıda kişinin kaderi olan öğretmen ve gazetecilik pozisyonları yoluyla siyasete giren münakaşasız zeki bir adamın hayat tecrübelerini aksettirir. Bu arka plandan ve kendi şahsiyetinin kaynaklarıyla Paine, hem kendi çağının bilgili insanlarına hem de nüfusun zanaatkar seviyelerine, ikincisinin büyük ölçüde dışlandığı hususlarda hitap edebildi. Onun muvaffakiyeti dikkate değerdir ve Aydınlanma fikrinin demokratik ve radikal hudutlarını belirler. (308) #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Blackburn, Simon. *The Oxford Dictionary of Philosophy .* Oxford University Press, 2016.](https://www.worldhistory.org/books/0198735308/) - [Cameron, Euan. *Early Modern Europe.* Oxford University Press, 1999.](https://www.worldhistory.org/books/0198205287/) - [Chisick, Harvey. *Historical Dictionary of the Enlightenment .* Scarecrow Press, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/0810850974/) - [Robertson, Ritchie. *The Enlightenment.* Harper, 2021.](https://www.worldhistory.org/books/0062410652/) - [The Rights of Man . : Paine, Thomas, 1737-1809 : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive](https://archive.org/details/rightsofman00painiala/page/n11/mode/2up "The Rights of Man . : Paine, Thomas, 1737-1809 : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive"), accessed 19 Dec 2023. - [Yolton, John W. & Rogers, Pat & Porter, Roy & Stafford, Barbara. *A Companion to the Enlightenment .* Wiley-Blackwell, 1991.](https://www.worldhistory.org/books/0631196889/) ## Yazar Hakkında Mark, WHE'nin Yayın Direktörü olup Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir (York Üniversitesi). Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. Özel ilgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin paylaştığı fikirleri keşfetmek yer almaktadır. ## Zaman çizelgesi - **1737 CE - 1809 CE**: Life of the Anglo-American Enlightenment thinker [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/). - **29 Jan 1737 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) is born in Thetford in the county of Norfolk, [England](https://www.worldhistory.org/disambiguation/england/). - **1774 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) leaves [England](https://www.worldhistory.org/disambiguation/england/) for North America. - **1776 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his revolutionary pamphlet Common Sense. - **1791 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his Rights of Man part 1. - **1792 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his Rights of Man part 2. - **1792 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) moves to France. - **1793 CE - 1794 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) is imrpisoned in Frnace during the ongoing [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/). - **1794 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his Age of Reason part 1. - **1795 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his Age of Reason part 2. - **1796 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) publishes his Agrarian Justice. - **1802 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) reutrns to the United States. - **8 Jun 1809 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) dies in New York. ## Sorular & Cevaplar ### Thomas Paine en çok neyle tanınıyordu? Thomas Paine, 13 Kuzey Amerika kolonisinin İngiliz müstemleke idaresinden kurtulup bir cumhuriyet kurmasını talep eden Common Sense (Sağduyu) ve Rights of Man (İnsan Hakları) gibi radikal eserler yazmasıyla tanınır. Ayrıca, devlet işlerinde dini müesseselerin rolüne saldıran Age of Reason'ı (Akıl Çağı) da yazmıştır. ### Thomas Paine'in Sağduyu kitabının ana noktaları nelerdi? Thomas Paine'in Sağduyu adlı eserinin temel noktaları, Kuzey Amerika'daki 13 koloninin kendilerini İngiltere'den bağımsızlıklarını ilan etmeleri, kendi cumhuriyetlerini kurmaları ve tek bir genel meclis vasıtasıyla kendi kendilerini idare etmeleri gerektiğidir. ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Cartwright, M. (2025, July 29). Thomas Paine. (B. Aksu, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Cartwright, Mark. "Thomas Paine." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, July 29, 2025. . ### MLA Cartwright, Mark. "Thomas Paine." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, 29 Jul 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu/ "User Page: Batuhan Aksu"), tarihinde yayınlandı 29 July 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.